کد خبر: ۱۹۳۱۵
تاریخ انتشار: ۱۲ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۵:۵۹-02 September 2020
شـعر سـپيد شعری است همراه پيچيدگي که به خاطر تفاوتهای زبانی و انديشه‌ای خاصش با آن مواجهیم.
عصراسلام: این نوع شعر با استفاده  از پيشينه شعر  قبل از خود، تصوير تازه اي  در فضای شعر ایران ساخت که  رشد  و تعدد  مخاطبـان و طرفـدارانش را در ادبيـات امروز ايران  به همین تفاوت مدیون است . 

مؤلفه‌های شعر سپيد را از چهار منظر (تصـوير، زبـان، موسـيقي و اندیشه) می توان مورد بررسی قرار داد.

شعر سپید در ظاهر یعنی در فرم  نسبت به اشعار قبل از خود وزن بیرونی را از دست داده اما از آنجا که با  نیرو و آهنگ چینش واژگان پیش می رود پس در واقع نمی‌توان گفت چیزی از دست رفته است. 

آهنگ کلمات با چینش درست کلمات و استفاده از پتانسیل کلمات در فضای شعر با کمک ایجاز، جابه جایی اجزای جمله و  سایر صنایع بیانی و بدیع زبانی متولد می شود ‌و شاید مهمتر از همه هنجار شکنی ها و هنجارگریزی‌ها در اینگونه‌ی شعری ست که تفاوت ملموس  ایجاد می‌کند. به زعم من یکی از راههای اصلی تشخیص اینکه بدانیم با شعر طرفیم یا نثر یا آنچه امروزه به عنوان دل نوشته و ... معرفی می‌شود همین آهنگ کلام است.

البته نثر موزون و نثرهای فنی‌ای هم داریم که به شعر پهلو میزنند پس باید در المان های دیگر شعر سپید که یکی از مهمترین‌هایش از دید من زبان است هم به تفاوت ها اشاره کنیم تا در مجموع به تعریف مشخص تری از شعر سپید برسیم  و صد البته وقتی هنوز تعریف کامل و مورد توافقی از  شعر وجود ندارد  داشتن تعریف از شعر سپید جز با بررسی اجزا و فرم کلی  فکر نمی کنم امکان پذیر باشد.

و خب برویم سر وقت زبان...

زبان در شعر سپید را در سه بخش می‌توان بررسی کرد. ساخت شكني، آشنايي زدايي و گرايش بیشتر به زبان گفتار یا در واقع زبانی قابل فهم ، همگانی و صمیمی . شعر امروز شعر مردم و برای مردم است پس بر شاعر ، مردمی بودن و برای مردم سرودن فرض است که دوران دربارها و درباری سرایی به پایان رسیده . 

شاید یکی از حرفهایی که همه‌ی ما در برخورد با شعر سپید شنیده‌ایم این است که شعر سپید با شاملو متولد شد و بعد از او نتوانست ادامه حیات دهد که صد البته چنین نیست اما این مساله بر می گردد به همین مقوله‌ی زبان. 

با صداقت می توان اعتراف کرد ادامه‌ی شعر سپید با زبان رسمی و آرکائیک شاملو منطقا امکان پذیر نبوده و نیست. پس این تفاوت زبانی را بین شعر شاملو و شعر امروز باید شاهد باشیم‌. در باب ساخت شکنی و آشنایی زدایی بحث کردن هم در این مقال نمی گنجد که بحثی دراز و یادداشتی جداگانه می طلبد. 

یکی دیگر از مهمترین المان‌ها در تشخیص شعر سپید  تصویر و تصویر سازی است. همه می‌دانیم که فرمالیست‌ها تصویر را عامل اصلی تاثیر شعر و سخن می‌دانند. ساخت تصویر هماهنگ با تخیل است و می‌شود گفت از تخیل جدا نیست بنا به تعریف دکتر کدکنی از شعر، شعر گره خوردگی عاطفه و خیال در زبانی آهنگین است.

و باز برگرفته از کتاب موسیقی شعر دکتر کدکنی می دانیم که اصولا  سوررئاليستها  هنر را نتيجه ی خيال و تخيل ميدانند و در بعضی مکاتب فکری به حق تخیل به عنوان اساس شعر معرفی میشود .پس در واقع منظور از   تصوير در شعر  هر نوع بیانی است که با خیال شاعر درآویزد .ساخت تصویری خلاقانه با استفاده از تشبیه،  تشخیص ، استعاره،  فضاسازی ، حس آمیزی و بهره گیری از مراعات نظیر ، تلمیح ، اغراق و .‌‌‌.. 

برای ساخت تصویر باید دست به استدلال زد و از منطق دور نشد. هر چند منطق شعر با منطق عمومی متفاوت است اما رعایت محورهایی از منطق عمومی در جهت باورپذیر بودن و باور پذیر شدن شعر الزامیست. 

بهره گیری از  خيال  پیوسته با  عنصر  عاطفه ، عنصری که نمیتوان از شعر گرفت که  بدون عاطفه شعری شکل نمی گیرد  و  برقراری پیوند محکم خیال و تصویر با اندیشه و زبان  تا  تصويري هنري و تأثيرگـذار خلـق شود کار شاعر سپید سراست. 

اندیشه ی خاص شاعر و نگاه او به پیرامون و هماهنگی تمام این عناصر با هم نوآوری و کشفهای بدیعی  را به همراه می آورند که در بحث شعریت بخشیدن به هر نوع شعری به دنبال آنیم . از اندیشه و عاطفه  هرگز نباید غافل شد که همچون چیدن پازلی بدون داشتن قطعات اصلی است . برقراری تناسب و توازن و در واقع رعایت تعادل بین تمامی این مشخصه های ذکر شده هنر شاعر است .

تمام اینها به عقیده‌ی من آن چیزی ست که در شعر سپید باید به دنبالش باشیم و هر چه غیر از این را شعر اطلاق نکنیم.

تارا کسرایی

کانال علوم وفنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان