کد خبر: ۱۹۱۶۷
تاریخ انتشار: ۰۵ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۹:۰۳-26 August 2020
تکرار تاریخ
در سال ۱۳۱۱ در ایران جشنِ لغو قرارداد دارسی برگزار شد.
عصراسلام: رضاشاه قراردادِ دارسی رو در بخاری انداخت و سوزاند. بدین ترتیب ایران یکجانبه از قرارداد نفتیِ دارسی خارج شد. رسانه‌ها هم گفتند که این نماد مقاومت و ایستادگی مقابل انگلیس است. 

خرداد ۱۲۸۰ قرارداد دارسی بین ویلیام دارسی و مظفرالدین شاه امضا شد. بر این اساس، حق اکتشاف و استخراج نفت در سراسر ایران به جز مناطق شمالی به مدت ۶۰ سال یعنی تا سال ۱۳۴۰ به این فرد اعطا شد. در عوض قرار شد دارسی سالانه ۲۰ هزار لیر پول نقد و ۱۶ درصد از سود را به ایران بپردازد‏‎.

دارسی ۶ سال بعد در مسجد سلیمان به نفت رسید. بعدتر هم پالایشگاه نفت آبادان را تاسیس کرد و یک خط لوله از مسجد سلیمان به آبادان کشید بارها و بارها بر سر پرداختی "شرکت نفت ایران و انگلیس" به ایران اختلاف پیش آمد‏‎.

ایران شرکت نفت رو به کلاهبرداری متهم می‌کرد و شرکت هم زیر بار نمی رفت تا اینکه بالاخره تقریباً در اوایل دوره پهلوی اول، مدیرعامل این شرکت به ایران آمد و پیشنهاد داد تا قرارداد دارسی عادلانه شود‏‎.

مذاکرات ادامه داشت، تیمورتاش نماینده ایران در مذاکرات بود. مذاکرات در بن بست گرفتار شد و دلیل مهمش هم این بود که داخلی‌ها هم به توافق نمی رسیدند که اصلا چه می‌خواهند‏‎.

جلسه هیئت وزرا در تاریخ ۶ آذر ۱۳۱۱ تشکیل شد. اختلاف بین رضاشاه و فروغی هم جدی بود. رضاشاه عصبانی شد و پرونده قرارداد نفت رو در بخاری انداخت و سوزاند!‏‎

مخبرالسلطنه نوشت: شاه با این کارش حساس‌ترین پرونده نفتی کشور را از بین برد. انگلیس از ایران نزد جامعه ملل شکایت کرد و تهدید که کار را به دیوان لاهه می‌کشانیم
چکسلواکی میانجی شد‏‎.

حسن تقی زاده، وزیر دارایی وقت به شرکت نفت ایران و انگلیس گفت که امتیاز دارسی لغو شده اما ما آماده‌ایم تا یک قرارداد جدید امضا کنیم. قراردادی که عادلانه و منصفانه باشد. مذاکرات دوباره شروع شد.‌ در نهایت، قرارداد معروف به ۱۹۳۳ امضا و این قرارداد در مجلس هم تصویب شد‏‎.

تقی‌زاده بعدها در مجلس پانزدهم گفت که من راضی به این قرارداد نبودم. امضای این قرارداد تقصیر رضا شاه بود که بدبختانه اشتباهی کرد و نتوانست برگردد! شاه ابتدا خودش هم راضی به قرار داد نبود و با وحشت به حضرات گفت که این قرارداد به هیچ وجه شدنی نیست‏‎.

او گفت که می‌خواهید ما که ۳۰ سال گذشته را بابت دارسی لعنت کردیم، حالا ۵۰ سال هم خودمان مورد لعن و نفرین باشیم؟! اما در نهایت موافقت کرد و قرارداد امضا شد‏‎.

جشنی به مناسبت امضای قرارداد برپا شد. برابرِ این قرارداد، محدوده عملیاتی شرکت نفت ایران و انگلیس از ۴۰۰ هزار مایل به ۱۰۰ هزار مایل کاهش یافت و سهم ایران هم از ۱۶ درصد به ۲۰ درصد افزایش یافت
شرکت متعهد شد که سالانه ۱۰ هزار لیر برای اعزام دانشجویان ایرانی به اروپا،بپردازند‏‎.

این شرکت متعهد شد تمامی مدارک و نقشه‌ها را به ایران تحویل دهد، در عوض شرکت از معافیت کامل گمرکی و مالیاتی بهره‌مند شد. سهم ایران از ۱۶ به ۲۰ درصد افزایش یافت اما باز کم بود. در همان زمان قرارداد مشابهی بین آمریکا و ونزوئلا بسته شده بود که سهم ونزوئلا ۳ برابر سهم ایران بود‏‎.

شرکت اجازه داشت اراضی و تاسیسات غیر منقول را بفروشد‌، حتی می‌توانست قبل از پایان قرارداد دیگر همه چیز را فروخته باشد! شرکت بعد از پرداخت مالیات به دولت بریتانیا، سود ایران را می‌‌داد.

بیلان سال ۱۳۲۱ نشان می‌دهد که کسر مالیات پرداختی به دولت بریتانیا سبب شد که سهم پرداختی به ایران بابت ۲۰ درصد سود از ۶.۸ میلیون به یک میلیون پوند کاهش پیدا کند
قرارداد دارسی سال ۱۳۴۰ تمام می‌شد اما این قرارداد جدید باعث شد که تمدید شود تا ۳۲ سال بعد یعنی تا ۱۳۷۴ شمسی‏‎.

مصدق در مجلس چهاردهم گفت: "تاریخ عالم نشان نمی‌دهد که یکی از افراد مملکت به وطن خود در یک معامله ۱۶ میلیارد و ۱۲۸ هزار ریال ضرر زده باشد و شاید روزگار دیگر نزاید کسی را که به بیگانه چنین خدمتی کند.

سال ۱۳۲۹ صنعت نفت ملی شد و قرارداد ۱۹۳۳ هم لغو شد. بعد از کودتای ۲۸ مرداد قرارداد کنسرسیوم امضا شد.

همه اینا رو نوشتم تا به خودم یادآوری کنم که تاریخ بخوانم؛ بیشتر ‎تاریخ بخوانم. تاریخ فقط چیزی مربوط به گذشته نیست اگر نخونیم و عبرت نگیریم، هر لحظه بیمِ تکرار می‌رود!

الهام عابدینی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان