کد خبر: ۱۹۰۳۲
تاریخ انتشار: ۳۰ مرداد ۱۳۹۹ - ۰۸:۳۸-20 August 2020
پاسخ به ‌دو مدعا
عصراسلام: در اين يادداشت تلاش مي‌كنيم به ‌دو پرسش زير پاسخ دهيم: 

۱- آيا رزم‌آرا در ترور محمد مسعود نقش داشت؟

۲- آيا رزم‌آرا سودای سلطنت در سر داشت؟ 

محمد مسعود روزنامه‌نگار نامدار و جنجال‌آفرين، كه مشهور بود مقالات و مطالبِ انتقادي و بلكه، ‌گاه، بهتان‌گونه روزنامه او،‌ مرد امروز، لرزه بر اندام ارباب قدرت و ثروت مي‌اندازد؛ در ۲۱ بهمن ۱۳۲۶، به‌هنگام خروج از چاپخانه، هدف دو گلولهِ فرد يا افرادی ناشناس قرار گرفته و به‌قتل رسيد. 

به‌سرعت شايع شد كه دربار و شخص اشرف پهلوی، كه مرد امروز انتقاداتِ شديدی را متوجه او كرده بود، در ترور مسعود نقش داشته‌اند. چندي بعد هم شايعه ديگري مبني بر نقش سپهبد حاجيعلي رزم‌آرا در قتل محمد مسعود دهان به‌دهان گشت؛ كه گفته مي‌شد، محمد مسعود،‌ چند روز قبل از آن‌كه ترور  و به‌قتل برسد، در جايي مدعي شده بود سندِ بسيار مهمي از ارتباط و همكاريِ رزم‌آرا با حزب توده ايران به‌دست آورده است و قصد دارد، با انتشار آن سند در "مرد امروز"، در فضاي سياسي و مطبوعاتي كشور زلزله‌اي برپا سازد!

به‌رغم مدعياتي از اين دست، منابع موجود هيچ نشان نمي‌دهد دربار و شخص اشرف و يا سپهبد حاجيعلي رزم‌آرا در ترور و قتل محمد مسعود نقشي ايفا كرده باشند. همه قراين نشانگر آن است كه كلّ سناريوي قتل مسعود توسطِ لااقل بخش‌هايي از دستگاه رهبري حزب توده ايران (در سازمان نظامي)، و به‌هدف تخريب دربار و احياناً شخص رزم‌آرا، طراحي و به‌مورد اجرا گذاشته شد. 

به‌ويژه بايد تأكيد كنم ادعاي همكاري و ارتباط رزم‌آرا با حزب توده ايران هيچ بنيان استواري ندارد. همچنان‌كه مي‌دانيم، وقتي خسرو روزبه مسئول سازمان نظامي حزب توده، در سال ۱۳۳۶، به‌چنگ ساواک افتاد، اعتراف كرد كه قتل محمد مسعود توسط او طراحي و توسط تيمي،‌ كه سروان ابوالحسن عباسي عضو سازمان نظامی حزب توده آن را هدايت مي‌كرد،‌ ترور و به‌قتل رسيد.

اما، در پاسخ پرسش دوم، بايد بگويم، از همان اواسط دهه ۱۳۲۰ هم، هر از گاه، در محافلي گفته و شنيده مي‌شد كه منش و شخصيتِ نظامی اقتدارگرايانه رزم‌آرا، با رضاشاه مقايسه مي‌‌شود. اين‌هم شايع بود و احياناً نادرست هم نبود كه شخص محمدرضاشاه از ناحيه او نگراني‌هايي دارد كه مبادا در همدستي با قدرت‌هاي خارجيِ دخيل در امور ايران، كودتايی عليه او به‌راه اندازد. بگذريم از اين‌كه، در عالم واقع، از رزم‌آرا هيچ رفتاري سر نزد كه حاكي از سوءِ قصدش عليه مقام و يا جايگاه سلطنت باشد. 

به‌هر حال، رزم‌آرا با اشرف، خواهر شاه، ارتباط نزديكي داشت و در سال ۱۳۲۷ هم از شخص شاه درجه سپهبدي گرفته بود و اين چهارمين باري بود كه در تاريخ ايران به‌كسي درجه سپهبدي داده مي‌شد! وقتي هم كه در ۵ تير ۱۳۲۹ به‌مقام نخست‌وزيري رسيد، با آن‌كه، همچنان، شاه دل‌نگرانِ اين سپهبدِ مقتدر بود، كه اينك، هم در دولت، هم در ارتش و هم در نزد قدرت‌هاي خارجي (در درجه اول انگلستان) جايگاه و نفوذي بي‌سابقه به‌دست آورده بود؛ اما، هيچ قرينه‌اي وجود نداشت  كه نشان دهد،‌ رزم‌آرا، حتي در اين قدرتمندترين موقعيتِ سياسي،‌ نظامي و اجراييِ حياتِ خود، سوداي سلطنت در سر داشته باشد.

حتي اگر فرض كنيم كه رزم‌آرا آرزوي سلطنت داشت؛ اما، فضاي سياسي و اجتماعي جامعه ايراني، به‌دلايل گوناگون، به‌هيچ‌وجه، اجازه عملي شدنِ چنان سودايي را به‌او نمي‌داد. درست است كه او، نخست‌وزيرِ مورد علاقه انگليسي‌ها بود كه قصد داشت قرارداد گس- گلشائيان و نه طرح ملي‌شدن صنعت نفت را به‌تصويب مجلس برساند؛ اما، در اين مقصود، شخص شاه هم، كمابيش همراهيِ بي‌دردِسري با انگليسي‌ها داشت. 

مهمتر از آن، رزم‌آرا به‌خاطر همين مخالفتِ با ملي شدن صنعت نفت، به‌ويژه منفور اكثريت بزرگي از ملت ايران بود؛ و به‌تبع آن، حضور اجتماعي و سياسيِ تعيين‌كننده مردم ايران در عرصه كشور، كمترين مجالي به‌رزم‌آرا نمي‌داد، كه احياناً از طريق كودتا و يا روشي شبه‌قانوني به‌سلطنت ايران دست يابد. كما اين‌كه فضاي بين‌المللي هم هيچ مهياي همكاري و همراهيِ با چنان جاه‌طلبي‌هايِ احتمالي نبود.

حاصل اين‌كه: اگرچه احياناً شاه دلهرهِ تبانيِ انگليسي‌ها با رزم‌آرا عليه سلطنت و حكومتش را داشت؛ و باز اگرچه، رزم‌آرا جاه‌طلب و اقتدارگرا بود و ضمن رياست دولت، در مجلس و ارتش نفوذ داشت و نيز انگليسي‌ها از او رضايتِ خاطر داشتند؛ و حتي مي‌دانيم كه ترور و قتل رزم‌آرا،‌ در ۱۶ اسفند ۱۳۲۹، شخص شاه را بس‌ شادمان ساخت! اما، هيچ قرينه‌اي وجود ندارد كه تأييد نمايد، رزم‌‌آرا طرح سرنگوني خاندان پهلوي و سوداي سلطنت ايران در سر داشته است.

اين را هم اضافه كنم كه، اما و اگر‌ها و حرف و حديت‌هايِ پيرامونِ قتل و قاتلانِ رزم‌آرا هم، كه تلاش مي‌كرده‌اند ترور او را به‌مرجعي غير از جمعيت فداييان اسلام ارجاع دهند، هيچ بنياني ندارد. رزم‌آرا، بي‌آن‌كه هيچ توطئه‌اي از سوي اين يا آن قدرت خارجي يا داخلي ديگري در كار باشد، توسط تيم ترور جمعيت فداييان اسلام هدف گلوله قرار گرفته و كشته شد؛ به‌همين سادگي!


مظفر شاهدی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان