کد خبر: ۱۶۹۳۴
تاریخ انتشار: ۰۶ خرداد ۱۳۹۹ - ۱۲:۴۵-26 May 2020
ادبیات فارسی همواره دستخوش تغییرات و تحولات بنیادی بوده است. به طوری که بسیاری از دانشمندان و طلایه داران علوم و فنون که از ذخایر بزرگ معنوی کشور هستند در عصرهای مختلف ظهور کردند که از آن جمله می توان به علامه محمد قزوینی اشاره کرد.
عصراسلام: علامه محمد قزوینی را به عنوان بنیانگذار زبان پارسی به روش نوین علمی می شناسند. او به نشر و احیای آثار قدما، ضبط و تصحیح متون کهن پرداخت و در زنده نگه داشتن ادبیات و ارتقای فرهنگی آن گام هایی استوار و با صلابتی برداشت و بدین شکل هنر معماری فکری او تا به امروز ماندگار شد.

زندگی‌ و آثار محمد قزوینی

محمد قزوینی در تهران دیده به جهان گشود. او صرف و نحو عربی، حکمت، فقه و کلام را نزد پدر خویش فراگرفت و سپس در محضر استادان بزرگ حوزوی آن روزگار همچون شیخ فضل‌الله نوری، میرزا حسن آشتیانی، ملا محمد آملی، ادیب پیشاوری و شیخ هادی نجم‌آبادی به فراگیری علوم زمانه پرداخت. پس از این دوران محمد قزوینی ریاضی و دیگر علوم را آموخت و تلاش کرد تا زبان فرانسه را به خوبی  یاد بگیرد،  همین امر سبب شد تا او به همکاری با «روزنامه تربیت» بپردازد.

وی پس از مدتی تصمیم گرفت تا به انگلیس سفر کند و در آنجا تمام توان و تلاش  خویش را معطوف به یادگیری نسخه برداری از نسخ خطی کتاب های ارزشمند از کتابخانه های مشهور جهان کرد. بازدید از ذخایر  کتاب های خطی و حضور در مراکز شرق شناسی و ملاقات با  استادان ایرانی و خارجی زمینه رشد، استعداد و نبوغ ذاتی او را بیشتر از گذشته فراهم ساخت و  این  شوق  و علاقه  به  مطالعه سبب شد که رنج غربت را که حدود  ۳۵  سال طول کشید، تحمل کند تا بتواند رسالت خویش را در زمینه پژوهش و کتابشناسی در کتابخانه های معتبر و مشهور اروپا به انجام رساند. 

عمده ترین اقدام های علامه محمد قزوینی، ارتقای فرهنگ کتابشناسی در زمینه زبان و ادبیات پارسی است. همچنین مطالعه در متون ادبی نظم، نثر و تصحیح در آثار ارزشمند هر دوره،  نسخه برداری از نسخ خطی قدیمی در کتابخانه های معتبر جهان و مقایسه نسخ خطی متون ادبی نظم و نثر از جهت اعتبار و ارزش کتاب از نظر سندیت و همکاری با مشرق شناسان غربی به شمار می رود.

از آثار مهم قزوینی در زمینه تصحیح، تحقیق و نشر می توان به مرزبان نامه سعدالدین ورآوینی، چهارمقاله نظامی عروضی سمرقندی، تاریخ جهانگشای علاء الدین عطاملک جوینی، المعجم فی معاییر اشعار العجم شمس الدین محمد بن قیس رازی، تذکره لباب الالباب محمد عوفی اشاره کرد و از تألیفات او نیز می توان چند رساله درباره ابوالفتوح رازی، ممدوحین سعدی، شرح احوال ابوسلیمان منطقی سجستانی را نام برد.

سرانجام علامه محمد قزوینی در ۶ خرداد ۱۳۲۸ خورشیدی دیده ازجهان فروبست و در کنار حرم عبدالعظیم حسنی(ع) به خاک سپرده شد.

دیدگاه دانشمندان و ادبیان درباره علامه قزوینی

یوزف مارکوارت

«ایرانی که باز ممکن است از آن دانشمندی مثل میرزا محمدخان قزوینی به‌وجود آید، هرگز نخواهد مُرد.»

ولادیمیر مینورسکی 

مینورسکی دوران مصاحبت خود با علامه را در پاریس، به دانشگاه‏ دوّمی برای خود تشبیه می‌کند که آنجا زیر نظر «یکی از علمایی که در کتب قطور طبقات به اسامی‏ آنها برمی‌خورد» به کسب معلومات می‌پرداخت. به‌نظر او، قزوینی در زبان عربی دانشمند بزرگی بود و بر حدیث و تفسیر تسلط تمام داشت و به‌علت بیانات مستند و منطقی‌اش، بحث با او خیلی خوشایند و پرفایده بود. بردباری و مهربانی مرحوم قزوینی را پایانی نبود و عدهٔ زیادی اروپایی و هندی‏ و ترک به او مراجعه می‌کردند و نظر او را در مباحث علمی می‌خواستند. خود مینورسکی از صدها نامه و کارتی می‌گوید که از قزوینی به یادگار نگاه داشته و در آن‌ها مشکلات او را پاسخ می‌گفته‌است.

سید حسن تقی‌زاده

«نظیر ایشان در تمام تاریخ دراز ما با کثرت عظیم، عدهٔ اهل علم و فضل، بسیار کم و نادر است. فضلای محقق معاصر این مملکت، پیرو و شاگرد روحانی و مقلد طریقهٔ اویند. تا آنجا که می‌دانم، تنها کسی از ایرانیان بود که می‌توان او را در محافل علمی مغرب‌زمین پهلوی علمای محقق بزرگ، در فن مخصوص [دانست] و به او افتخار کرد. او ابوریحان و ابن‌خلدون عصر ماست.»

سید محمدعلی جمال‌زاده

«قزوینی در صحبت و محاوره به‌حدی شیرین و جذاب سخن می‌گفت که شنونده از شنیدن سیر نمی‌شد. اگر بخواهم کسانی را در نظر بگیرم که فارسی خوب و درست حرف می‌زنند و کلامشان لطف و ملاحت دارد و در سخنانشان امثال بامغز و بامزه می‌نشانند؛ در تمام طول زندگانی درازم تنها دو نفر را دیده و شناخته‌ام که یکی از آن دو میرزا محمدخان قزوینی بود. مانند قزوینی حرف‌زدن، موهبتی است الهی که به هر کس داده نشده‌است.»

قاسم غنی

«در دنیا شاید کمتر کسی زبان عربی را به‌خوبی و جامعیت قزوینی می‌دانست و به اندازهٔ او در ادب و شعر و نظم و نثرِ تازی غور کرده‌بود.»

حبیب یغمایی

«قزوینی در درست نوشتن و درست گفتن فارسی، تعصب شدید داشت و از خواندن‏ کتابها و روزنامه‌های نادرست سخت رنج می‏‌برد و حتی کسانی را که در مکالمه‏ اشتباهاتی می‌کردند، به دشواری می‌پذیرفت و این نیز خود تعلیمی دیگر بود در تربیت مستعدان.»

مجتبی مینوی

«کمتر کسی از ایران و خارج بود که در فن تاریخ و جغرافیا و لغت به مشکلی بربخورد و فوراً حس احتیاج به کمک‌گرفتن از قزوینی پیدا نکند. از همهٔ نقاط دنیا همهٔ کسانی که او را می‌شناختند با او مکاتبه می‌کردند و از بحر علم و اطلاعش بهره‌مند می‌شدند و بی‌شک متجاوز از هزار مکتوب منتشرشدنی از او در دست مردم عالم است. وی در مساعدت به اهل تحقیق و تتبع و دادن اطلاع و راهنمایی نه‌تنها ادنی (کمترین) مضایقه‌ای نداشت؛ بلکه از جان و دل به آن راغب بود و آن را در حکم محبتی می‌دانست که نسبت به او کرده‌اند.»

ذبیح‌الله صفا

«در تاریخ ادبیات هر کشور، از میان همهٔ کسانی که در فنون ادبیات رنج برده‌اند؛ افراد معدودی را می‌توان یافت که منشأ تحول و تنوعی در ادبیات گردیده باشند. محمد قزوینی یکی از این افراد است.»


منابع:
وبگاه «ویکی‌ادبیات»
مجله یغما، امرداد ۱۳۵۶
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
کرونا چه خواهد شد؟
بزودی نابود می شود
هرگز از بین نمی رود
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان