کد خبر: ۱۸۶۵۵
تاریخ انتشار: ۱۶ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۴۲-06 August 2020
تا پیش از سیل مهاجرت مردم به تهران در دوره پهلوی دوم، پایتخت سیاسی ایران هویت فرهنگی متمایز از دیگر نقاط کشور داشت که از یکی از نمادهای بیادگار مانده آن دوران را میتوان در سبک آواز خاص تهران قدیم بنام کوچه باغی یا باباشمل جستجو کرد که توسط لوطی‌ها و داش مشدی‌‌ها خوانده میشد.
عصراسلام: آنان آخر شب و درحال عبور از کوچه‌ها نوعی آواز برگرفته از موسیقی دستگاهی می‌خواندند که بعدها به عنوان بیات تهران هم معروف شد. این شیوه بعدها به سبک جاهلی و بیات ری نیز معروف شد و اولین کسی که رسماً در این سبک خواند جواد بدیع زاده خواننده ترانه مشهور خزان عشق (شد خزان) بود و اولین صفحه رسمی بیات تهران را در سال ۱۳۱۴ در حلب سوریه با همراهی ویلن صبا ضبط کرد که روی اول صفحه، دعای عاشق و روی دوم آن، نفرین عاشق نام دارد که اشعارش از شاهد کفاش خراسانی است. 

بدیع زاده در کتاب خاطراتش از چگونگی علاقه‌اش به این سبک که در واقع غیر ردیفی است، میگوید: در تدارک سفر بیروت و حلب برای ضبط صفحه بودم، شبی در منزلم ذکاءالملک فروغی، ملک‌الشعرا بهار، سیدکاظم اتحاد (مدیر روزنامه امید) صبا، حبیب سماعی و حسین یاحقی مهمان بودند و ساز و ضرب و حال و هوایی در آنشب برقرار بود. 

دائیم سید یحیی، هم سر زده وارد شد و پس از مدتی، غزلی از سعدی را در دستگاه ماهور خواند که جمع و از همه بیشتر من تحت تاثیر قرار گرفتم و به وجد آمدم. نوبت به من که رسید، به سبک داش مشدی‌های تهران، غزلی از سعدی را خواندم. خوب شد که این آواز را آن شب خواندم، زیرا پس از خواندنم، درِ مکتب و مدرسه‌ای به رویم باز شد و فروغی را صد برابر از آنچه میشناختم، شناختم.

فروغی ضمن تشویقم گفت: این هم طرز مطلوبی از خواندن است، ولی نکته‌ای که باید تذکر دهم اینست، که این رقم آواز را با شعر سعدی، حافظ و این قبیل شعرا نباید خواند، بلکه جایز است بگوئیم آواز خسته دلان. باید با اشعاری که حالت درونی آنها را نشان میدهد، خواند، مثل مخمسات و مسمطات وحشی یا شاهد کفاش خراسانی که شاعری است سوخته دل. اشعاری بنام دعای عاشق و نفرین عاشق دارد که برای این نوع آوازها مناسب است. 

این رقم آوازها، از آوازهای سنتی قدیم است و نباید گفت آواز باباشمل بلکه این آواز هم همان آوازهای قدیم که بنام بیات معروف است مثل بیات اصفهان، بیات ترک، بیات کرد و بیاتهای دیگر. باید بگویید بیات ری که در واقع میرساند که اهل ری در قدیم در کوچه و بازار این رقم آواز میخواندند و یا بگویید بیات تهران. 

آواز بیات تهران جدا از موسیقی دستگاهی ایران نیست، حتی فواصل و گوشه‌های خاصی هم ندارد. در واقع لهجه‌ای ویژه برخاسته از فرهنگ جنوب تهران و ری است. بكار بردن ادوات كلامى نظیر امان امان و اى روزگار، مهمترین ویژگی خواندن آنست. بعد از بدیع زاده افرادی نظیر سعادتمند قمی، دلکش، پرویز خطیبی، حسن شهرستانی، عباس قادری، ایرج، مرشد ولی الله ترابی، عبدالعلی همایون، مرتضی احمدی و عزت الله انتظامی این سبک را رواج دادند. (البته دلکش صرفاً خواننده این سبک نبود)

خواندن این شیوه، گوشه یا دستگاه خاصی نیست. زیرا با ویژگیهای یاد شده خواننده ماهر میتواند در هر گوشه‌ از موسیقی ایرانی آنرا بخواند، اما بیشتر در درآمد و مخالف سه گاه و بیات راجه خوانده میشود. 

اقتباس از گلبانگ محراب تا بانگ مضراب، خاطرات جواد بدیع زاده - تهرون و تهرونی اثر مرتضی احمدی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها