کد خبر: ۱۸۰۱۳
تاریخ انتشار: ۲۰ تير ۱۳۹۹ - ۱۵:۰۲-10 July 2020
«خورش» از بن مضارعِ «خور» به‌همراه پسوند «- ‌ِش» ساخته شده، همچنان‌که اسم مصدرهای بسیاری با همین شیوۀ بن مضارع+ ِش ساخته شده، مانند دانش، بینش، رویش، گویش، پوشش، جوشش، کاهش، افزایش و الی آخر.
عصراسلام: پس اصل این کلمه «خورش» است که در گفتار و نوشتار به‌صورت «خورشت» هم گفته و نوشته می‌شود و طبق گفتۀ مرحوم ابوالحسن نجفی ذیل مدخل «خورش/خورشت»، به‌کاربردن خورشت «اشکالی ندارد»، چون رایج شده.

«بالش» نیز از جهتی شبیه خورش است، یعنی هر دو صورتِ «بالش» و «بالشت» تداول دارد و صحیح است، هرچند که اصل کلمه «بالش» بوده.

دو کلمۀ دیگر هم می‌شناسم که در انتهایشان «ت» وجود نداشته و بعداً اضافه شده: خرفت و نشت.

در همۀ این کلمات وجه مشترکی وجود دارد. واج / f/ و /š/ در انتهای این کلمات امتداد داشته. در اینجا واج دیگری همچون /t/ آمده و جلوی این امتداد را گرفته و به آن پایان داده است. به بیان فنی‌تر، /f/ و /š/ از نوع واج‌های سایشی‌ هستند و /t/ از نوع انسدادی.

قطعاً دلایل آوایی و غیر آواییِ دیگری هم در این میان وجود داشته، مانند اینکه واژه‌هایی مانند خورش بیشتر در دسترس عموم بوده تا واژه‌هایی همچون دانش و بینش، و طبیعتاً واژه‌هایی که وارد حوزۀ عمومی می‌شوند بیشتر دستخوش تغییر و تحولات آوایی و املایی می‌شوند؛ یا اینکه تحولات این کلمه‌ها به‌دلیل همنشینی یا تشابه با کلمات دیگر بوده، مثلاً شاید خرف به تشابهِ «سفت» و «زفت» و «شفت» و «زمخت» تبدیل به خرفت شده و هکذا؛ یا در کلمۀ خورشت سخن مرحوم خانلری در کتاب تاریخ زبان فارسی راهگشا باشد که می‌گوید: «در فارسی دری این جزء [(جزء اسم مصدرساز)] به‌صورت 'اش=eš' و گاهی (شاید به تأثیر بعضی گویش‌های محلی) به‌صورت 'اِشت=ešt' با مادۀ مضارع ترکیب می‌شود» (ج ۲، ص ۱۱۰). کلماتی همچون «زَنِشت» (زدن) و «کُنِشت» (کار کردن) در برخی گویش‌ها به کار می‌رود و چه بسا خورشت بر طبق همین قاعده ساخته شده باشد.


سجاد سرگلی
کانال زبان‌شناسیک
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان