کد خبر: ۱۸۹۵۵
تاریخ انتشار: ۲۸ مرداد ۱۳۹۹ - ۰۷:۴۵-18 August 2020
روابط ایران و شوروی بعد از ماه اوت ۱۹۶۲ بر پایه محکمی استوار شد
پس از سال‌ها تزلزل و تشنج. این پایه عبارت از این بود که دولت شاهنشاهی ایران به دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی یادداشتی نوشت و در آن یادداشت متذکر شد که به هیچ قدرت خارجی در ایران پایگاهی عليه اتحاد شوروی نخواهد داد و اصول دیگری هم در این یادداشت منظور شد، البته به‌طور مقدمه و آن اصول را شما در پنج شيلاى نهرو هم که برای همزیستی مسالمت‌آمیز ارائه داده بود می‌توانید پیدا کنید. آن عبارت بود از عدم مداخله، احترام متقابل، حفظ تمامیت ارضی، حفظ استقلال و سود متقابل. با توجه به این اصول بود که روابط شوروی با ایران پیشرفت می‌کرد و تکامل پیدا می‌کرد. ازلحاظ سیاسی اصل احترام متقابل همان‌طوری که دفعه پیش عرض کردم بسیار مهم بود چون بلافاصله اصل عدم مداخله را همراه می‌آورد و بعد هم اصل تمامیت ارضی را تأیید می‌کرد و بعد هم استقلال را محکم می‌کرد.

س- آقای میرفندرسکی، معمار این فکر و این برنامه کی بود که به اتحاد شوروی قول بدهند که در ایران پایگاه‌های اتمی یا پایگاه‌های نظامی ضدشوروی مستقر نخواهد شد؟ شخص شاه بود یا دولت بود؟

ج - تا آنجایی که من اطلاع دارم، این فکر در محافل سیاسی ایران از مدت زمانی وجود داشت همه این فکر را پیش خود می‌کردند ولی کسی تمایل به اظهارش نداشت؛ برای اینکه فکر با سیاست یک‌دنده‌ای که پس از ۱۹۵۶ دولت ایران پیش گرفته بود با عضویتش در پیمان سنتو زیاد جور درنمی‌آمد. عقيده شخصی من بدون اینکه مدرکی در دست داشته باشم این است که شخص سیدضیاء‌الدین طباطبایی که معروف به یکی از بزرگ‌ترین آنگلوفيل‌های ایران بود در روابط ایران و شوروی مخصوصاً در مرحله‌ای که الآن موردبحث ماست نقش مهمی را ایفا می‌کرد چون او با شاه صحبت می‌کرد و شاه او را از مشاوران خوب خودش می‌دانست و من برایم محسوس بود که سیدضیاءالدین طباطبائی مایل است که روابط ایران به‌طرف بهبود سیر کند نه متوقف بشود و نه برگردند به عقب.

روزی که از سفر مسکو پس از شش ماه اقامت برگشته بودم، دیدم وزارت خارجه دربه‌در دنبال من می‌گردند. دقيقاً در سال ۱۹۶۶، در اردیبهشت ۱۹۶۶ در ماه مه ۱۹۶۶. پرسیدم چه خبر است؟ گفتند که اعلی‌حضرت احضار فرمودند. گفتم به تشریفات دربار اطلاع بدهید من لباس مناسب ندارم. از دربار جواب آمد که اعلی‌حضرت فرمودند ایشان را برای کار می‌خواهم نه برای مهمانی که لباس معینی تنشان بکنند. ما با همان لباس خاکستری روشنی که داشتیم شرفیاب شدیم ... وقتی وارد اتاق انتظار اعلی‌حضرت شدم قریب سه‌ربع بعد در اتاق باز شد و شخص سیدضیاءالدین آمد بيرون. بعد من بلافاصله رفتم تو. عرض کردم من سند کتبی ندارم و این را هم جایی ننوشتم، قصد هم ندارم بنویسم چون اگر چیزی بنویسم بايد به قول فرنگی‌مآب‌ها رفرانس داشته باشم ... اعلی‌حضرت قریب نيم ساعت در زمینه روابط ایران و شوروی صحبت کرد: باید خوب باشد، باید توسعه پیدا کند ما ادعایی نسبت به آن‌ها نداریم، آن‌ها هم باید از ادعای گذشته‌شان صرف‌نظر کنند.

 از فحوای کلام اعلی‌حضرت دریافتم که مذاکره طولانی که خودم شاهد سه‌ربعش بودم لااقل با شخصی که به این اصول معتقد بود داشتند و یکی از مسائلی که مطرح است این است که انگلستان با روابط خوب ایران و شوروی به شرط اینکه به منافعش لطمه‌ای نخورد مخالفتی ندارد؛ بنابراین، خلاصه می‌کنم، یکی از اشخاصی که در این روابط دخیل بود شخص سیدضیاء‌الدین طباطبایی مشاور طرف اعتماد اعلی‌حضرت [بود] و البته محاسن این روابط را توانسته بود به اعلی‌حضرت بفهماند و اعلی‌حضرت هم درک کرده بود چون واقعاً میل داشت که روابط بین ایران و شوروی حتی‌المقدور خوب باشد. لااقل آن‌وقت یکی از اولویت‌ها، اگر نگویم بزرگ‌ترین اولویت را بعد از روابط خوب با آمریکا، حتی جلوتر، روابط خوب با اتحاد شوروی می‌دانست. این را برای خودش و تاج‌وتختش یک نوع بیمه‌ای تصور می‌کرد.

س - این تصمیم با مخالفت مقامات آمریکایی روبرو نشد؟ یا هرگز شما شاهد این نبودید که آن‌ها ناراحتی نسبت به این تصمیم ابراز کرده باشند؟

ج - آن دوره دستگاه اداری آمریکا دست دموکرات‌ها بود. دموکرات‌ها اصولاً از این نظر با انگلیس‌ها هم‌فکر هستند که روابط صحیح، صحيح عرض می‌کنم، سالم بین ایران و شوروی مآلاً نمی‌تواند به ضرر آن‌ها باشد، اگر زیاده از حد متمایل به شوروی نشود ایران یا شوروی زیاده از حد دخالت و نفوذ در ایران نکند. اعلی‌حضرت هم به عقیده آمریکایی‌ها آن‌وقت زیاد اهمیت نمی‌داد، چون می‌دانید دستگاه دموکرات اصولاً از ایشان به‌عنوان کسی که ایران را ثابت نگه می‌دارد دفاع می‌کرد نه اینکه به‌عنوان شخصی که موردعلاقه قلبی دستگاه آمریکا باشد. فرق می‌کند. البته بعداً عوض شد. در دوره جمهوری‌خواهان عوض شد.

مصاحبه احمد میرفندرسکی، وزیر امور خارجه وقت  با پروژه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد، نوار دوم
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان