کد خبر: ۱۸۰۶۵
تاریخ انتشار: ۲۲ تير ۱۳۹۹ - ۲۱:۵۶-12 July 2020
هنگام خواندن نامه و نامه‌نگاری در شاهنامه، اثر روانشاد جوره‌بیک نذری و علی محمدی خراسانی (آکادمی علوم جمهوری تاجیکستان)، چیزی که بیش از همه نظرم را جلب کرد، عنوان و تاریخ منابع اثر بود.
بر خلاف تصور شخصی، بخش زیادی از فهرستِ کتابنامه، دستاورد پژوهشگران  تاجیکستان سوسیالیستی، و غالباً محصول دههٔ ۶۰ میلادی به بعد بود، یعنی در دوران شوروی که با پیش‌فرض‌هایم در مورد قوانین سختگیرانهٔ پژوهش‌های قومیتی‌ در آن  اتحادیه همخوانی نداشت.
 
یادم افتاد دکتر  اصغر دادبه مقاله‌ای دارد با عنوان «چه نسبت است به رندی صلاح و تقویٰ را»! که در یادنامهٔ زنده‌یاد  منوچهر مرتضوی منتشر شده است.

در چکیدهٔ مقاله می‌نویسد: «وقتی از اشعری‌گری حافظ یا سعدی و حتی دیگر شاعران بزرگ عرفان‌گرا در ادب پارسی سخن در میان می‌آید، بجا و سزاست تا نخست به طرح این پرسش بپردازیم که: اشعری‌گری یعنی چه؟ یا اشعری‌گری دارای کدام معنا یا کدام معانی است؟...» وی در ادامه با استناد به دلایل عقلی و نقلی، به ذکر تحولات فکری و عقیدتی آنها در دوره‌های تاریخی می‌پردازد و سپس وقتی صحبت از اشعری‌گری حافظ می‌شود، روشن می‌کند که حافظ به چه معنی و در کدام دورهٔ تاریخی، پیرو آراء و اندیشه‌های اشعری‌گری‌است!

نتیجه اینکه وقتی صحبت از شوروی و شوروی‌گری و حکومت تک‌حزبی آن می‌شود، به این معنی نیست که از ابتدا تا انتها دولتمردان کمونیست به بیانیهٔ حزب پایبند بودند و در طول هفتاد سال، هیچ تحولی در احوال این انقلاب روی نداده است. 

طبیعی است که نظام‌داران شوروی نیز مانند سایر جریانات فکری دچار تغییر و تحولاتی شدند و اینکه بخواهیم در مقام نظری، سر تا بُن آن دوره را به یک چشم بنگریم، قدری دور از نگرش دقیق تاریخی است. برای مثال اگر بخواهیم موضع اتحادیه جماهیر شوروی در مقابله با زبان فارسی را در دهه ۲۰ میلادی، با اواخر دهه ۵۰ و بعد از آن مقایسه کنیم قیاسی در حد کفر و ایمان است. اینکه بر آن دولت انقلابی بلشویکی (۱۹۱۷)، که فارس‌زبانان فرارود را در تنگنا قرار می‌داد، فارسی‌دانان باسواد را به سیبری تبعید ‌می‌کرد و کتاب‌هایشان را در گلخن حمام‌ها می‌سوزاند، چه گذشت که به تدریج شاهنامه چاپ مسکو (۱۹۶۰_۱۹۷۱) از آن بیرون آمد، سؤالی است که پاسخ آن از منطق همین تحولات سیاسی، فکری و تاریخی پیروی می‌کند که این نتیجه می‌تواند محصول آزمودن مقاومت و  قدرت ریشه‌دار زبان فارسی در آن منطقه، یا تغییرات راهبردی درون‌حزبی نسبت به فرهنگ فارسی‌زبانان باشد، به هر روی:

گر او جنگ را خواهد آراستن
هزیمت بود آشتی خواستن

و دیگر که بدخواه گردد دلیر
چو بیند که کام تو آمد بزیر

گه رزم چون بزم پیش آوری
به فرمانبری مانَد این داوری
فردوسی

 حسن قریبی 
 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان