کد خبر: ۱۶۴۵۳
تاریخ انتشار: ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۲۱:۴۹-04 May 2020
نجف دریابندری ۱۳۹۹-۱۲۰۸
عصراسلام: داغ آخرین ترجمه‌هایش را به دل همه گذاشت؛ بازنویسی‌های پی‌درپی ترجمه‌ی داستان‌های کوتاه‌ ارنست همینگوی که تا آخرین روزهایی که هنوز می‌توانست کار کند با آن مشغول بود. نجف دریابندری با آن منظومه‌ی فکری حتماً هنوز میراث در گنجه‌ای دارد که در سال‌های آتی با آن شگفت‌زده‌مان خواهد کرد. اما دریابندری فقط مترجم نبود. دنیای نوشته‌های او پر از شوخی بی‌پایان بود. آنجا که در کتاب مستطاب دستورهای آشپزی را به‌جایی رساند که خیلی‌ها، که نه از دستورهای آشپزی سردرمی‌آوردند و نه علاقه‌ای به آن داشتند، تنها به خاطر آنچه دریابندری نوشته بود سراغ این کتاب هم رفتند. دیگر چه‌کسی جز او برای روغن انداختن فسنجان ممکن بود بنویسد «فسنجان را باید بترسانید که روغن بیندازد»؟ یا وقتی با همان مزاح مخصوص خودش زیر عکس نیمروی لب‌سوخته‌ی کتاب نوشته است «دستپخت نگارنده» و در آن کتاب دو جلدی کار را به جایی رساند که انگار دایره‌المعارفی از فرهنگ غذایی ایرانیان را ساخته باشد. دریابندری همه‌ی اینها بود و خیلی بیشتر از اینها. او زندگی‌هایی را زندگی کرده بود و هیچوقت به اینکه اسمش کنار اسم نویسنده بیاید قناعت نکرد. تک‌تک‌ کتاب‌هایی که اسمش به عنوان مترجم روی آنها آمده انگار که بازآفرینی واقعیت است.

«چنین کنند بزرگان» چنان ترجمه و قریحه‌ای از مزاح را در خود داشت که تا سال‌ها محل بحث بود که آیا اصلاً ویل کاپی وجود دارد یا خیر و او هر بار در مصاحبه‌ها یا جمع‌ها به این سوال که می‌رسید ترجیح می‌داد سمعکش را از گوشش بیرون بکشد و به خنده بگوید: «باطری سمعک ضعیفه دیگه نمی‌شنوم.» دست آخر هم معلوم شد حاصل گپ و گفت‌های طنازانه و نیشدار او و احمد شاملو به اینجا رسیده است که از کتاب ویل کاپی اثری دیگر بسازد چون به نظرش طنز ویل کاپی به کار ما نمی‌آمد. دریابندری بعدها گفته بود طنز و تصرف‌های شاملو در این کتاب زیادی خنک بود و همه را دوباره به شیوه‌ی خودش برگرداند.

دریابندری آنقدر زندگی کرده بود و تجربه‌های زیسته داشت که همه‌ی اینها انگار در نوشته‌هایش رخ می‌نمایند. ابراهیم گلستان در مصاحبه‌ای طولانی همه را نواخت - به دریابندری که رسید گفت بهترین ترجمه‌اش را من به او سپردم و دریابندری با همان بی‌خیالی خاص خودش گفت: «نخیر قربان کتاب رو از ایشون امانت گرفتم و ضمناً پسش هم ندادم.» او سال ۱۳۳۳، روزهایی که هنوز جسارت شکسته‌نویسی در ترجمه‌های فارسی دیده نمی‌شد، مکالمه‌ها را شکست- چون همان شم زبانی که همچون مومی در مشتش بود او را که خودآموخته بود به اینجا رساند. بعدها در مصاحبه‌ای گفت فکر می‌کنم قوت این ترجمه در مکالمات است. و جالب اینکه وداع با اسلحه اولین تجربه‌ی او از ترجمه بود.

و بعد همین موم در مشت را در «بازمانده‌ی روز» به جایی رساند که به اذعان بسیاری از اهل فن ترجمه‌ی اثر یک سروگردن از آنچه ایشی گورو نوشته بود بالاتر رفته بود. او هرگز تن به ملانُقطی بودن نداد و از دریچه‌ی دیگری به دنیای ترجمه نگاه می‌کرد. از جهان بی‌عقده‌ی خودش به نوشتن و ترجمه نگاه می‌کرد شاید برای همین بود که درباره‌ی ذبیح‌الله منصوری، که عالمی به او و ترجمه‌هایش با اخم و تخم نگاه می‌کردند، گفت: «خواننده با واقعیت امر سروکار دارد، نه با آن دو کلمه‌ای که روی جلد چاپ شده است و جلب نظر آن هزاران خواننده‌ای که کارهای ذبیح‌الله منصوری را می‌خرند و می‌خوانند کار هرکسی نیست؛ این قریحه‌ی خاصی می‌خواهد که در عصر ما فقط توی سینه و کله‌ی آدم گوشه‌گیر و بی‌ادعایی مثل ذیبح‌الله منصوری پیدا می‌شد... منصوری سال‌ها بدون وقفه زحمت کشید و خوراک خوانندگان خودش را زنده نگه داشت، رسم و عادت کتاب خواندن را در خیلی از خانواده‌های ایرانی زنده نگه داشت، بلکه توسعه هم داد... شاید خیلی‌ها اولین مطالعه را با او شروع کرده باشند و یکی از اولین کارهایشان این بود که بنشینند و ذبیح‌الله منصوری بیچاره را مسخره کنند.»

شاید این دریادلی از آنجا می‌آید که او با زندگی بی‌حساب بود. هنوز سن‌وسالی نداشت که سر از زندان درآورد و برای عضویت در حزب توده تا پای چوبه‌ی اعدام رفت. چهار سال از جوانی را در زندان گذراند و بعد از مرگ جَست و با ترجمه‌ی درخشان «تاریخ فلسفه‌ی غرب» از محبس بیرون آمد. و بعدها دست روی هر کتابی که گذاشت طلا شد. رفقایش شیفته‌ی او بودند و سال‌های سال در محفل صبح‌های جمعه خوش درخشید و گنجینه‌ای عظیم از خود به‌جا گذاشت. دریابندری هنوز تمام نشده و احتمالاً جدای از آن میراث خواندنی هنوز باید منتظر ترجمه‌های او از داستان‌های کوتاه همینگوی باشیم.


امیلی امرایی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان