کد خبر: ۱۹۳۶۸
تاریخ انتشار: ۱۵ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۵:۲۴-05 September 2020
پیش‌تر گفتم که تغییر نگاهم نسبت به مدرنیته و تجدد و موضع اسلام در برابر آن، موجب ایجاد اولین زاویه جدی ام با اسلام شناسی معاصر انقلابی و مشهور شد و حاصل آن نگارش کتاب «اسلام و تجدد» بود.
عصراسلام: گفتنی است که باری در دیداری سرپایی با مقام رهبری در دوران صبح، به طرح دیدگاه خود در باره مدرنیته پرداختم که ایشان اظهار داشت تنها با نیمی از دیدگاه شما موافقم. 

اما زاویه دوم نیز در حال وقوع بود: فاصله گیری از نگاه بزرگان مشهور معاصر در مورد فلسفه و عرفان مصطلح و رایج اسلامی. 

مطالعه و بررسی مدرنیته نشان داد که کانون اصلی و محوری آن، خودبنیادی بشر جدید در فهم آدم و عالم و فاصله گیری از عقلانیت وحیانی می باشد، هر چند بخشی از این اتفاق ـ به گفته برخی صاحب نظران ـ محصول جهالت‌ها و خرافات و غیر عقلانی بودن کلیسا و مسیحیت قرون وسطا بود و البته به نظرم از جهتی می توان وقوع مدرنیته را که برای بشر بحرانهای شاید بی بازگشت رقم زده، نتیجه فقدان هادی و معلم معصوم در مدیریت عالم و بخشی از پازل عصر حیرت دانست.  

در ضمن مطالعات انتقادی نسبت به تجدد  و استفاده از آثار مرحوم فردید و دکتر داوری و مرحوم مددپور و شهید آوینی، اشاراتی از آنها در باب یونان زدگی یافتم که یکی از مصادیق بارز انقطاع از عقلانیت وحیانی و خودبنیادی به شمار می رود.

آوینی در مقاله «تجدد یا تحجر» می نویسد: 
«اسلام در مقام نظر هیچ نقصی ندارد و نقص – هر چه هست – از آنجاست که تمدن امروز محصول فلسفه ای منقطع از وحی است. از یک سو تمدن غرب محصول تفکری عقلی است که در ذیل فلسفه یونان تحقق یافته و از سوی دیگر، از لحاظ تاریخی این نخستین بار است که مواجهه ای نظری و عملی میان تفکر دینی ما و تمدن فلسفی غرب روی می دهد...» .

این اشارات انگیزه ای شد تا علی رغم تجلیلی که از فلسفه یونان در حوزه های علمیه صورت می گیرد و ارسطو و افلاطون یا پیامبر قلمداد می شوند و یا همسطح با پیامبران و یا حتی در کلام فارابی برتر از پیامبران، متون و آرای انتقادی نسبت به فلسفه و عرفان اسلامی رایج را ـ که پیش از این نماد عقلانیت اعتقادی می دانستم ـ  مطالعه کرده و پی گیر شوم. 

این سیر مطالعاتی حداقل پنج سال ادامه داشت که نتیجه آن نگارش کتاب انتقادی «فلسفه از منظر قران و عترت» شد و البته سالهای پس از آن نیز یکی از اصلی ترین دغدغه های فکری و مطالعاتی و گفتگوهای علمی من بود که در سال ۸۹ به انتشار فصلنامه سمات انجامید. 

در هر صورت جمع بندی من این بود که فلسفه مصطلح اسلامی در اشکال مشائی و اشراقی و صدرایی آن در تقابل اساسی با مبانی قران و سنت و کلام عقلانی ـ وحیانی تشیع در همه ابعاد معرفت شناسی و وجود شناسی و انسان شناسی و مبدء و معاد شناسی و پیامبر و امام شناسی است، هر چند پیوسته متذکر و باورمند به این مساله بودم که این تقابل نه از سر حقیقت ستیزی فیلسوفان و عارفان مسلمان و شیعه بلکه به دلیل بروز شبهه و فهم اشتیاهی است که بدان دچار شده اند و به تعبیر امیرالمومنین علیه السلام اینان طالبان حقی بوده اند که به خطا رفته اند و نه باطل جویانی که بدان دست یافته باشند.  و بر این اساس برخورد تکفیری با فیلسوفان و عارفان مسلمان ـ که شاید برخی در گذشته چنین مواجهه ای داشتند ـ  به کلی منتفی بود. 

دریافت تقابل جدی بین فلسفه و دین و در عین حال دشوارفهم برای کسانی که جوزده و مشهور زده اند و یا سالها عمرشان را صرف تعلم و تعلیم فلسفه بدون ملاحظه آرای انتقادی کرده اند، زاویه ای نظری دیگرم با اسلام شناسی مشهور و مسلط معاصر و گامی دیگر به سوی شکل گیری و تدوین دیدگاه عصر حیرت بود.   

این را نیز بگویم که از تیر ماه  سال ۱۳۸۲ به پیشنهاد آقای مهندس منصور واعظی مدیر کل مرکز تحقیقات سازمان صدا و سیما ماهنامه سیاحت غرب را برای مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما در قم راه اندازی و صد شماره آن را سردبیری کردم. این نشریه که تماما ترجمه مقالات انتقادی از نویسندگان و روشنفکران غربی در نقد تمدن جدید غرب در موضوعات سیاسی و فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی و علم و تکنولوژی و محیط زیست بود، در داخل سازمان صدا و سیما برای مدیران و برنامه سازان توزیع می شد و البته برخی نهادهای بیرون از صدا و سیما نیز مانند حوزه های عملیه خواهران خریدار شمارگانی از آن بودند. سیاحت غرب پس از من چندین شماره دیگر منتشر شد اما ظاهرا مدتی است انتشار آن متوقف شده است. 

همچنین باید به یکی دیگر از فعالیت های دوران صبح و پس از آن اشاره کنم که راه اندازی کانون ترجمه و نشر آفتاب وابسته به اداره کل ارشاد اسلامی استان تهران در زمان مدیریت مهندس منصور واعظی بود که تعدادی اثر در موضوع غرب شناسی از زبان انگلیسی به زبان فارسی ترجمه و منتشر شد و البته با تغییر مدیریت ارشاد از فعالیت باز ایستاد.


مهدی نصیری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان