کد خبر: ۱۸۱۸۱
تاریخ انتشار: ۲۸ تير ۱۳۹۹ - ۱۰:۰۶-18 July 2020
ترکیه با تبدیل موزه ایاصوفیا به مسجد، یک گام پر سر و صدای دیگر در مسیر گسستن از میراث سکولار این کشور برداشت. کمال آتاترک 86 سال قبل در ادامه سیاست های عرفی سازی خود، با بستن این مسجد تاریخی و تبدیل آن به موزه، متهورانه به میراث اسلامی ترکیه پشت کرد و ایاصوفیا را به نماد سکولاریسم آمرانه و ملت سازی ترکی تبدیل نمود.
اینک در آستانه صدمین سال جمهوری ترکیه، اردوغان بعنوان قدرتمندترین زمامدار ترکیه جدید پس از مصطفی کمال، عملا در تکاپوی تخریب بنیانهای سکولار جمهوری است.

رئیس جمهور ترکیه البته ایده بنیادین جمهوری ترکیه، بعنوان کشور ترکها  را رها نکرده و صرفا با تغییرات پی در پی آنچه را که کمابیش در ساختار حقیقی این کشور نمود داشت، پررنگ تر و برجسته تر ساخته است. 

قبل از عدالت و توسعه هم صورت بندی هویتی ترک/ سنی/ حنفی، مقبول ترین برند شهروندی بود، اما اکنون به نظر می رسد آنچه در ساختار حقیقی عملا وجود داشت، در ساختار حقوقی هم جا خوش می کند.

واضح تر بگویم اردوغان دارد ترکیه کمالیستی را ضمن حفظ چارچوبها و نهادهای اصلی اسلامیزه می کند و این درست در نقطه مقابل رسالت اولیه ای است که پدران بنیادگذار حزب عدالت و توسعه بعنوان بانیان معجزه اقتصادی و گذار دمکراتیک این کشور برای خود قائل بودند.
در اوایل سده جدید، بازی دمکراسی با نوید مشارکت برابر سکولارها، اسلام گرایان و کردها شروع شد. دو دسته اخیر محذوفان نظم کمالیستی بودند و ورود آنها به عرصه جزو الزامات یک گذار دمکراتیک راستین به شمار می رفت.

عدالت و توسعه برای هماوردی با جناح کمالیست که از پشتیبانی بی چون و چرای ارتش هم برخوردار بود، به جلب حمایت و پشتیبانی اقلیت کرد نیازی حیاتی داشت.

در سالهای نخست، شکوفایی اقتصادی و معجزه دمکراتیک از راه رسید، اما اقتدارگرایی و کیش شخصیت اردوغان همزمان کلید سیر قهقرایی روند پیشگفته را زد.

بقای دمکراسی ترکیه علاوه بر چاره جویی مساله کرد در گرو برقراری توازن میان جناح های غربگرا و اسلام گرا و ناتوانی هر یک در حذف دیگری بود. این توازن اما در ده سال گذشته به تدریج به سود اسلام گرایان دستخوش تغییر شد و آینده دمکراتیک کشور بیش از پیش در محاق رفت.

درباره مساله کردها وضع از این هم وخیم تر است. علیرغم برخی گشایش های اولیه، دولت عملا به سرمشق های کمالیستی بازگشت و فراتر از آن بعنوان یک نمونه بی سابقه، نه تنها در ترکیه، بلکه در عراق و سوربه نیز به سرکوب کردها پرداخت.
با این وصف اگر در 1934 تبدیل مسجد ایاصوفیا به موزه، نشانه غلبه سکولاریسم و تجدد کمالیستی بر میراث عثمانی کشور و پیامی همدلانه و اطمینان بخش به جهان غربی و مسیحی بود، اکنون لغو این تصمیم نماد پیروزی بخش سنتی ترکیه بر بخش مدرن و خاطره کشورگشاییهای عثمانی بر سیاست خارجی صلح در خانه و آشتی در جهان است.

ترکیه اما کشوری آسیایی ـ اروپایی و  دارای فرهنگی با ملغمه ای از عناصر اسلامی و غربی است.

کمالیسم و اردوغانیسم علیرغم برخی رویکردها و جهت گیریهای متفاوت در یک نکته مشترکند: تاکید افراطی بر یک بعد هویتی و تهدید تعادلها و توازن های ظریف تاریخی، فرهنگی و اجتماعی موجود.

راست میانه نقطه عزیمت لیبرالهای مسلمان ترک در ده سال نخست زمامداری آکپارتی برای یافتن گرانیگاه و نقطه تعادلی میان گرایش های فکری و سیاسی مختلف ترکیه و خروج از چرخه های کودتا و بیماری اقتصادی بود. 

اردوغان اما به توقف در راست میانه بسنده نکرد و مانند سایر همتایان پوپولیست و اقتدارگرایش رفته رفته به منتهی الیه راست سیاست لغزید.

انقلابی که  اردوغان در ترکیه  بنام خدا راه انداخته، نسخه اسلامی تئوری حکمرانی پوتین است. قانون اساسی  روسیه هم اخیرا به خدا بازگشت و ائتلافی از سرخها و قهوه ایها ـ دلبستگان به عصر شوروی و هواداران کلیسا و روسیه تزاری ـ پشت سر وی قرار گرفتند.

ایدئولوژی اردوغان هم ملغمه ای از کمالیسم و عثمانی گرایی است. ترکیه جمهوری و امپراطوری هر دو در اندیشه وی حاضرند و رجعت به خدا و آسمانی کردن دولت، اسم شب اقتدارگرایی و فرمانرواپرستی شرقی است.

از این رو باید منتظر سر باز کردن شکافها و زلزله های سیاسی و اجتماعی برخاسته از بی تعادلی و بهم خوردن موازنه ها ماند.

 صلاح الدین خدیو 
 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان