کد خبر: ۱۹۳۳۶
تاریخ انتشار: ۱۴ شهريور ۱۳۹۹ - ۰۱:۰۶-04 September 2020
از ۲۳ اوریل ۲۰۱۱ که سرباز "ولید القشعمی" از گارد ریاست جمهوری سوریه جدا شد تا امروز بحث و جدل های فراوانی درباره تأثیر انشقاق در بحران سوریه شکل گرفته است. ابتدا باید بدانیم "انشقاق" با فرار از خدمت دو مفهوم جداگانه هستند.
عصراسلام: به اعتراف بسیاری از افراد پایین رتبه جدایی آنها صرفاً فرار از خدمت نظامی یا انتساب به ارتش بوده در حالیکه انشقاق بار سیاسی دارد. یعنی فرد منشق علاوه بر جدا شدن از بدنه نظامی حامی حکومت با اتخاذ موضع سیاسی مخالفت خود با نظام را اعلام و علیه آن فعالیت می‌کند. 

این جدایی ها در ابتدا تأثیر زیادی بر هر دو سوی نزاع سیاسی داشت. حکومت میترسید شیرازه ارتش یعنی یکی از ارکان مهم حاکمیت و به تبع آن نظام سیاسی از هم بپاشد و مخالفین با هر اعلام جدایی آن را یک موفقیت بزرگ و قدمی به سوی پیروزی میپنداشتند. انگیزه های منشقین از نظام متفاوت بودند. 

به اعتقاد "بنیاد کارنیگی" این انگیزه ها شامل موارد زیر می‌شد:

الف. انگیزه سیاسی با تحفظاتی

زیرا بیش از نیمی از افرادی که این بنیاد با آنها صحبت کرده بود صرفاً ارتش را ترک کردند و بدون هیچ عمل سیاسی یا نظامی کشور را ترک کردند. 

ب. اختلاف عقیدتی با حکومت

بیش از ۹۰٪ منشقین و فراریان از اهل سنت سوریه بودند که البته نمیتوان آن را به عنوان قاعده تعمیم داد. با وجود آنکه ارتش وابستگی زیادی به علویون داشت ولی منشقین مصاحبه شونده از جمله افسران جزء تأکید داشتند حرفه ای گری بیش از مذهب در ارتش اهمیت داشت. 

همچنین یکی از منشقین میگوید با حدود ۱۵ نفر از همقطاران سنی خود از نقشه جدایی گفتم ولی تنها یک شخص جواب مثبت داد. کل تا آغاز نزاع مسلح و ماههای ابتدایی پس از آن عدم اعتماد بین "رئیس و مرئوس" بیش از عدم اعتماد بین دو شخص از طائفه یا مذهبی متناوت بوده است. 

ج. انگیزه مالی

حقوقهای پرداختی به نظامیان مکفی نبود و در مقابل پیشنهادهای مالی خوبی به منشقین داده میشد.
تردید در بقای نظام. هر چند بسیاری از سربازان ترجیح دادند خدمت وظیفه خود را بدون تنش به پایان برسانند و سپس به دنبال سرنوشت خود بروند. 

واکنش طرفهای درگیر را از چند جنبه بررسی می‌کنیم: 

حکومت با افزایش حقوق نظامیان تلاش کرد انگیزه مالی برای انشقاق را تضعیف کند. حکومت از ابتدای بحران تا نیمه ۲۰۱۵ در سه مرحله حقوق نظامیان را افزایش داد.
این افزایش نتوانست مانع از فرار یا جدایی سربازان و افسران پایین رتبه شود.

بسیاری از آنها با مشاهده اوضاع از خیر این مبالغ گذشتند ولی وضعیت برای عالی رتبگان فرق میکرد و امتیازات ویژه و البته فساد و ارتشا میتوانست وفاداری بسیاری از آنان را تضمین کند.

در قدم دوم به اقدامات قهرآمیز روی آورد. تهدید و ارعاب سربازان و افسران و اعدام نظامیان منشق اسیر شده پس از آن نظام تلاش کرد هسته هایی با زمینه عقیدتی تشکیل دهد و از اتکای به ارتش کاست. نیروهای "الدفاع الوطنی" که به کمکهای مستشاری "سردار همدانی" از سپاه پاسداران تشکیل شد و ورود نیروهای "حزب الله لبنان" به سوریه را میتوان در همین راستا دانست. 

در سوی مقابل مخالفان با هرگونه جدایی نظامیان از ارتش استقبال کرده و در ضمن تلاش کردند افرادی که به صورت ذاتی موافق نظام به شمار میرفتند را به پیوستن به مخالفان ترغیب کنند.

در برخی موارد تلاشهای آنان ثمر بخش بود که مهمترین آنها انشقاق "مناف طلاس" فرزند وزیر دفاع اسبق به همراه ۲۳ افسر دیگر در جولای ۲۰۱۱، خلبان "حسن حماده" در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۲، خلبان "محمد احمد فارس" که به فضا سفر کرده بود در ۴ مارس ۲۰۱۲ و سرهنگ "زبیده المیقی" اولین افسر زن و اولین منشق علوی در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۲ دانست.
موارد دیگری نیز نتیجه کاملا معکوس به همراه داشتند. 

فریفتن افسران عالی‌رتبه با پیشنهادهای مالی در ابتدا موفق بود ولی پس از آنکه برخی منشقین نتوانستند به بیش از آن چیزی که حین خدمت در دست داشتند برسند دست به اعتراض و افشاگری زدند و این افشاگری‌ها دیگران را از جدا شدن منصرف میکرد.

یک سرهنگ جدا شده در ۲۰۱۲ اعلام کرد پس از پناهندگی به اردن تنها دو ماه حقوق دریافت کرد و پس از آن به حال خود رها شد. سرهنگی دیگر گفت در ابتدا ماهیانه ۴۷۵ دینار اردن معادل ۶۷۰ دلار حقوق می‌گرفت سپس این میزان به ۲۱۰ دلار کاهش پیدا کرد.

باز یک سرهنگ فاش کرد در ابتدای اعتراضات حکومت‌های عربی پیشنهادهای مالی عرضه می‌کردند ولی پس از پرداخت حدود ۶۰۰ دلار ماهیانه پس از مدتی آنها را به حال خود رها می‌کردند.

ترس از آینده و البته امنیت شغلی موجود سایر افسران را از انشقاق منصرف می‌نمود.

با همه تفاصیل این جدایی‌ها احتمال سقوط نظام حاکم سوریه را بیشتر و بیشتر کرد تا اینکه جدایی "ریاض حجاب" نخست وزیر سابق و اظهار نظر او (بنا به تجربه ام یقین دارم نظام به زودی از لحاظ اخلاقی و اقتصادی فرو خواهد پاشید) کمتر کسی به بقای نظام امیدوار ماند.

با این وجود حامیان غربی مخالفان نسبت به این جدایی ها احتیاط نشان میدادند. منشقین افرادی نظامی بودند که در صورت عدم تأمین مناسب پتانسیل پیوستن به گروههای افراطی اسلامگرا که توسط عربستان و قطر سخاوتمندانه پشتیبانی میشدند را داشتند و این مسئله سبب نگرانی بود.

با تمام این تفاصیل و آمار یکصد هزار نفری فرار از خدمت و انشقاق، این تحولات نتوانست ارتش را متلاشی کند.

از ژوئن ۲۰۱۱ تا مارس ۲۰۱۵ بیش از ۷۰ نظامی بلندمرتبه منشق شدند. حدود نیمی از این افسران عالی‌رتبه در مناصبی غیر رزمی همچون پشتیبانی، امور زیربنایی و دستگاههای امنیتی خدمت می‌کردند.

جدایی این افراد که فعالیت رزمی نداشتند نه تنها ارتش را به شکل جدی تضعیف نکرد بلکه قابلیت چندانی نیز به توانایی رزمی مخالفان مسلح نیفزود. 

جدا شدگان پایین رده و سربازان نیز پس از فرار با توجه به جنگ داخلی با سختی های اقتصادی مواجه شدند. آنها حتی اگر با انگیزه سیاسی از ارتش جدا نشده بودند بر سر دوراهی پناهندگی به ترکیه و غرب یا پیوستن به ارتش آزاد سوریه ایستادند.

در بحبوحه جنگ و اقتصاد جنگ داخلی، نبرد گروه‌های مسلح بر سر منابع اندک موجود در جریان بود و ارتش آزاد بازنده این جنگ لقب گرفت. کشورهای غربی به جای مداخله نظامی ترجیح دادند با خست و محاسبه گری از ارتش آزاد سوریه که "میانه رو" خوانده میشد حمایت کنند ولی این قطر و عربستان بودند که سیل کمکهای نظامی و پول نقد را روانه گروههای افراطی سنی و سلفی کردند و این گروه‌ها توانستند این سربازان و افسران جزء فراری را جذب کنند.

در نهایت می‌توان گفتند هر چند انشقاق نظامیان در ابتدا تأثیر بزرگی بر پیشرفت انقلاب سوریه و ضربه به نظام بود لیکن در ادامه نتوانست شیرازه ارتش را متلاشی کند و نظام با تلاش بسیار توانست شاکله ارتش را حفظ کند چنان که امروزه کسی از تأثیر انشقاق بر روند بحران سوریه چیزی نمی‌گوید.

در پایان یادی کنیم از نام چند تن از معروفترین افسران منشق و سرنوشت آنها
سرلشکر "سلیم ادریس" از فرماندهان پلیس، فرمانده کنونی ارتش آزاد رياض الاسعد سرهنگ نیروی هوایی ۴ جولای ۲۰۱۱ از ارتش جدا و در تاریخ ۲۹ جولای تشکیل "ارتش آزاد سوریه" را رسماً اعلام کرد. 

پس از انتشار شایعات مرگش، ۲ اکتبر ۲۰۱۷ حین معرفی "حکومت نجات سوریه" ظاهر شد و منصب معاون نخست وزیر را متقبل شد.

سرهنگ "حسن حماده" نیروی هوایی، عضو ائتلاف ملی ژنرال "مناف طلاس" از گارد ریاست جمهوری، با خوابیدن تب و تاب جدایی اش به دلیل سابقه اش از سوی بخش بزرگی از معارضه طرد شد.

ژنرال "احمد الرحال" از نیروی دریایی، پناهندگی به ترکیه، ۱۴ اگست ۲۰۲۰ در استانبول توسط نیروهای امنیتی ترکیه بازداشت شد. 

مصطفی الشیخ از اطلاعات ارتش، ۱۳ جولای ۲۰۱۷ از دخالت نظامی روسیه در سوریه استقبال کرد. سرلشکر "عدنان سلو" مدیر برنامه تسلیحات شیمیایی، به عنوان فرمانده عملیات به ارتش آزاد پیوست. بیش از دو سال است فعالیت خاصی نداشته است. 

سرلشکر "محمد فارس" خلبان نیروی هوایی و مسافر سایوز، مدتی به عنوان وزیر دفاع حکومت موقت مخالفین حضور داشت و پس از آن تقریبا فعالیتی نداشته است.
سرلشکر "محمد عزالدین خلوف" مدیر پشتیبانی پلیس نظامی سرتیپ "ابراهیم الجباوی" جانشین فرماندهی پلیس استان حمص، عضو هیئت تدوین قانون اساسی از طرف معارضه

عدنان مطوری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان