کد خبر: ۱۹۰۱۸
تاریخ انتشار: ۲۹ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۱۲-19 August 2020
سابقه حضور عرفان و تصوف در ایران به بیش از هزار سال می رسد. عرفان در اعماق فرهنگ این سرزمین رسوخ کرده و بر فلسفه، کلام، ادبیات، هنر، ورزش، معماری، سیاست، تجارت، جنگ و صلح و آداب و رسوم زندگی ایرانیان تاثیرگزار بوده است.
عصراسلام: پیوند میان تشیع و عرفان پدیده مهم دیگری است که در آثار عارفانی همچون سید بن طاووس، سید حیدر آملی، صائن الدین ترکه، ملاصدرا، محمدرضا قمشه ای، علامه طباطبایی  نمودار شده است. 

در تعریف شعر عرفانی آمده است:

«شعر عرفانی شعری است که ارباب معانی آن را در بیان اصول و مواجید و حقایق معنوی سروده‌اند»پس غرض شعرهاییست که عرفانی سروده شده اند نه شعر های عاشقانه ای که تعبییر عرفانی می شوند.این شعرها به دو دوره تقسیم می شوند:

الف: شعرهای دوره قبل از سنایی

ب: شعرهای دوره بعد ازسنایی

شعر‌های دوره بعد از سنایی بحث چندانی ندارد. اما در شعرهای دوره‌ی قبل از سنایی به دو گونه شعر بر می‌خوریم:

الف:شعرهایی که شاعران آن عارف بودند.

ب: شعرهایی که شاعران آن عارف نبودند.

اما مبحث اصلی ما در خصوص عرفان در ادبیات معاصر است. اما شعر امروز تحت تأثیر مستقیم و یا غیرمستقیم جهان امروز است. فقر و نادانی که نتیجه قهری اختلافات طبقاتی است؛ ازدیاد جمعیت و تخریب محیط زیست و ایجاد بی رویه شهرهای بزرگ؛ نظامی‌گری و افزایش سلاح‌های مخرب؛ و در نهایت خطر در گرفتن نبردهای جدید و انفجارهای شیمیایی و اتمی و گسترش حکومت‌های خودکامه جایی برای اندیشه های مذهبی و عرفانی باقی نگذاشته و مجال را برای مباحثی چون تفاسیر، احادیث و آیات، تأویل، مذهب و معنویت تنگ‌تر کرده است.

 و به اقتضای دغدغده‌های دنیای صنعت‌زده امروز اسطوره‌ها و نمادهای معنوی جای خود را به اندیشه‌های مدرن و تفکرات سیاسی داده است و با استناد به این اعتقاد ماکس وبر که تفاوت عمده دنیای مدرن امروزی را با دنیای قدیم در ویژگی شفاف‌سازی و صراحت جهان کنونی می‌داند، باید طبیعی دانست که پرنده‌ای چون هدهد که از عناصر اساسی یک داستان مذهبی است و در چارچوب تفاسیر و اسطوره‌های عرفانی باید به دنبالش بود، حضوری کمرنگ داشته باشد. باید دانست این کاهش شامل همه مضامین و نمادهای عرفانی است.

می‌توان نمود بیشتر نمادهای عرفانی را درشعر سهراب سپهری مشاهده کرد. فلسفه‌ای که سهراب در پیش گرفته بود به عقاید کریشنا مورتی عارف دوران شباهت زیادی داشت.

به نظر کریشنا مورتی در هر نگاه، سه عامل وجود دارد:

۱- خود نگاه
۲- نگرنده یا مدرک
۳- نگریسته یا امر مدرک

نباید بین نگرنده ونگریسته فاصله باشد فاصله، حاصل پیش داوری های ماست. با دید موروث از گذشته ها، به شی نگریستن است.

اگر باچشم گذشته ها به شی نگاه کنیم، آن را چنان که باید نمی‌یینیم. به همین دلیل نیز اسب را حیوان نجیب و کرکس را زشت می شماریم.

سپهری نیز می‌گوید:

من نمی‌دانم
که چرامی گویند اسب حیوان نجیبی است.
کبوتر زیباست
و چرا در قفس هیچ کسی کرکس نیست.
گل شبدر چه کم از لاله قرمز دارد
چشم ها را باید شست،جور دیگر باید دید.
(صدای پای آب)

عقاید و معانی عرفانی شعر سپهری در آموزه‌های عرفان اصیل و قدیم نیز وجود دارد. از معنی شعر سهراب چنین مستفید می شود که عارف باید تسلیم محض باشد تا رابطه نگرنده و نگریسته برقرار گردد.

  • به قول دکتر شمیسادر کتاب "نگاهی به سپهری" ،"کریشنا مورتی و سهراب و مولوی ویونگ وشیخ ابوسعید ابوالخیر... سخنان همانند دارند"(شمیسا، ۱۳۸۲: ۲۲)

مولوی می گوید:

صوفی ابن الوقت باشد ای رفیق
نیست فردا گفتن از شرط طریق
تومگر خود مرد صوفی نیستی
هست را از نسیه خیزد نیستی

امروز، با اطلاق واژه جدید به یک معنی قدیمی، تفاوت ظاهری در این باب به وجود آورده است و در واقع عرفان سهراب سپهری و شاعران عارف معاصر ادامه همان عرفان مکتب اصیل ایرانی و مکتب مشایخ خراسان است.

به طور کلی،به قول خانم دکتر قربانعلی:" عرفان در همه جهان داراي بن‌مايه‌های مشترک است، هرچند تمايزهايی نيز ميان آن‌ها وجود دارد. به فرض هفت مرحله سلوك عرفانی كه عطار به آن پرداخته است، در فرهنگ مصر نيز ريشه‌هايی دارد. اين امكان ترجمه است كه می‌‌تواند در آشنايی شاعران با آثار يكديگر و تأثير و تأثرپذيری آنان در چنين زمينه‌هايی نقش ايفا كند."


کانال علوم وفنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان