کد خبر: ۱۹۳۹۳
تاریخ انتشار: ۱۶ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۱:۰۱-06 September 2020
فرایند واژه‌سازی، کلمه‌سازی، ساخت کلمات تازه یا ساخت واژه‌های نو (Word-making) در زبان‌ها و فرهنگ‌های گوناگون بشری از اهمیت و جایگاهی حیاتی برخوردار است. 
عصراسلام: ۱. اشتقاق: واژه های جدید را می‌توان با افزودن وند اشتقاقی (پسوند/پیشوند) به پایه ای واژگانی یا دستوری ساخت. مثلا: نادان، بی خود، گویش، گفتار...

۲. ترکیب: با کنار هم گذاشتن دو یا چند واژه ی بسیط یا تکواژ واژگانی آزاد یا وابسته، و تکواژ آزاد دستوری و یا دو واژه ی غیربسیط، واژه ی جدید ساخته میشود: شبنم(دو تکواژ آزاد واژگانی)؛ دلبند(تکواژ آزاد واژگانی و وابسته)؛ چنان(دو تکواژ وابسته آزاد دستوری)و...

۳. ترکیب و اشتقاق: اگر فرایند اشتقاق بر پایه ی غیربسیط مرکب عمل کند، واژه ی مشتق مرکب داریم:ناخودآگاه، کفش دوزی، غیرقابل قبول

۴. تکرار: مثلا کورمال کورمال؛ بگیربگیر؛ قاه قاه؛ نسل اندر نسل؛ چه کنم چه کنم؛ آخ آخ؛ روز به روز؛ بالا بالا؛ پچ پچ؛ فشفشه و...

کلمات حاصل تکرار، شدت، تاکید افزایش، تداوم، جنس و... را می رسانند.
کلمه ی مرکب ناقص: مشخص نیست کدام بخش واژه ی پایه تکرار شده: الک اکلی؛ مزمزه؛ ناناز؛ آش ولاش؛ چرت و پرت؛  له و لورده؛ اخم و تخم...

۵. نواوری/ بدیع: ابداع واژه: مثلا خفن؛ نوچفسکو؛ یول(بیغ)؛ سمندون؛ گاگول...

۶. فرایند تبدیل(صفر): مقوله ی واژه ی پایه بدون هیچ افزایش یا کاهشی، تغییر میکند: مثلا خوب (صفت) به خوب(اسم) تبدیل میشود. یا مجنون (صفت) یه مجنون(اسم) تبدیل میشود.

۷. فرایند ترخیم: حذف بخشی از پایان کلمه یا عبارت: مثلا فشار به جای فشار خون؛ قیاف به جای قیافه؛ خواب الو یه جای خواب الود؛ تقل به جای تقلب؛ بروبچ به جای برو بچه ها

۸. فرایند کوتاه سازی: حذف عنصری از ابتدا یا میانه ی کلمه و عبارت: مثلا تعاونی به جای شرکت تعاونی مسافربری و حملو نقل؛ دوخوابه به جای دو اتاق خوابه؛ داش به جای داداش

۹.  پسین سازی:(backformation): حذف وند یا وندهای واژه رایج و ساخت واژه ی قاموسی جدید: مثلا رادیات از رادیاتور؛ مَشت از مشتی(مشهدی)؛ اتومات از اتوماتیک

۱۱.  سرواژه سازی(acronym): کنار هم گذاشتن حروف اول کلمات سازنده ی یک عبارت. تلفظ واژه ی جدید ساخته شده با تلفظ عبارت اصلی متفاوت است: مثلا آزفا از آموزش زبان فارسی(تلفظ آزفا(کلمه ی ساخته شده ی جدید) با تلفظ آموزش زبان فارسی، مشخصا متفاوت است) یعنی اختصار "آزفا" را به صورت آزفا تلفظ میکنیم نه آموزش زبان فارسی. اما در اختصارسازی اینگونه نیست.

۱۱. اختصارسازی(abbreviation):  کنار هم گذاشتن حروف اول کلمات یک عبارت با تلفظی یکسان: مثلا ت ت ت (اختصار عبارت تاکسی تلفنی تهران) که به صورت ت ت ت تلفظ نمیشود. بلکه اختصار ت ت ت را تاکسی تلفنی تهران تلفظ میکنیم.
البته بین فرایندهای ۱۰ و ۱۱ گاهی همپوشانی وجود دارد.

۱۲. آمیزش(blending) : اتصال قسمت پایانی یک واژه به قسمت اغازی واژه ی دیگر: مثلا عکاشی از عکاسی+نقاشی؛ آبفا از آب+فاضلاب....

۱۳. گسترش استعاری:  هرگاه واژه ای علاوه بر مصداق اصلی خود بر مصداقهای دیگری در سایر حوزه ها اشاره کند. یعنی کاربرد واژه در جایگاه  یا حوزه ی نامتعارفش: مثلا آنتن در مورد دستگاههای گیرنده به کار میرود، اما برای اشاره به فرد خبرچین نیز کاربرد دارد.یا رکاب که برای حوزه ی اسب سواری است اما برای دوچرخه نیز کاربرد دارد.


کانال علوم وفنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان