کد خبر: ۱۷۴۴۹
تاریخ انتشار: ۲۶ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۴۹-15 June 2020
بعد از کار و جستجوی بسیار دریاره شخصیت هایی چون علامه دهخدا، ملک الشعرای بهار، سعید نفیسی، امیری فیروزکوهی، رهی معیری، محیط طباطبایی و هادی حایری، حسین پژمان بختیاری، عباس فرات و بسیاری دیگر، یک نام مرتب در گوش من زنگ می خورد و صدایی دارد دور و گنگ و نامفهوم. این نام به قدری برای من سنگین است که جرات نمی کنم به این نام نزدیک شوم.
نامه ایی که ذکر کردم فصل مشترکی با این نام بزرگ دارند. "انجمن ادبی حکیم نظامی" جایی که این نامها در همین انجمن تبدیل به موضوع بحث ما شده اند. پیش از این، از نقش محافل و انجمن هایی چون ایران و حکیم نظامی و دیگر محافل فرهنگی و علمی گفته بودم برایتان و اما حکایت این انجمن، حکایت دیگری است. این انجمن از بدو تاسیس در سال ۱۳۱۱ رسماً، تمام مختصات یک دپارتمان دانشگاهی را داراست. روزهای سه شنبه از ساعت پنج بعد از ظهر تا نه شب شاعران و ادیبان فارسی زبان در دفتر مجله ارمغان دور هم جمع می شوند و با عزمی راسخ و همتی بلند کارهایی می کنند؛چنان شگفت که می توان با اطمینان کامل گفت که دانشگده ادبیات دانشگاه تهران در طول عمرش از انجام آن عاجز بوده است.

این روزها دور تا دور من پر از مجلات ارمغان و وحید و یغما و یادگار و نیز دیوانها و آثاری است که در این انجمن تصحیح و منتشر شده است. به دنبال این نامم و در حیرتم از این مرد که چگونه یک تنه دانشگاه معتبری در دوران خودش بوده است. در محیطی عقب‌مانده و ارتجاعی ایران سالهای بعد از ۱۳۰۰ ...

باری در حیرتم که وحید دم و دستگاه علی اصغر حکمت را با نام دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ بر نمی تابد. بی پرواست وحید. مخصوصاً اگر پای ادب و فرهنگ در میانه باشد. صریح است و بعداً بیشتر خواهید خواند که روایت می کنند روایان صادقی چون دکتر سیف الله وحیدنیا برادر زاده او با حافظه شگفتش که وحید اوایل کار صراحتاً گفته است:

" دارالعلوم تهران، دکانی بیش نیست".

و باز خواهید خواند که رسماً در مقالاتش کوشیده است به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران راه و چاه نشان بدهد و بر اساس روایت روایان بسیار، فشارها و اصرارهای حکیمانه وحید یکی از عوامل تاثیرگذار در این زمینه است. اینک فهرست علی اصغر حکمت اغلب مورد تایید وحید است. حضور شاگردان و ارادتمندان وحید کسانی چون ملک الشعراء بهار، بدیع الزمان فروزانفر و سعید نفیسی در جمع استادان برجسته این دوره، به وحید آسایش خاطر می دهد. در سال ۱۳۱۶ دوره دکترای ادبیات دانشکده ادبیات افتتاح می شود و اینجاست که حاضران در محضر وحید لبخند رضایت ایشان را دریافت می کنند.

برای تمام این حرفها، می ترسم به این نام نزدیک شوم. آنچه او نوشته است پیش روی من، چون کوهی است که بالا رفتن را فراموش می کنی. به امیری فیروزکوهی می گوید: "یک اشتباه در تصحیح یک بیت، یک سهو در یک بیت نیست، خیانتی بزرگ به حیثیت ادبیات فارسی ست." به پژمان بختیاری می گوید: "آقا اینجا که عطاری نیست که هر وقت دلتان بخواهید بیایید. دیر بیایید، زود بروید، اصلا نیایید بهتر است". به گلچین معانی بارها گفته است: "نسخه شط خروشانی است. غواصی باید بدانید. اگر غواصی نمی دانید. سر در نسخه ای نبرید." در کل یک چنین آدمی است و لحن او در تمام این رهنمودها خالی از تشر و کنایه نیست. به رهی معیری گفته است: "اگر می خواهید صایب و یا هر شاعر دیگری را بفهمید باید به دوران او سفر کنید. حالات زندگی او را بخوانید." و هم اوست که گلچین معانی را امر می کند که تذکره های منتشر شده در تاریخ ادب فارسی را از سراسر جهان گرد آورد و تصحیح و منتشر کند.

شخصاً نگاه من به وحید در سکانداریش در انجمن و نیز مجله ارمغان، نگاه پدری است که سرد و گرم روزگار را چشیده است و حالا سعی می کند به فرزندان خودش یاد بدهد که "چگونه تغذیه کنیم؟"، با تاریخ هنرها آشنا شویم. "تاریخ عکاسی" بخوانیم. در شماره ای دیگر برای فرزندانش از شعرای بزرگ عرب چون متنبی و معزی داد سخن می دهد و در شماره ای دیگر شعرای فرانسه را معرفی می کند. یک به یک. در فصلی جداگانه وحید از اولین مردانی است که به جایگاه زنان در فرهنگ و ادبیات و جامعه تاکید می کند. در جایی دیگر خوب که دقت می کنیم می بینیم صراحتاً دارد با جهل و نادانی و عقب ماندگی این مردم می جنگد.

باری از "انقلاب ادبی- ادیب انقلابی" می نویسد که من هربار این مقاله را خوانده ام متاثر شده ام. وحید در این مقاله به کسانی که با زیرپا گذاردن قواعد و قوانین مسلم نظم و نثر و مدعیان بی سواد و دروغین تجدد خواهی، و کسانی که خود را مبتکر سبکی نو در ادبیات فارسی خوانده اند بیرحمانه می تازد. وحید عمیقا از نیما خشمگین است و این خشم را هیچگاه و تا آخرین لحظات زندگی اش پنهان نمی کند. عصبانیت وحید از نیما با پیوستن محمدتقی بهار و سعید نفیسی رنگ و شکل تهاجمی بیشتری می یابد. حالا دیگر تمام عقبه فرهنگی انجمن حکیم نظامی و دیگر انجمن های تابعه در شهرهای اصفهان و شیراز و همدان و مشهد همان می گویند که وحید می گوید. کار بالا گرفته و شماره ای از مجله ارمغان نیست که در آن هشداری درباره عواقب شوم سنت شکنی نیما وجود نداشته باشد.

وحید در شماره دوم و سوم سال هفتم، داستانی از عبدالرحمان فرامرزی را منتشر می کند با عنوان "گاو مقدس"، داستانی درباره جوانی که گاوش را دوست می داشت. مردمی از متولیان الهه اوزیرس، به گاو او که می رسند. دور گاو را می گیرند و شروع می کنند به پرستش. سر از سجده که بر می دارند. به جوان می گویند این گاو، همان "گاو ابیس" ماست که نسب این گاو بعد از هزار و ششصد پشت به آفتاب می رسد. خلاصه گاو را از چنگ این جوان بدبخت بیرون می آورند که به حکم شریعت این گاو باید به معبد برود. فردا روز جوان دل نگران می رود تا از گاوش خبری بگیرد. می بیند در کنار معبد گاوش را زینت کرده اند و عده ای از گاو پذیرایی می کنند. یکی کاسه ای شیر به گاو می دهد. همه اش را می خورد. یکی علف می دهد و گاو همه را می بلعد. یکی از حضار به آرامی زمزمه می کند چه گاو حریصی. دیگری می گوید: این طور درباره اش حرف نزن که عواقب وخیمی دارد. یکی می گوید: فعلا که این گاو خدا شده است و ملت او را می پرستند. دیگری می گوید: چه قدر خر است ملتی که این دروغها را می پذیرد. یکی دیگر که مشخص است از مردم عادی نیست می گوید: اگر مردم بیدار شوند و چراغ علم و دانش، تاریکی و جهل را از جلو چشمشان برطرف کند. دیگر ما چه فرقی داریم با مردم کوچه و بازار. آنوقت باید از گرسنگی بمیریم. خیر آقا. باید هر چه می توانیم در خر کردن مردم بکوشیم"

لشکرها می آرایند و اما وحید همچنان بر عقاید خویش پافشاری می کند. وحید در پاسخ به منتقدان به صراحت ادیب الممالک فراهانی را نخستین معمار و مهندس اشعار نوین معرفی می کند.

ماییم که از پادشهان باج گرفتیم
زان پس که از ایشان کمر و تاج گرفتیم

دیهیم و سریر از گهر و عاج گرفتیم
اموال و ذخایرشان تاراج گرفتیم

وز پیکرشان دیبه و دیباج گرفتیم
ماییم که از دریا امواج گرفتیم

و اندیشه نکردیم ز طوفان و ز تیمار ...
::
محمدحسن وحید دستگردی | از فصل پدری با میلیونها فرزند ناخلف ص 46 - 50
مجموعه کتابهای پژوهشی چراغداران فکر و فرهنگ ایران | محمدحسینی باغسنگانی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان