کد خبر: ۱۹۱۲۱
تاریخ انتشار: ۰۳ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۷:۱۷-24 August 2020
امام رضا(ع) فرمود: «علینا القاء الاصول و علیکم التفریع» ؛ «ما بیانگر قواعد کلى هستیم و شما با استفاده از آن ها عهده دار استنباط فروعات و (مسائل جدید )» وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص ۶۲.
عصراسلام: اسلام به بسیارى از مسائل کلى و جزیى پرداخته و حکم آن‌ها را بیان کرده است؛ ولى با وجود آن یک سرى از مسائل است که به طور صریح و روشن از آنها نامى به میان برده نشده است، اما در آن یک سلسله قواعد کلى وجود دارد که مجتهد مى تواند بر اساس آن مسائل جدیدى که پیش مى‌آید، پاسخ دهد و هیچ راه بن بستى وجود ندارد. 

به مسائلی که در فقه اسلامی حکم شرعی درباره آنان وجود نداشته است، مسائل مستحدثه می‌گویند. همچنین به مسائلی که در گذشته حکم شرعی درباره آنان وجود داشته است؛ اما با تغییر شرایط جامعه، حکم شرعی جدیدی انتظار می‌رود، مسائل مستحدثه می‌گویند. 

فقها برای یافتن حکم شرعی این قبیل مسائل، یک سلسله قوانین و اصول کلی در منابع فقه اسلامی (یعنی قرآن، روایات و عقل) را به کار می‌برند که برای هر عصر و زمانی پاسخگو هستند.

مسائل مستحدثه به لحاظ زمانی سابقه‌اش به همین دوره معاصر (پنجاه سال قبل) بر می‌گردد، که معمولاً در ۳۰ – ۲۰ سال اخیر یعنی بعد از پیروزی انقلاب مطرح شده است. مقصود از آن مسائلی است که یا در آثار فقهی گذشته و کهن طرح و در پیرامون آنها بحث نشده است، یا اگر هم بحث شده به دلایلی مطالعه و دقت بیشتری را می طلبد. 

از این رو در پاسخ به این پرسش که آیا مسائل مستحدثه شامل مباحثی خواهد شد که قبلاً مطرح شده، ولی با توجه به تغییراتی که حاصل شده، اقتضا دارد که نگاه مجددی به این گونه مسائل داشته باشیم و بر اساس شرایط موجود به آنها پرداخته شود.

باید گفت: اجمالاً مسائلی را که فکر می کنیم نیاز به نگاه مجدد دارد، از مسائل مستحدثه هستند، اعم از مسائلی که قبلاً مطرح شده و به نظر می رسد که پاسخ های کهن مبتنی بر مبانی دقیق نیست، یا پاسخ های ارائه شده از کارآمدی لازم برخوردار نباشد؛ زیرا نمی توان تصور کرد که دین احکام و قوانینی داشته باشد که قابل تحقق عینی نباشد. معنا ندارد که شارع احکامی داشته باشد که اصلاً در جامعه قابل تحقق و اجرا نباشد و نتواند با مفاهیم دینی سازگار باشد؛ یعنی حکم شرعی قاعدتاً باید قابل اجرا باشد.

مسائل مستحدثه در امور مختلفی وجود دارد. در بخش پزشکی می‌توان به مسائلی چون کالبدشکافی، مرگ مغزی، پیوند اعضاء، باروری مصنوعی و تغییر جنیست، شبیه‌سازی اشاره کرد. 

در امور عبادی می‌توان از حکم نماز و روزه در قطب، تزریق داروهای تقویتی به روزه‌دار و حکم رؤیت هلال با چشم مسلح یاد کرد. همچنین در اقتصاد مباحثی مانند تورم، بانکداری، بیمه و خرید و فروش بلیط‌های بخت‌آزمایی نیز از مسائل مستحدثه هستند.

براین اساس در پاسخ به این سؤال که برای آموزش پزشکی کارهایی لازم است و ممکن نیست پزشکی، بدون یک سری آموزش های عملی بتواند خوب متبحّر و تربیت شود؛ مثلاً باید مرده را تشریح کند، و تشریح بدون لمس بدن و بدون نگاه کردن به عضو، ممکن نیست. حال با توجه به این نکته ها آموزش پزشکی چه حکمی دارد؟ اگر جواب داده شود: 

آموزش پزشکی حرام است! و در پاسخ به این سؤال که پس چه باید کرد؟ گفته شود: با وجود فسقه و فجره و کفار، نیاز به مسلمان متدین در این رشته نیست. آیا این جواب می‌تواند مورد قبول ما واقع شود؟ یقیناً نه؛ زیرا این گونه تفکر، تصور و برداشتی که از اسلام دارد، با تصوری که ما از آن داریم متفاوت است. آیا امام زمان (عج) در زمان ظهور اساساً وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی را به کفار و فسقه و فجار می سپارند؟ چون تخصص در این زمینه نیاز به خلاف شرع دارد!

آیا این راه حل‌ها قابل تحقق است؟ و چه میزان با مسائل اسلامی سازگار است؛ یعنی واقعاً در ساختار جامعه اسلامی علم پزشکی جایی ندارد؛ یعنی ما نمی توانیم پزشک مسلمان داشته باشیم؛ در حالی که ما نمی توانیم تصور کنیم که در جامعه اسلامی پزشک نداشته باشیم؛ زیرا فرض بر این است که اسلام می خواهد بر تمام دنیا حاکم شود، ایده آل نهایی اسلام این است که دیگر هیچ غیر مسلمانی باقی نماند.

با این حال چگونه می توان تصور کرد که در فضای جامعه اسلامی ـ مثلاً ـ پزشکی نداشته باشیم و یا اصلاً پزشک نداشته باشیم. آیا هیچ یک از احکام پزشکی برای مسلمانان قابل اجرا نیست و فراگیری علم پزشکی تنها برای فسقه و فجره جایز است؟! بنابراین، این بحث ها به یک نگاه تازه ای نیاز دارد و پاسخ هایی که در آن خصوص داده شده، واقعاً پاسخی نیست که بتوان گفت این پاسخ اسلام است.

پس مسائل مستحدثه، عبارت است از مسائلی که در آثار فقهی کهن به آن گونه که می‌بایست مطرح شود، از آن بحث نشده باشد.

آثار متعددی از سوی فقها و محققان درباره مسائل مستحدثه به نگارش درآمده است از جمله:

«المسائل المستحدثة» اثری به زبان عربی و قلم سیدمحمدصادق روحانی، قم، انتشارات دارالکتاب. در این کتاب مسائلی همچون تلقیح مصنوعی، سرقفلی، اوراق بهادار، سفته، ذبح با ابزار جدید، کالبدشکافی، پیوند اعضا و حق تألیف مورد بررسی فقهی قرار گرفته‌اند.

المبسوط فی فقه المسائل المعاصرة: المسائل الطبیة، نوشته محمد قائنی، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع). این کتاب در دو جلد به مسائل پزشکی جدید مانند پیوند اعضا، باروری مصنوعی، شبیه‌سازی از منظر فقه پرداخته است. این کتاب با عنوان «پژوهشی در مسائل فقه پزشکی» توسط محمد علی قاسمی به فارسی ترجمه و توسط مرکزفقهی ائمه اطهار(ع) منتشر شده است.

الفقه و مسائل الطبیة، به قلم محمدآصف محسنی قندهاری، مجموعه‌ای از احکام پزشکی و مباحث فقهی پزشکی به زبان عربی است که توسط بوستان کتاب قم در دو جلد چاپ شده است.

«مسائل مستحدثه پزشکی» کتابی فارسی که از سوی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم گردآوری و توسط بوستان کتاب قم منتشر شده است. این کتاب در دو جلد به مباحثی همچون تلقیح، کالبدشکافی، سقط جنین، پیوند اعضا و شبیه‌سازی پرداخته است.

منبع: اسلام کوئیست
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها