کد خبر: ۱۷۱۶۸
تاریخ انتشار: ۱۵ خرداد ۱۳۹۹ - ۰۹:۳۱-04 June 2020
ریشه‌شناسی یا اِتیمولوژی (به انگلیسی: etymology)، علم مطالعهٔ تاریخی واژه‌ها و بررسی تحول شکل واژه‌ها است.
عصراسلام: مسائلی مانند اینکه چه موقع وارد زبانی شده‌اند، از چه منبعی وارد شده‌اند و این که در طول زمان چه تغییری در ساختار و معنای آن‌ها ایجاد شده‌ است، در این حیطه بررسی می‌شود. در زبان فارسی به آنواژه‌پژوهی، علم اشتقاق یا واژه‌شناسی نیز می‌گویند.

پیش از سده نوزدهم، به‌ویژه پیش از ظهور نودستوریان، اشتقاق به معنای شناخت اصل و تاریخ لغت، بر اساس درستی استوار نبوده و اگر هم اشتقاقات درستی احیاناً در نوشته‌های پیشینیان آن‌ها آمده‌است کمتر چنین بوده که از مقدمات درست به نتایج درست رسیده باشد. 

به عبارت دیگر، غالب اشتقاقات آنان را باید اشتقاق عامیانه به‌شمار آورد. با شناخت تحولات تاریخی آواها و اساساً با شناخت چگونگی تحول زبان‌ها و روابط میان آن‌ها و جمع آوردن متون و منابع مختلف از زبان‌ها و لهجه‌های مختلف، کار ریشه‌شناسی پیشرفت‌های بسیاری کرده‌است. به تبع این، راه برای ریشه‌شناسی‌های شبه‌علمی هم باز شده؛ ریشه‌شناسی‌هایی که ظاهراً بر اصول درست آواشناختی و معناشناختی استوارند، ولی در واقع اشتقاقات غلطی هستند که در پشت ظاهر علمی پنهان‌اند. این ریشه‌شناسی‌ها را می‌توان شبه‌ریشه‌شناسی نامید.

واژه‌شناسی «واژه»

۱) «واژه» (فارسی میانه: wāžag) به معنای «سخن» بوده است. فعل «واژیدن» نیز،‌ به معنی «گفتن؛ سخن گفتن»، به‌ندرت در فارسی به‌کار می‌رفته:
«شیخ بُلحسن ... گفت: سخن بواژ، مرا نصیحتی بکن.» (فرهنگ بزرگ سخن، مدخل «واژیدن»، به نقل از اسرارالتوحید)

۲) فقط چند دهه‌ است که «واژه» در معنای «لغت/ کلمه/ word» به‌کار می‌رود. فرهنگستان «واژه» را این‌گونه تعریف کرده است:
«لفظی با معنا و مفهومی مشخص متشکل از آواهایی به‌هم‌پیوسته با الگوهای زیروبمی و تکیه که در نوشتار با حروفی در کنار هم و با فاصله از یکدیگر مشخص می‌شود و در جمله صورت‌های دستوری گوناگونی به خود می‌گیرد.»

۳) چند اصطلاحِ مصوّبِ فرهنگستان که در ویرایش نیز به‌کار می‌روند و «واژ» یا «واژه» دارند:
- پرسش‌واژه
- تکواژ
- ساخت‌واژه
- صورت‌واژه
- واژ
- واژگان
- واژگانی
- واژگانی‌شدگی
- واژه
- واژه‌بست
- واژه‌پرداز
- واژه‌سازی
- واژه‌نامه
- وام‌واژه

سید محمد بصام/ فرهاد قربان‌زاده

کانال علوم و فنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان