کد خبر: ۱۶۳۱۷
تاریخ انتشار: ۱۱ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۱۳:۲۱-30 April 2020
برخی معتقدند این ترکیب ظاهراً در متون قدیم فارسی به‌کار نرفته‌ است و بعید است که هرگز بز را که به چستی و چالاکی معروف است ترسو دانسته باشند.
عصراسلام: گویا اصل این اصطلاح بددل بوده که براثر تحریف مبدّل به بزدل شده‌است.

پاسخ:

۱. واژه‌های بزدل و بزدلی دست‌کم از سدۀ پنجم، در متن‌های کهن فارسی به‌کار رفته‌اند:
قرن ٥: نفس مردم پذيرفته‌است مر مخالفان را از گفتن و شنودن و جنبش و آرام و دليری و بزدلی و جز آن (ناصرخسرو، گشايش و رهايش، ص ٤٩).

قرن ٦: پيش اين افعی رنگی از بزدلی زمرد باش، تا چون بر فرش طبع کامران شدی، چهاربالش عزت بر عرش نهادی (روزبهان، شرح شطحيات، ص ٢٦٥).


قرن ٧: مرتبهٔ بزرگ هايل آن است که بزدل نزديک سَکَرات مرگ و ظهور هول‌های آن يا شک يا جُحود غالب باشد (مؤید خوارزمی، احياء علوم‌الدين، ج ٤، ص ٢٩٧).

قرن ٨: بازداشته‌ نشود مرگ از بخيل و نه از کريم و نه بزدل و نه کول و نه دلير (سیف هروی، تاريخنامۀ هراة، ص ٢٨٤).

قرن ٩: سيد کمال‌الدين آملی ... به‌غايت بزدل و جبان بود (تاريخ طبرستان مرعشی، ص ٣٦٠).

قرن ۱٢: خزد بزدلی گر به ويرانه‌اش / کند دِلدِهی خاک مردانه‌اش (ديوان حزین، ص ٧٢٤).

قرن ۱٤: گرچه کردند خيانت دو سه تن بزدلِ پست / ليک در حفظ وطن خلق هنرپرور هست (ديوان لاهوتی، ص ٣٥٥).

٢. در فارسی، دلِ افراد ترسو را به دلِ بسیاری از حیوانات تشبیه کرده‌اند، چنان‌که واژه‌های آهودل، اشتردل / شتردل، خردل، گاودل، گنجشک‌دل، و مرغ‌دل (دهخدا و همکاران ۱٣٧٦) همگی به‌معنی «ترسو» هستند.

٣. در فارسی، ظاهراً بزجگر نیز به‌معنی «ترسو» بوده‌است (دهخدا و همکاران ۱٣٧٦، ذیل «بزجگر»)، ولی شاهدی برای آن یافت نشد.

نتیجه آنکه بزدل محرف بددل نیست و به‌کار بردن آن درست است.



فرهاد قربان‌زاده
کانال علوم وفنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان