کد خبر: ۱۸۶۱۰
تاریخ انتشار: ۱۴ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۴:۳۲-04 August 2020
هدف ما پرداختن به مطالب پیش پا افتاده نیست بلکه بررسی وقایعیست تا پرده از بسیاری از ابهامات بردارد، ابهاماتی که باعث قضاوت غلط شده است.
عصراسلام: تا به حال کسی نپرسیده در آن چهار سال(۱۱۹۹ ق- ۱۲۰۳ ق) چه اتقاقی افتاد تا قاجار از سطح یک شورش محلی به سطح یک مدعی و خطر واقعی تبدیل شد؟ این انصاف نیست که تمام تقصیر را به گردن جعفرخان زند بیندازیم، شاید اغراق نباشد که بگوییم همانقدر که به لطفعلی خان خیانت شد، پدرش نیز آماج خیانت‌های بسیاری قرار گرفت. 

درست است که جعفرخان زند در ابتدای سلطنتش در اصفهان به محض اطلاع از قشون قاجار با وجود برتری به شیراز فرار کرد، اما در بهار سال بعد اوضاع کاملا متفاوت بود. جعفرخان با تهیه یک لشکر انبوه دوباره رهسپار اصفهان شد. تعداد این قشون به اندازه ای بود که علی خان خمسه‌ای با شنیدن حرکت این قشون از اردوی قاجار فرار کرد و به زنجان بازگشت و آغامحمدخان نیز از اصفهان و کاشان به طهران فرار کرد. 

باقرخان(حاکم اصفهان در دوره علیمرادخان که در آن هنگام مطیع قاجار شده بود) به قلعه ای پناه برد. جعفرخان قشون را به چند قسمت تقسیم کرد، بخش مهمی از آن به فرماندهی اسماعیل خان زند عازم بروجرد و همدان شد، بخشی از آن به فرماندهی علی قلی خان کازرونی روانه کاشان شد و بخشی از آن قلعه ای را که باقرخان پناه گرفته بود محاصره کرد. 

سلیمان خان قاجار که از طرف اغامحمدخان مامور کاشان بود، به طهران فرار کرد و عبدالرزاق کاشانی که به زندیه وفادار بود دروازه های شهر را باز کرد. بعد از چند ماه دفاع باقرخان شکسته شد و او را دستگیر کردند و به دلیل خیانت دوباره اش گردن زده شد. اما اسماعیل خان زند..‌ او خیانت کرد و در همدان و بروجرد مشغول جمع آوری نیرو شد. 

از آن طرف پیکی به سنندج فرستاد و خاندان اردلان را به نافرمانی از جعفرخان ترغیب کرد و علی خان خمسه‌ای نیز با آن دو همراه شد! پس به اتفاق یکدیگر لشکر انبوهی تهیه کردند. جعفرخان برای مقابله با آنها آماده شد و در حوالی همدان با این اتفاق پیش بینی نشده رو به رو شد و شکست خورد و به اصفهان بازگشت. 

علی قلی خان کازرونی در کاشان حمله قشون طبس و محمدحسین خان عرب عامری را دفع و بسیاری از تفنگچیان آنها را دستگیر کرد. جعفرخان قصد داشت که  آنها خلع سلاح و تنبیه شوند اما علی قلی خان به دلایل نامعلومی به دنبال شفاعت و اصرار بر بخشیدن آنها داشت. وقتی جعفرخان نپذیرفت، علی قلی خان هم خیانت کرد و پنهانی با تمام افرادش به کازرون بازگشت! 

جعفرخان که وضع را اینگونه دید اصفهان را ترک کرد و به شیراز برگشت. به هر حال لطفعلی خان پس از بازگشت پدرش مامور آوردن علی قلی خان به شیراز شد، پس از این تهدید  علی قلی خان بدون مقاومتی همراه لطفعلی خان از کازرون به شیراز رفت و در ارگ زندانی شد. 

سال بعد جعفرخان به یزد لشکرکشی کرد. تقی خان حاضر به پرداخت مالیات شد اما فرمان جعفرخان به احضار در اردو را نپذیرفت. خیانت دیگر از طرف تقی خانی که در گذشته به کریم خان زند وفادار بود. جعفرخان مصمم به تسخیر کامل یزد شد. تقی خان از میرمحمدخان طبسی درخواست کمک کرد. تفنگچیان خراسانی از راه رسیدند و جنگ سختی درگرفت و در اینجا نیز به علت خالی کردن سنگر زندیه توسط  تفنگچیان لاری به فرماندهی محمدخان لاری، جعفرخان مجبور به عقب نشینی شد. سستی محمدخان و بازگشت او به لار و نافرمانی حاکم یزد باز هم شکست دیگری را بر جعفرخان تحمیل کرد. 

پس از بازگشت به شیراز، جعفرخان فرمانی به لار ارسال و او را به شیراز احضار کرد اما وی نافرمانی کرد. لطفعلی خان مامور به تسخیر لار شد و در یک عملیات نظامی دشوار و موفق لار تسخیر شد و خاندان حاکم لار دستگیر شدند. سال بعد دوباره جعفرخان به سمت اصفهان لشکرکشی کرد. قمشه تسخیر شد، نصرالله خان تسلیم شد و برادر آغامحمدخان در اصفهان فرار کرد. اما در آن سال اغامحمدخان توانسته بود قشون بیشتری جمع آوری کند. پس با شنیدن این اخبار به سمت اصفهان رفت و جعفرخان زند به شیراز بازگشت، و این آخرین لشکرکشی او بود زیرا در همان سال توسط علی قلی خان کازرونی و صیدمرادخان زند که از زندان فرار کرده بودند به قتل رسید.

اگر این خیانت‌ها اتفاق نمی افتاد، شاید طهران نیز با قشون پرتعداد اولیه تسخیر میشد و سرنوشت سلسله زند به گونه ای دیگر رقم می خورد. حکام یزد و سنندج تصور کردند  با خوش خدمتی به قاجار می‌توانند آزاد باشند اما غافل از این که سلسله قاجار به مرور آنها را برکنار کرد و شازده های قجری جایشان را گرفت و هست و نیست‌شان به باد رفت. چگونه این تعداد نافرمانی و خیانت بر سر راه سرکوب قاجار، در مقابل جعفرخان سبز شد؟ ریشه این منیّت و خودخواهی‌ها از چه بود؟


کانال ایران عصر زند
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان