کد خبر: ۱۹۳۳۹
تاریخ انتشار: ۱۴ شهريور ۱۳۹۹ - ۰۹:۲۸-04 September 2020
ایران پیش از ظهور اسلام خطوطی بعنوان میخی و پهلوی و اوستایی داشته اند ولی با قبول آیین اسلام ،خط تازیان را نیز پذیرفتند و زبان فارسی را به آن خط نوشته اند و از آن پس خطوط اصلی ایرانی بتدریج فراموش شد و همان الفبای عربی ،اساس خط فعلی ایرانیان گردید.
عصراسلام: خط عربی خود تاریخی در حدود پانرده قرن دارد،یعنی این خط در حدود یک قرن قبل از ظهور اسلام از دو خط قبطی و سریانی اخذ گردیده و اصل خط عربی به دو صورت کوفی و نسخ قدیم همدوش یکدیگر معمول شده است و در صدر اسلام ،ایرانیان از هردو خط مذکور (کوفی و نسخ قدیم)استفاده می کردند،یعنی خط کوفی را برای نوشتن قران و کتیبه ها بکار می‌بردند و خط نسخ را برای نوشتن نامه ها و سایر کتابها.

تا پایان قرن دوم هنوز هنر خوشنویسی رونق نگرفته واز خوشنویسی معین یاد نشده بود. در دوره خلافت هارون الرشید و مامون عباسی در ترویج هنر خوشنویسی کوشیدند، ابن مقله وزیر اولین کسی بود که پیش قدم ترویج یکی از زیباترین مظاهر هنری یعنی خوشنویسی در تمدن اسلامی است که حدود یک قرن بعد ابن بواب آنچه وی آورده بود تکمیل کرد وهمچنان این خطوط در طی مدت دو قرن در تکامل تدریجی بود تا نوبت به هنرنمایی یاقوت مستعصمی رسید.

در زمان یاقوت ، خطوط متعدد و متنوع اسلامی تثبیت شد و اقلام متداول به شش خط محدود گردید که آنها را اقلام سته یا خطوط اصلی می گویند و عبارتند از :

ثلث 
ریحان
محقق
توقیع
رقاع
نسخ

پس از دوره زندگی طولانی یاقوت و شروع قرن هشتم باب تازه ای در خوشنویسی باز شده وپیروان سبک یاقوت مخصوصا شاگردان بی واسطه او که شش تن بودند وبه استادان شش گانه معروف بودن پایه خطوط اصول را در جایی نهادند که دست کمتر کسی از هنرمندان به آن جایگاه رسید بطوریکه بعضی از ایشان از شاگرد خود نیز فراتر رفتند.این استادان (احمد سهرودی-مبارکشاه تبریزی-یوسف مشهدی-سیدحیدر-نصرالله طبیب-ارغوان کاملی)همه ایرانی بودند.

ازین پس مدت دو قرن مهمترین مرکز خوشنویسی اسلامی در کشور ایران واز حوزهای مهم خوشنویسی خراسان- فارس و آذربایجان بود واستادانی مانند پیریحیی جمالی و عبدالله صیرفی و جعفر بایسنغری و شمس بایسنغری و دهها استاد زیر دست دیگر بظهور رسیدند که هر یک با معرفترین استاد خط یعنی یاقوت مصتعصمی پهلو می زدند.

قرن هشتم و نهم و دهم هجری از دوره های درخشان رواج و پیشرفت و تکامل هنر خوشنویسی است و کمال و جمال این هنر در تمامی مجامع فرهنگی راه یافته بود و پادشاهان و بزرگان به این هنر توجه خاص مبذول می داشتند وحتی بعضی از آنهاخوداز خوشنویسان بنام بودند وآثار هنری ایشان از نمونه های بارز خوشنویسی است واز این دسته اند (سلطان ابراهیم میرزا و بایسنغر میرزا فرزندان شاهرخ تیموری وسلطان یعقوب آق قویونلو،بهرام میرزا و شاه اسماعیل اول صفوی؛) علاوه بر اینکه هریک جمعی از خوشنویسان را در دربار خود گرد آورده بودند وترببت می کردند،خوداز خوشنویسان زبر دست بودند.

در حدود قرن نهم سه خط دیگر درمیان خطوط اسلامی جلوگر شد که باید آنها را خطوط خاص ایرانی دانست.

این سه خط عبارتند از : 

تعلیق 
نستعلیق 
شکسته نستعلیق

تعلیق

خط تعلیق که در آغاز خط تحریری و برای کتابت کتابها ونوشتن نامها بکار می رفت کم کم بصورت شکسته درآمد وبه واسطه زیبایی ظاهر که درشکل حروف و کلمات و سطور آن مشهود بود خود موضوع خوشنویسی و هنر گردیده واستادان زبردستی دراین خطوط بظهور رسیدندکه معاریف آنها خواجه تاج سلمانی اصفهانی-عبدالحی استرآبادی-درویش عبدالله سلطانی -خواجه شهاب الدین -عبدالله مروارید-وازهمه معروفتر و چیره دست تر خواجه اختیار منشی گنابادی ونجم الدین مسعود ساوی بودند.

نستعلیق 

در نیمه دوم قرن هشتم ،دومین قلم خاص ایرانی و معروفترین خط ایرانی یعنی نستعلیق آغاز به خودنمایی کرد.پس از وضع آن ،با اینکه ایرانیان از سایر خطوط اسلامی نیز استفاده می کردند ودر نوشتن قران و کتیبه ها و بعضی کتابها اقلام ششگانه را بکار می بردند،ولی خط مخصوص ایرانیان همان نستعلیق بود.و شاید از آغاز قرن نهم به بعد بیش از سه چهارم کتابت ایرانیان به این قلم بود.

میرعلی تبریزی اولین کسی بود که این قلم را تحت قاعد درآورد و به آن روش روشن داده واز سایر اقلام متمایز ساخته و خود آن را خوش نوشته است.

بعداز میرعلی تبریزی کم کم در خط نستعلیق استادان بزرگ پیداشدند و پس از واو این خط به فرزندش میرعبدالله پسرش و میرزا جعفر بایسنغری رسید.

پس از میرزا جعفر بایسنغری خط نستعلیق به شاگردش یعنی اظهر تبریزی واز اوبه معروفترین نستعلیق نویس متقدم یعنی سلطان علی مشهدی رسید واو در دوره طولانی زندگی خود که هشتادو پنج سال بطول انجامید.آثار بسیاری بجا گذاشت و شاگردان متعددی تربیت کرد که از آن میان سلطان محمد خندان و سلطان محمد نور ازمعاریف خوشنویسان عهدبودند ودر این دوران از استاد خود نیز فراتر بودند.


کانال علوم و فنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان