کد خبر: ۱۹۱۲۰
تاریخ انتشار: ۰۳ شهريور ۱۳۹۹ - ۱۷:۱۰-24 August 2020
سفال و سرامیک هزاران سال است که با فرهنگ انسانی عجین است و بیشترین کشفیات باستان‌شناسی را شامل می‌شود.
عصراسلام: نه تنها در پیشینه‌ی تاریخی ایرانیان بلکه در بینش دینی و طب سنتی هم تاکید فراوان به استفاده  از این ظروف در پخت‌وپز و غیره شده است. در زندگی معاصر هم نقش این ظروف در پیرامون ما کاملا محسوس است چه در محصولات کاربردی و چه در سازه‌های تزیینی و دکوراتیو.

سفال و سرامیک بخش بزرگی از میراث و فرهنگ هر ملتی را تشکیل می دهد و بیشترین آثار باستان شناسی را شامل می گردند. 

نقش کلیدی این دو را از ظروف دوران پیش از تاریخ تا شاتل‌های فضایی امروزی می توان دید. برای اثبات این ادعا کافیست تنها به پیرامون خود نگاه کنید تا ببینید چه حجمی از محصولات کاربردی، تزئینی و... را شامل شده اند. 

تفاوت سرامیک و سفال چیست؟

سرامیک عام‌تر از سفال است محصولات سفالی تولید شده از خاک رس و به روش دستی با چرخ سفالگری ساخته می‌شوند ولی محصولات سرامیکی یا دوغابی از ترکیب خاک رس و چند نوع خاک و مواد دیگر تولید می‌شوند.

سرامیک هرآن‌ چیزی را گویند که وقتی حرارت می‌بیند، تغییر ماهیت می‌دهد. مثل رس که در سفالگری کاربرد دارد.

 در حالی که سفالگری عمدتاً به ساخت اشیا و ظروف از خاک رس اشاره دارد. پس نتیجه گرفته می شود تمام سفال ها نوعی از سرامیک هستن که ماده اصلی آن خاک رس می‌باشد. 

تفاوت دیگر شکل اولیه می باشد، سفال حالتی خمیری و به اصطلاح پلاستیکی دارد و به همین علت با دست یا با چرخ سفالگری شکل می گیرند، در حالی که معمولا سرامیک ها که از ترکیبات پیشرفته تر و فرمولاسیون پیچیده تر بهره میگیرند. 

سرامیک معمولا دوغابی شکل می باشد، یعنی غلیظ تر از دوغ و رقیق‌تر از عسل و همین عامل باعث می شود که سرامیک ها برخلاف سفال در قالب ساخته شوند و بتوان آن‌ها بسیار راحت تر و ظریف‌تر به شکل دلخواه در آورد و تنوع فوق العاده بالایی چه در جنس و چه در طرح نسبت به سفال داشته باشند.

سفال یا ظروف سفالی از خاک رس و خاک‌های ثانویه ساخته می‌شوند که دارای چسبندگی زیاد و درجه‌ی پخت کمتری هستند. درحالیکه ظروف سرامیکی به بدنه‌هایی اطلاق می‌شود که با خاک‌های اولیه نظیر ترکیبی از کائولن، کوارتز، سیلیس و خاک استون‌ور است و چسبندگی کمتری در مقابل خاک‌های ثانویه دارد و به درجه‌ی پخت بالاتری بیش از ۱۰۸۰ درجه سانتیگراد نیاز دارد همچنین لعاب‌پذیری آن نسبت به سفال بالاتر است.

محصولات سفالی و سرامیکی یا لعابدار هستند یا بدون لعاب. رنگ و لعاب در واقع همان پوشش درخشان و شفاف موجود بر روی سفال و سرامیک است که علاوه‌بر زیبایی سبب افزایش استحکام و دوام ظروف می‌شود. 

نوع رنگ و لعاب بستگی به نوع فرمول و مواد تشکیل‌دهنده آن دارد به همین دلیل با ترکیب مواد تشکیل‌دهنده‌ی لعاب به میزان‌های متفاوت می‌توان رنگ و لعاب جدیدی را ابداع نمود. از مهمترین انواع لعاب می‌توان به لعاب سرب، لعاب خاکستر و لعاب فلدسپات اشاره کرد.

آنچه رنگ و لعاب سرامیک و سفال را متمایز می‌کند شفافیت و رنگ‌پذیری است که در سفال به دلیل رنگ قرمز آهن موجود در گل رس سبب تیره‌تر شدن و پختگی رنگ‌ها می‌شود. برای مثال رنگ فیروزه‌ای بر بستر سفال بدلیل رنگدانه‌ی قرمز کمی تیره‌تر دیده می‌شود ولی بروی بستر سرامیک شفافتر و بدون قرمزی. به همین دلیل تعداد رنگ‌هایی که بر روی ظروف سرامیکی استفاده می‌شوند به مراتب بیشتر از ظروف سفالی است.

برای لعابکاری ظروف سفالی و سرامیکی باید آن‌ها را تحت حرارت و دمای معینی قرار داد اگر درجه حرارت بیش از حد بالا باشد لعاب می‌سوزد. به همین دلیل برای انجام صحیح مراحل لعاب‌کاری باید ظرف را در محدوده‌ی دمایی مناسبی قرار داد.

انواع قالب‌ها و شیوه‌های تولید ظروف سفالی و سرامیکی:

ظروف سفالی و سرامیکی از دو قسمت بدنه و لعاب تشکیل شده‌اند. بدنه در واقع همان ساختار اصلی ظرف است که از جنس گِل است. بعضی بدنه‌ها بدون لعاب هستند و در درجه حرارت مناسب پخت و آماده می‌شوند بعضی دیگر علاوه‌بر پخت بدنه  نقاشی و لعاب هم دارند که مجدد پخت می‌شوند.

روش‌های ساخت، بنا به نیاز و در جهت بهتر اجرا شدن توسط هر فرد متفاوت است، گاهی سفالگر بر حسب نیاز یک یا چند شیوه در ساخت محصول مورد نظر استفاده می‌کند.

روش‌های ساختی که بیشتر مورد استفاده هستند:

روش انگشتی: روشی که فقط از دست برای شکل دادن به گِل استفاده می‌شود و یکی از ابتدایی‌ترین روش‌های ساخت به شمار می رود. با این روش معمولا ظروف کوچک با سطح نامنظم را می توان ساخت.

روش فیتیله‌ای: از این روش برای ساخت اشیا نامتقارن و غیر هندسی و همچنین برای ساخت خمره‌های بزرگ استفاده می‌شود.

روش صفحه‌ای: در این روش گِل را با وردنه به صورت لایه‌ای با ضخامت ۸ میلیمتر تا ۱ سانتیمتر درآورده سپس بر اساس الگوی از قبل آماده شده قطعات را بریده و به هم می‌چسبانند. کاشی و موزاییک‌های نقش‌دار لوحه‌های نقش برجسته و ظروف و اشکال با فرم هندسی با این روش ساخته می‌شوند.

ساخت با چرخ: کارهایی که معمولا با چرخ سفالگری ساخته می‌شوند مدور و دارای ضخامت یکنواخت هستند. مراحل کار با چرخ به این صورت است: در مرکز قرار دادن، هواگیری، ساخت استوانه، بالا کشیدن، شکل دادن، تراش دادن یا پرداخت کردن.

روش قالبی: در این روش از قالب‌های گچی، چوبی یا ظروف و اشیاء مختلف برای قالب و به منظور شکل دادن به گِل استفاده می‌شود. در این روش از گِل به صورت دوغابی یا خمیری و معمولا بیشتر برای ظروف سرامیکی کاربرد دارد.



منبع:
یاوری، حسین (۱۳۸۴). سفال و سرامیک سازی. تهران: ایران شناسی.
وبسایت دارینا، جویا‌شاپ
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان