کد خبر: ۱۸۳۰۶
تاریخ انتشار: ۰۲ مرداد ۱۳۹۹ - ۰۹:۰۷-23 July 2020
"...دقایقی پس از نیمه شب،شمارش آرا به انتها رسید.تعداد آرای احزاب معتبر به بیست و پنج درصد هم نمی رسید... تعداد آرای پوچ و بی ارزش اندک بود امّا آرای سفید ،بیش از هفتاد درصد برگه های رای را تشکیل می داد." (از کتاب بینایی ، ژوزه ساراماگو)
عصراسلام: دموکراسی به مفهوم کلی تشکیل حکومت بر اساس پذیرش حق حاکمیت مردم و تفویض این حق به گروهی خاص از روش های مختلف بر پایه ی آرای مردم برای تشکیل حکومت، روش حکومتی پذیرفته شده و غالب دنیای امروز است.

روش حکومتی ای که پس از قرن ها تجربه روش های مختلف حکومت دارای بیشترین پذیرش و مقبولیت در افکار عمومی است.اساس برقراری حکومت در دموکراسی،وجود حق ذاتی حاکمیت برای همه ی مردم و تفویض آن از طریق فهم و استخراج نظر اکثریت برای اعمال حاکمیت از طریق تشکیل حکومت است.صرف نظر از روش های مختلف اجرای دمکراسی،این بزرگترین و اصلی ترین وجه مشترک همه ی حکومت های دموکراتیک است.روشی که واجد نقاط قوت فراوان و  ضعف های ذاتی است.

بزرگترین نقطه قوت دموکراسی،به رسمیت شناختن حق حاکمیت برای تک تک افراد در یک جامعه ،و نه گروهی از آنهاست.برای نیل به این مقصود وبه رسمیت شناختن این حق،مبارزات و مجاهدت های فراوانی در طول تاریخ با خودکامه گان صورت گرفته است؛ به گونه ای که حتی حکومت های خودکامه فعلی مانند کره شمالی نیز ،خودکامه گی خود را با لعابی از دموکراسی- ولو کاریکاتور وار- می پوشانند.

تعبیری که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران آمده است شاید واضح ترین تعبیر برای اعلام این حق ذاتی است : 
(اصل پنجاه و ششم - حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او ، انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است . هیچ کس نمی تواند این حق الهی را از انسان سلب کند یا درخدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار دهد و ملت این حق خداداد را از طرقی که در اصول بعد می آید اعمال می کند.)

وامّا مهم ترین نقطه ضعف دموکراسی ،در مفهوم "اکثریت " نهفته است.در حقیقت،اگر به تعبیر آنچه گفته شد حق حاکمیت به تک تک افراد جامعه تعلق داشته باشد می بایست این حق از طریق اکثریت افراد جامعه تفویض گردد.یعنی اگر اقلیتی از جامعه این حق را به گروهی تفویض کنند،حق حاکمیت به طور کامل به حکومت تفویض نگردیده است.سازوکار استخراج این نظر عمومی در حکومت های دموکراتیک رای گیری است.سازوکاری که لزوما منجر به اخذ نظر اکثریت نمی گردد.

آنچه در ابتدای این مطلب از کتاب بینایی ساراماگو نقل شد،استعاره ی ادیبانه و تلخ از این موضوع است.اکثریتی که در انتخابات شرکت نمی کنند،همان آرا سفیدی هستند که در کتاب بینایی بدان اشاره شده است.سیستم های دموکراتیک عدم شرکت در انتخابات را به مفهوم تفویض حق به رای دهندگان تلقی کرده و نظر اکثریت شرکت کنندگان در انتخابات را نظر اکثریت افراد جامعه تلقی می کنند.تلقی ای که "درست " نیست و در حقیقت "ناگزیر" است.

واقعیت تلخ این است که بنا به دلایل مختلف،غالب حکومت های دموکراتیک قادر به کشاندن اکثریت افراد پای صندوق های رای نیستند. دلایل این موضوع نیز به تعداد جوامع مختلف و متنوع اند. فصل مشترک همه ی این دلایل امّا ، شاید نوعی "ناامیدی" است.
نا‌امیدی از تاثیر نظر مردم در میل ذاتی سیستم حاکم به حکومت بر اساس مصلحت حکومت گران و از  تغییر روش حکومت بر اساس نیاز های مردم.اینکه سیستم حاکم بر ساختار دموکراتیک حکومت به گونه ای است که نظرات مردم را مصادره به مطلوب می کند یا بنا بر مصالحی ،اصطلاحاً "راه خود را می رود"، مهم ترین دلیل برای عدم مشارکت در انتخابات است .

بدین طریق، حکومت بر اساس نمایندگانی از مردم شکل می گیرد که نه نماینده ی اکثریت "مردم" که نماینده ی اکثریت "رای دهندگان" هستند و این اکثریت خاموش عملا خود را از عرصه ی اعمال حاکمیت حذف کرده اند.حذف نا مطلوبی که منجر به مشارکت نکردن آنها در تصمیمات حکومت برای اداره جامعه است.

برای حل این مشکل، چاره ای اندیشیده نشده است.از نظر حکومت های دموکراتیک غیر خودکامه که این موضوع اصلا مشکل تلقی نمی شود و حکومت های خود کامه با لعاب دموکراتیک – مانند حکومت حزب بعث در عراق- مردم را با تهید به سلب حقوق اجتماعی پای صندوق رای می آورند.رایی که از سر ناچاری و ترس از قدرت قاهره ی حکومت اخذ می شود به لحاظ مفهوم ذاتی، واجد هیچ گونه اعتباری برای تفویض حق حاکمیت نبوده و نیست.از طرفی ،اگر حکومتی به دنبال شنیدن صدای مردم و اصلاح و بهبود خود بر اساس خواست اکثریت جامعه باشد و نشانه هایی در این زمینه بروز دهد قطعا با گسترش مشارکت رای دهندگان روبرو خواهد شد.

اگر یک حکومت دموکراتیک بخواهد به قدرت واقعی بر آمده از مردم دست یابد ،گریزی از جلب نظر اکثریت مردم برای رای دادن و تفویض قدرت واقعی ندارد.این مهم نه با زور و تهدید و نه آن گونه که در کتاب بینایی گفته می شود با کشف توطئه گرانی که مانع از مشارکت گسترده مردم می شوند ، محقق نخواهد گردید.

این مهم تنها در شرایطی حاصل می شود که افراد جامعه ،خواست واقعی حکومت را برای شنیدن نظر آنان و به کار بستن آن بدون تحریف و جهت دهی را حس کنند.یافتن سازوکاری که این اطمینان را به افکار عمومی انتقال دهد ،بسته به هر جامعه و دغدغه های اکثریت تفاوت دارد. ولی "احترام به صاحبان حق" که همان مردم هستند، تنها راه حل این مشکل ذاتی دموکراسی است.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان