کد خبر: ۱۸۹۶۸
تاریخ انتشار: ۱۷ مهر ۱۳۹۹ - ۱۶:۴۹-08 October 2020
محمدرضا شجریان (زاده یکم مهر ۱۳۱۹ در مشهد - درگذشته ۱۷ مهر ۱۳۹۹ در تهران ) موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز، خواننده و خوشنویس بود.
عصراسلام: خواندن را از کودکی با همان لحن کودکانه آغاز کرد. از کودکی، با توجه به استعداد و صدای خوبش، تحت تعلیم پدر، که خود قاری قرآن بود، مشغول به پرورش صدای خویش شد.

او درباره تولد خود این‌گونه نقل قول کرده است: تولدم روز اول مهر ماه سال یک هزار و سیصد و نوزده خورشیدی در مشهد است، در خانواده‌ای که پدربزرگم (علی اکبر) صدای بسیار رسایی داشته و به زیبایی آواز می‌خوانده است. او از مالکین بزرگ مشهد بود و از خواندن در جمع پرهیز داشته، گاه برای دوستان سرشناسی که به دیدارش می‌آمده‌اند می‌خوانده است. 

پدرم مهدی از صدای پرطنین و رسا برخوردار بود و در جوانی آواز خواندن را شروع می‌کند اما خیلی زود در محیط بسته و سنتی به قرائت قرآن رو آورده و تا آخر عمر بر همان عقیده باقی ماند و آواز را رها کرد و در قرائت قرآن جایگاه خاصی در مشهد پیدا کرد و شاگردان زیادی برای تلاوت قرآن تربیت کرد از جمله خود من.

محمدرضا از ۵ سالگی در خلوت کودکانه‌اش آواز می‌خواند. وی سال ۱۳۲۶ به کلاس اول رفت و یک سال پس از آن به آموزش تلاوت قرآن‌کریم نزد پدر پرداخت. در ۹ سالگی تلاوت قرآن را آغاز کرد و یک سال پس از آن این کار را در گردهمایی و اجتماعات سیاسی آن سال‌ها ادامه داد.

در سال ۱۳۳۱ برای نخستین بار صدای محمدرضا شجریان از رادیو خراسان پخش شد.

او در سال ۱۳۳۶ به دانشسرای مقدماتی در مشهد رفت و در همین سال با یک معلم موسیقی به نام جوان آشنا شد. پیگیری جدی کار آواز سبب شد تا در سال ۱۳۳۸ محمدرضا شجریان به اجرای آوازهایی بدون ساز و نیز قرائت قرآن برای رادیو خراسان بپردازد. یک سال پس از آن شجریان دیپلم دانشسرای عالی را گرفت. وی به استخدام آموزش و پرورش درآمد و با سنتور آشنا شد و شروع به یادگیری این ساز نزد استاد جلال اخباری کرد.

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۴۲ از بخش رادکان به روستای شاه آباد مشهد به عنوان مدیر دبستان منتقل شد و در همین سال موفق شد اولین سنتور خود را با چوب توت بسازد.

وی بعد از چند سال تدریس و مدیری دبستان‌های مشهد آذر ماه ۱۳۴۶ به تهران منتقل شد و از همان بدو ورود با استاد احمد عبادی (نوازنده و نواساز نامی سه‌تار) آشنا شد و همکاری با رادیو ایران را آغاز کرد و در کنار آن به کلاس درس اواز استاد اسماعیل مهرتاش و انجمن خوشنویسان نزد استاد بوذری رفت.

در سال ۱۳۴۷ از آموزش و پرورش به وزارت منابع طبیعی انتقال یافت و همزمان به کلاس خوشنویسی استاد حسن میرخانی می‌رفت.

محمدرضا شجریان تا سال ۱۳۵۰ به این خاطر که پدرش می‌خواست خانواده آن‌ها بیشتر با قرائت قرآن و چهره مذهبی شناخته شوند، با نام مستعار سیاوش بیدگانی با رادیو همکاری می‌کرد، ولی بعد از آن پدرش به او اجازه استفاده از نام اصلی‌اش را داد.

سال ۱۳۵۰ وقتی ۳۱ ساله بود زیر نظر فرامرز پایور استاد موسیقی شروع به یادگیری سنتور و ردیف های آوازی کرد و همزمان زیر نظر چند استاد دیگر شیوه های تصنیف خوانی را گذارند.

شجریان در سال ۱۳۵۵ به علت آشفتگی‌های اجتماعی به همراه ابتهاج سایه و برخی دیگر از هنرمندان از رادیو کناره‌گیری کرد.

وی در سال ۱۳۵۶ شرکت دل آواز را تأسیس و نیز در سال ۱۳۵۷ در مسابقات تلاوت قرآن سراسر کشور به مقام نخست رسید.

در دهه شصت شجریان همکاری گسترده‌ای را با پرویز مشکاتیان آغاز کرد که حاصل آن آلبوم‌های ماهور، بیداد، نوا، دستان و … است. در همین سال‌ها وی به اتفاق گروه عارف کنسرت‌هایی را در خارج از ایران اجرا کرد.

از سال ۶۸ وی با گروه پیرنیاکان و عندلیبی به اجرا کنسرت در آمریکا و اروپا می‌پردازند. این گروه در سال بعد و به دلیل زلزله رودبار کنسرت‌هایی را برای جمع‌آوری کمک مردم دنیا در اروپا و آمریکا اجرا کردند.

در سال ۱۳۷۴ وی کنسرت‌هایی در شهرهای اصفهان، شیراز، ساری، کرمان و سنندج را برگزار کرد.

تلاوت قرآن

محمدرضا شجریان اولین بار نزد پدرش (مهدی شجریان) که خود از قاریان مشهد بود، قرائت قرآن را فرا گرفت. او برای اولین بار در ۱۲ سالگی به تلاوت قرآن در رادیو مشهد پرداخت. محمدرضا شجریان تا قبل از سال ۱۳۴۶ که به تهران مهاجرت کرد، به صورت افتخاری در رادیو مشهد قرآن می‌خواند. پدر او با آواز خواندن پسرش موافق نبود و محمدرضا شجریان به همین دلیل تا چهار سال در رادیو تهران با نام «سیاوش بیدگانی» آواز خواند.

محمدرضا شجریان در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفته بود که پدر او می‌خواست خانوادهٔ آن‌ها (شجریان) بیشتر با چهرهٔ مذهبی شناخته شود و محمدرضا شجریان برای این که پدرش را ناراحت نکند از نام مستعار «سیاوش بیدگانی» استفاده کرد تا این که مهدی شجریان با احمد عبادی، نوازندهٔ نامی سه‌تار ملاقات کرد و پس از این ملاقات، رضایت داد تا پسرش با نام اصلی آواز بخواند.

پس از آن محمدرضا شجریان در کنار آوازخوانی، قرائت قرآن را نیز ادامه داد. وی در سال ۱۳۵۶ در مسابقهٔ تلاوت قرآن کشوری، رتبهٔ نخست را به دست آورد. همچنین در مسابقات جهانی تلاوت قرآن در سال ۱۳۵۷ (تابستان ۱۹۷۹) در مالزی، هنگامی که قاری ایرانی قادر به شرکت در مسابقه نبوده، محمدرضا شجریان بدون هماهنگی و آمادگی قبلی، به‌عنوان نماینده ایران در مسابقه شرکت می‌کند و رتبه دوم جهان را به دست می‌آورد.

در سال ۱۳۵۸ چهار آیه برگرفته از آیات قرآن را با صوت خواند و این آیات (که تمامی آن‌ها با واژهٔ «ربنا» شروع می‌شدند)، در ماه رمضان در برنامه افطار پخش شدند و به نام دعای ربنای شجریان معروف شدند. دعای ربنا به همراه مناجات مثنوی افشاری (این دهان بستی دهانی باز شد) باصدای شجریان به مدت ۳۰ سال از اصلی‌ترین برنامه‌های رادیو و تلویزیون برای ماه رمضان بودند. محمدرضا شجریان دعای ربنا را متعلق به مردم معرفی کرده و حتی هنگامی که صدا و سیما را از پخش آثار منع کرد، پخش دعای ربنا را به عنوان یک مورد استثناء منع نکرد.

یک مجموعه تلاوت قرآن به نام به یاد پدر وجود دارد که در قالب ۲ سی‌دی مجزا (به یاد پدر ۱ و به یاد پدر ۲) انتشار یافته و مربوط به برخی تلاوت‌های محمدرضا شجریان بین سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۱ است. محمدرضا شجریان این اثر را پس از درگذشت پدرش، مهدی شجریان برای یادبود او در سال ۱۳۷۸ منتشر کرد. این مجموعه شامل تلاوت سوره‌های قصص، انعام، فجر، بلد، فتح و نمل است و البته شجریان در به یاد پدر ۲ دعای ربنا را نیز اضافه کرد.

او در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفته بود که هنگامی که در زمینهٔ آواز آلبوم‌هایی را منتشر می‌کرد، پدرش سفارش‌های زیادی به او می‌کرده که در کنار آواز چند مجموعه قرائت قرآن نیز منتشر کند اما او به خاطر پیشگیری از سوءتفاهم‌ها این کار را نمی‌کرده؛ اما پس از وفات پدرش به این فکر بوده که باید به حرف او عمل می‌کرده و برای همین برخی از تلاوت‌هایش را در مجموعهٔ به یاد پدر منتشر می‌کند.

همچنین فیلمی از قرائت قرآن محمدرضا شجریان در مراسم پدرش بر روی فضای مجازی منتشر شده‌است که در آن بخشی از سورهٔ الرحمن را تلاوت می‌کند. البته این فیلم ناقص بوده و کامل آن منتشر نشده‌است و تنها فیلمی است که مربوط به قرائت قرآن محمدرضا شجریان در دسترس است.

همسر و فرزندان محمدرضا شجریان

محمدرضا شجریان در سال ۱۳۴۰ و در بیست و یک سالگی با فرخنده گل‌افشان ازدواج کرد. گل‌افشان هم مثل شجریان معلم دبستان بود و هر دوی آن‌ها در شهر قوچان تدریس می‌کردند و در همین شهر عقد کردند.

در سال ۱۳۴۲ فرزانه (راحله) اولین فرزند محمدرضا شجریان متولد شد. دومین فرزند هم به نام افسانه در سال ۱۳۴۴ به دنیا آمد، افسانه بعدها با پرویز مشکاتیان ازدواج کرد.

مژگان سومین فرزند خانواده در سال ۱۳۴۸ به دنیا آمد.

آخرین فرزند محمدرضا شجریان و فرخنده گل‌افشان همایون بود که روز ۳۱ اردیبهشت سال ۱۳۵۴ به دنیا آمد.

محمدرضا شجریان و فرخنده گل‌افشان بعد از سی سال و در سال ۱۳۷۰ از یکدیگر جدا شدند.

شجریان در سال ۱۳۷۱ با کتایون خوانساری ازدواج کرد و ثمره آن یک فرزند پسر به نام رایان است که سال ۱۳۷۶ در کانادا متولد شد. کتایون خوانساری در سال ۱۳۴۴ در تهران به دنیا آمد.

آثار محمدرضا شجریان

برخی از آلبوم و آهنگ‌های محمدرضا شجریان عبارت‌اند از:

چهره به چهره

چاووش ۲

چاووش ۳

راز دل (خون جوانان وطن)

خلوت‌گزیده

انتظار دل

پیوند مهر

آستان جانان

بیداد

دل مجنون

سرو چمان

آسمان عشق

دلشدگان

دیلمان

رباعیات خیام

چشمه نوش

گنبد مینا

در خیال

رسوای دل

هم‌نوا با بم

جام تهی

ساز خاموش

سرود مهر

آه باران

زبان آتش

رندان مست

مرغ خوش‌خوان

طریق عشق

آثار در مورد محمدرضا شجریان

چندین کتاب در مورد محمدرضا شجریان و آثار وی نوشته شده که برخی از آن‌ها عبارتند از:

راز مانا: دیدگاه‌ها، زندگی و آثار استاد آواز ایران، گفت‌وگو و تدوین: محسن گودرزی، محمدجواد غلامرضا کاشی و علی‌اصغر رمضان‌پور، انتشارات گام نو.

هزار گلخانه آواز، به کوشش کاظم مطلق و مهدی عابدینی، معرفی ردیف‌های آوازی توسط حمید جواهریان، انتشارات فراگفت.

لطیفه نهانی، گزیده گفت‌وگوها و گفتارهای استاد محمدرضا شجریان و نقد و نظرهایی درباره او و آثارش، گردآورنده: ذبیح‌الله حبیبی نژاد، انتشارات مؤسسه فرهنگی هنری ماهور.

خسرو خوبان، مهران حبیبی نژاد، انتشارات شلفین

نغمه‌های سیاووش، محمد حکیمی کاخکی، انتشارات نی‌نگار

سروش مردم، زندگی و اندیشه‌های استاد محمدرضا شجریان، عرفان قانعی فرد، انتشارات دادار

همچنین تعدادی فیلم مستند در مورد زندگی و آثار محمدرضا شجریان ساخته شده‌اند، از جمله:

شجریان، پژواک روزگار

شجریان، از سپیده تا فریاد

شاگردان محمدرضا شجریان

محمدرضا شجریان در زمینهٔ آواز شاگردان بسیاری را تعلیم داده‌است که برخی از معروف‌ترین آن‌ها عبارت اند از:

معصومه مهرعلی

حسام‌الدین سراج

مظفر شفیعی

قاسم رفعتی

همایون شجریان

ایرج بسطامی

علی رستمیان

محسن کرامتی

علی جهاندار

شهرام ناظری

حمیدرضا نوربخش

سینا سرلک

مجتبی عسگری

محمد اصفهانی

سازهای ابداعی

محمدرضا شجریان مبدع چند ساز جدید در موسیقی ایرانی است. وی در اردیبهشت ۱۳۹۰ در نمایشگاه در تهران این سازها را رسماً به نمایش عمومی درآورد. برخی این سازها عبارتند از: صراحی، شهر آشوب، ساغر، کرشمه، سبو و…

نمایشگاه سازهای ابداعی شجریان ۱۳۹۰ نمایشگاهی از سازهای ابداعی محمدرضا شجریان است که در تاریخ ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۰ در تالار بهارخانه هنرمندان افتتاح گردید.

تولید سازهای ابداعی به دست شجریان با انتقاد زیادی مواجه شد و در نشستی با حضور کارشناسانی همچون: جلال ذوالفنون، جمال سماواتی، حسین علیزاده، داریوش طلایی و… مورد نقد قرار گرفت. همچنین سجاد پورقناد در گفت و شنودی با حضور موافقان سازهای شجریان، به نقد این سازها پرداخت.

بیماری شجریان چه بود؟

محمدرضا شجریان در پیام ویدئویی برای تبریک نوروز ۱۳۹۵ با چهره‌ای دگرگونه و موهای بسیار کوتاه حاضر شد. برخی سایت‌ها از ابتلای او به سرطان کلیه خبر دادند.

خود من هم با یک میهمان ۱۵ ساله‌ای سال‌هاست که آشنا هستم و دوست شدیم با همدیگر و الآن هم من به خاطر همان اینجا ایستاده‌ام و طبق دستور ایشان موهای سرم را هم کوتاه کردم و بچهٔ حرف‌گوش‌کنی شدم و چند وقت دیگر هم در این‌جا هستم، چون آرامش خوبی دارم و خیلی راحتم این‌جا، برای این‌که با این میهمان بتوانیم به تفاهم برسیم ان‌شاءالله. به تفاهم که رسیدیم، راه می‌افتم می‌آیم به سراغ شما هم‌میهنان عزیزم و کارهای هنری‌ام را دنبال خواهم کرد.

سرطان کلیه بیماری است که در آن رشد سلول‌های کلیه از کنترل خارج و تبدیل به بدخیم (سرطانی) می شوند و تومور را تشکیل می دهند. تقریبا تمام سرطان‌های کلیه در ابتدا در پوشش توبول های کوچک (لوله ها) در کلیه ظاهر می شوند.

کلیه ها دو ارگان لوبیایی شکل اند که هر کدام به اندازه یک مشت هستند و در قسمت پایین شکم در دو طرف ستون فقرات قرار دارند. کار اصلی آنها تصفیه‌ی خون، دفع مواد زائد و تشکیل ادرار است.

بهرام بیضایی پس از مشاهدهٔ این ویدئو متأثّر شد و شعری برای شجریان سرود که در زادروزش در یکُمِ مهرماه ۱۳۹۵ با این مطلع منتشر شد:

روزِ غم باز به نوروز اُفتاد      دشمنِ عشق چُو پیروز اُفتاد!

در همین سال و در روز پنجم مهرماه ۱۳۹۵، آلبوم طریق عشق اثر مشترک محمدرضا شجریان و پرویز مشکاتیان منتشر شد و همایون شجریان آن را در تالار وحدت رونمایی کرد.


نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان