کد خبر: ۱۶۶۴۹
تاریخ انتشار: ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۵:۲۰-14 May 2020
ایران از اولین کشورهایی بود که در سال ۱۹۴۹ استقلال سوریه را به رسمیت شناخت و کنسولگری خود را نیز در دمشق افتتاح کرد.
عصراسلام: این روابط با عاملیت دشمن مشترک در عراق ادامه یافت ولی هیچگاه به سطح عالی ارتقا پیدا نکرد.

حکومت پهلوی در تنش اعراب-اسرائیل ‏همیشه سیاستی دو پهلو اتخاذ می‌کرد و تلاش می‌کرد در میانه قرار گیرد با این وجود در چندین مورد از سوریه و مصر حمایت به عمل آورد. در سال ۱۹۷۵ نیز حافظ اسد با دعوت رسمی محمدرضا پهلوی به تهران سفر کرد و یک کمک سخاوتمندانه ۳۰۰ میلیون دلاری نیز دریافت کرد.

شم بالای سیاسی اسد آینده انقلاب در ایران را می‌دید لذا وی در اواخر حکومت پهلوی به مخالفان اسلامگرا و چپگرای شاه کمکهای زیادی کرد. اما آغازگر رابطه ج.ا و نظام بعث سوریه "محمد منتظری" فرزند ارشد آیت الله منتظری قائم مقام ولی فقیه در ایران و از مؤسسین "سپاه پاسداران" بود.

وی هنگام تبعید آیت الله خمینی در نجف ‏از حلقه نزدیکان وی و رابط اسلامگرایان مخالف شاه با احزاب و گروههای سیاسی دنیای عرب من جمله سازمان فلسطینی "فتح" به شمار میرفت.
از نگر محمد منتظری انقلاب ایران نمی‌توانست به تنهایی در این منطقه پرآشوب استوار شود و لاجرم به دوستان و متحدینی همفکر در خارج از کشور نیاز دارد. 

‏در یمن جنوبی اما امور به خوبی پیش نرفت زیرا رهبر آن "عبدالفتاح اسماعیل" و پیش از او "سالم علی" که افرادی شدیداً مارکسیست بوده و روابط نزدیکی با اتحاد شوروی داشتند، از حکومت جدید ایران که آنرا یک "تئوکراسی" میپنداشتند اجتناب میکردند.

ولی سوریه با دو مورد قبلی تفاوتهای زیادی داشت‏. موقعیت استراتژیک سوریه در ساحل مدیترانه، همسایگی با عراق و لبنان و مجاورت با اسرائیل به اضافه حکومتی که هر چند سکولار ولی توسط علویان که شکلاً خود را نزدیک به شیعیان معرفی میکردند این کشور را در کانون توجه انقلابیون و حکومت جدید ایران قرار داده بود و کوتاه مدتی پس از استقرار، ‏تبادل نظرها در ایران حول لزوم، شکل و محتوای روابط با این کشور آغاز شد. این تضارب آراء میان سیاستمداران ایرانی حول چند محور بود:

اینکه آیا اساساً نیاز مبرمی به ایجاد روابط حسنه با کشوری سوسیالیست و قومگرای عربی وجود دارد یا خیر؟

دوم اینکه این نیاز یکطرفه است یا دو طرفه و هر ‏طرف به چه میزان از رابطه فرضی سود خواهد برد؟

در نهایت روابط گرم و استراتژیک با سوریه که به تازگی پس از گسستن از مصر به عراق گرایش پیدا کرده بود چه تأثیری در توازن قوا در منطقه خواهد داشت.

در هر صورت فارغ از دستیابی به پاسخهایی برای سؤالات فوق رابطه دو کشور آغاز شد. ‏آغاز جنگ ایران و عراق در سپتامبر ۱۹۸۰ سیر تحولات در این رابطه را تحت تأثیر قرار داد.
پس از کودتای نرم صدام حسین علیه "احمد حسن البکر" در عراق تصفیه هایی در کادرهای حزب بعث عراق صورت گرفت از جمله "محمد عایش" و "عدنان حسین" از اعضای کابینه که روابط نزدیکی با بعث سوریه داشتند و حامی اتحاد استراتژیک دو کشور به شمار میرفتند.

عراق از پیمان قومی مشترک بین دو کشور خارج شد و روابط به سرعت به سردی گرایید. از سویی حافظ اسد که پس از امضای کمپ دیوید از مصر ناامید شده و به سوی عراق آمده بود خود را تنها یافته بود با وجود آغاز روابط با ایران از پیوند نزدیک ‏با ایران که در حال جنگ با یک کشور عربی بود و واکنش سایر اعراب واهمه داشت.

بر خلاف بسیاری از تحلیل‌ها ایرانیان به موازات گسترش روابط با سوریه و حضور متواتر در دمشق جهت تبیین مواضع ج.ا و وضعیت سیاسی از نگاه ایران، در ابتدا هیچگاه از سوریها درخواست پشتیبانی نظامی یا لجستیکی ‏نکردند و آغاز جنگ ایران و عراق نه تنها عامل پیشرفت روابط ایران و سوریه نشد بلکه دو کشور جانب احتیاط را رعایت کردند.

همکاری نظامی دو کشور حین جنگ مختصر به ارسال چند تیره موشک اسکاد و کارشناسان پرتاب آن به ایران در اواخر جنگ بود.

در آغاز دهه ۹۰ سیر تحولات منطقه و جهان، نظم موجود ‏را متزلزل کرد. مهمترین این تحولات عبارت بودند از:

تجاوز عراق به کویت، تشکیل ائتلاف نظامی برای اخراج عراق و مشارکت سوریه (ولو به صورت سمبلیک) در این ائتلاف بود که شگفتی و خشم ج.ا را در پی داشت.

نابودی قدرت نظامی عراق که مرزهای شرقی سوریه را از یک منطقه امن به یک منبع خطر حضور ‏و تقویت اسلامگرایان مخالف تبدیل کرد. حضور نظامی سنگین امریکا در منطقه پس از جنگ ۱۹۹۱ که تهدیدی مستقیم برای ج.ا محسوب شد.

فروپاشی اتحاد شوروی و از دست رفتن بزرگترین حامی نظامی اقتصادی سوریه، کاهش قدرت مانور منطقه ای این کشور و گرایش آن به یافتن متحدی توانمند. 
‏آغاز مذاکرات صلح در مادرید و اسلو بین اعراب و اسرائیل و فشار فزاینده به سوریه جهت مشارکت در مذاکرات و پایان دادن به دشمنی با اسرائیل.

موارد فوق همگی باعث نزدیکی بیشتر یک نظام مبتنی بر اسلام سیاسی به نظامی سکولار سوسیالیست شد!

این نزدیکی تا اوایل هزاره جدید ادامه یافت ‏و با حمله ایالات متحده به عراق و سقوط رژیم صدام دو کشور یک خطر مشترک را در نزدیکی خود دیدند. جرج بوش که توانسته بود ظرف مدت کوتاهی یک پیروزی بزرگ نظامی به دست آورد سعی کرد با تکیه به این پیروزی به کشورهایی که رفتار آنها را "بی ثبات کننده" میدانست فشار بیاورد. 

‏با وجود موضع متفاوت ایران (همراهی با امریکا) و سوریه (مخالفت با امریکا) این دو کشور خود را کاندیدای حمله بعدی امریکا میدیدند لذا همکاری بین آنها جهت زمینگیر کردن امریکا در عراق آغاز شد و رابطه دو کشور را به سطح یک ائتلاف استراتژیک رساند. این ائتلاف استراتژیک در مشارکت دو کشور ‏در برنامه های تولید موشک، حمایت از حزب الله لبنان و ارسال سلاح به این گروه نیز عینیت یافت.

با همه این تفاسیر در همین رابطه نیز فراز و نشیبهایی وجود داشته و دارند. در سالهای ۲۰۰۶ به بعد تلاشهایی از سوی امریکا و غرب برای نزدیکی با سوریه و تغییر مواضع آن صورت گرفت ‏که با واکنش تهران همراه بود.

یکی از این کشاکش ها در سال ۲۰۰۹ بود که بشار اسد برای تبریک انتخاب احمدی نژاد به تهران سفر کرد و تحلیلگران هدف اصلی سفر را وساطت اسد برای آزادی "کلوتیلد ریس" فرانسوی که در بحبوحه اعتراضات به نحوه برگزاری انتخابات در ایران دستگیر شده بود، می‌دانستند. 

‏اسد از این سفر دست خالی بازگشت چون تهران نمی‌خواست برای اسد اعتبار ایجاد کرده که با این اعتبار به غرب نزدیک شود و امتیازاتی بین اسد و غرب رد و بدل شده و سبب نزدیکی وی به غرب شود.

اسد میخواست در جریان خروج جهان از رکود اقتصادی به اقتصاد کشورش جانی تازه ببخشد ‏ایران با توجه به آغاز و تشدید تحریمهای غرب نمی‌توانست این نقش محرک برای وی ایفا کند. هرگونه نزدیکی به غرب هم به قیمت دوری از ایران بود و ج.ا همه توان خود را به کار گرفت که از این امر جلوگیری کند.

همچنین مذاکرات صلح گاه و بیگاه سوریه و اسرائیل و احتمال موفقیت آن نیز ‏تهدیدی برای رابطه ج.ا و اسد بود. در صورت به نتیجه رسیدن این مذاکرات و خروج اسرائیل از جولان که آن را سدی نظامی برابر سوریه و عراق میدید دشمنی این دو بلاموضوع شده و یکی از ارکان ائتلاف استراتژیک ج.ا و سوریه متزلزل می‌شد. 

‏اتفاقات بعدی دنیای عرب و آغاز بحران داخلی سوریه پرونده مذاکره با اسرائیل را بست و خیال ج.ا را از این بابت موقتاً راحت کرد.

پس از آغاز اعتراضات موسوم به بهار عربی در سوریه و آغاز جنگ داخلی، ایران به صورت مستقیم در حمایت از اسد وارد بحران شد.


عدنان مطوری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان