کد خبر: ۱۵۹۸۶
تاریخ انتشار: ۰۱ ارديبهشت ۱۳۹۹ - ۰۸:۵۰-20 April 2020
بعد از دوره مشروطه و حتی تا پایان دوره رضا شاه هر کس که تاریخ قاجاریه را می نوشت خود به نحوی در جریان وقایع مشروطه بود اما بعد از آن باتشکیل دانشگاه ، بتدریج مورخانی پا به عرصه تاریخ نگاری گذاشتند.
عصراسلام: این افراد اولاً دید آکادمیک نسبت به تاریخ داشتند و ثانیاً سن شان اجازه نمی‌داد که شخصاً وقایع را دنبال نمایند در میان مورخاني که به کار تحلیل انقلاب مشروطه و وقایع پیش از آن پرداخته اند بدون شک فریدون آدمیت جایگاه ویژه ای دارد.

الف) فریدون آدمیت

(زاده ۱۲۹۹ ه‍ ش - درگذشته ۱۳۸۷ ه.ش)، تاریخ‌نگار معاصر ایران و نویسندهٔ آثار بسیاری دربارهٔ مشروطیت و روشنفکران مشروطه‌ بود. روش او در تاریخ‌نگاری به گفتهٔ خود، تاریخ‌نگاری تحلیلی - انتقادی است.

فریدون آدمیت، پسر عباسقلی خان قزوینی در سال ۱۲۹۹ ه‍ ش متولد شد. وی تحصیلات متوسطه را در دارالفنون گذراند. پس از آن به دانشکدهٔ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران راه یافت و در سال ۱۳۲۱ فارغ‌التحصیل شد.

وی پایان‌نامه‌اش را دربارهٔ زندگی و اقدامات سیاسی میرزا تقی‌خان امیرکبیر نوشت که دو سال بعد با عنوان «امیرکبیر و ایران» با مقدمهٔ استادش محمود محمود به چاپ رسید.

آدمیت در دوران دانشجویی دانشکدهٔ حقوق، در سال ۱۳۱۹ به استخدام وزارت امور خارجه درآمد. وی در این وزارت‌خانه مسئولیت‌هایی از جمله: دبیر دوم سفارت ایران در لندن، معاونت ادارهٔ اطلاعات و مطبوعات، معاونت ادارهٔ کارگزینی، دبیر اول نمایندگی دائمی ایران در سازمان ملل متحد، رایزن سفارت ایران در سازمان ملل، نمایندهٔ ایران در کمیسیون وابسته به شورای اقتصادی و اجتماعی ملل متحد، نمایندهٔ ایران در کمیسیون حقوقی تعریف تعرض، مخبر کمیسیون امور حقوقی در مجمع عمومی نهم، نمایندهٔ ایران در کنفرانس ممالک آسیایی و آفریقایی در باندونگ، مدیر کل سیاسی وزارت خارجه، مشاور عالی وزارت امور خارجه، معاون وزارت امور خارجه ، سفیر ایران در لاهه ، سفیر ایران در مسکو ، سفیر ایران در فیلیپین و نهایتاً سفیر ایران در هند بود . آدمیت در کنار انجام مأموریت اداری در بریتانیا، وارد دانشکدهٔ علوم سیاسی و اقتصاد لندن شد و پس از پنج سال تحصیل در رشتهٔ تاریخ و فلسفهٔ سیاسی در سال ۱۹۴۱ (میلادی) به درجهٔ دکتری دست یافت.

آدمیت در سال ۱۳۳۰ به عنوان جوان‌ترین سفیر ایران در سازمان ملل معرفی شد.

وی برای مدتی از بیماری آمفيزم رنج می‌برد. وی بر اثر شدت یافتن بیماری گوارشی و تنفسی که مدتها به آن ابتلا داشت از چند هفته قبل از مرگ در بیمارستان تهران کلینیک بستری بود و بعدازظهر دهم فروردین سال ۱۳۸۷ در سن ۸۷ سالگی در همین بیمارستان درگذشت.

آثار آدمیت دورهٔ زمانی میان جنبش تنباکو (۱۲۶۹ ه‍ ش) تا استبداد صغیر (۱۲۹۰ ه‍ ش) را شامل می‌شود.

امیر کبیر و ایران، ۱۳۲۳٫۲۴، انتشارات خوارزمیجزایر بحرین: تحقیق در تاریخ دیپلماسی و حقوق بین الملل" به زبان انگلیسی در نیویورکفکرِ آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت ایران، ۱۳۴۰اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده، ۱۳۴۹، انتشارات خوارزمیاندیشهٔ ترقی و حکومت قانون، ۱۳۵۱، انتشارات خوارزمیمقالات تاریخی، ۱۳۵۲فکر دموکراسی اجتماعی در نهضت مشروطیت ایران، ۱۳۵۴، انتشارات پیامایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، ۱۳۵۵، انتشارات روشنگرانافکار سیاسی و اجتماعی اقتصادی در آثار منتشر نشدهٔ دوران قاجار، ۱۳۵۶اندیشه‌های میرزا آقاخان کرمانی، ۱۳۵۷انحطاط تاریخ‌نگاری در ایرانشورش بر امتیازنامهٔ رژی، ۱۳۶۰اندیشه‌های طالبوف تبریزی، ۱۳۶۳، انتشارات دماوندآشفتگی در فکر تاریخیتاریخِ فکر از سومر تا یونان و روم - ۱۳۷۶

آدمیت مخالفانی از طیف مذهبی و غیرمذهبی دارد. برخی از نیروهای غیرمذهبی ایران به خاطر توجه او به نقش روحانیون در مشروطه و برخی از مذهبی‌ها هم به خاطر توجه او به نیروهای غیر مذهبی و روشنفکران غیرمذهبی. همچنین برخی از اقلیت‌های مذهبی چون بهاییان به خاطر دیدگاه‌های او درباره بهاءالله منتقد او هستند و برخی از چپ‌ها به دلیل مواضع او، به او انتقاد دارند

به ادعای عبدالله شهبازی، وی آرامش دوستدار را به دلیل اینکهبهاءالله را در زمرهٔ پیامبران بزرگ الهی از جمله موسی، عیسی،زرتشت و محمد می‌آورد، شارلاتانی می‌خواند که می‌خواهد مردم را تحمیق کند.

نیارکی در «نگاهی منتقدانه به زندگی، تاریخ‌نگاری و اندیشهٔ سیاسی آدمیت» اظهار می‌کند که: فریدون آدمیت در طول زندگی خود، همواره مورد حمایت دستگاه حاکمهٔ پهلوی بود. هنگامی که به عنوان سفیر ایران در هند در سال ۱۳۴۲ منصوب شد، شاه در استوارنامهٔ او چنین آورد: «...لازم می‌دانیم یکی از مأمورین شایسته و مورد اعتماد خود را به سمت سفیرکبیر و نمایندهٔ فوق‌العاده در آن کشور تعیین نماییم...».

وی غالب نوشته‌های آدمیت در را زمینهٔ اندیشه‌های غیر دینی، از سری نوشته‌های دسته اول می‌داند که در آنها می‌کوشد اندیشهٔ دینی را در جامعه ناکارآمد جلوه دهد. وی معتقد است آدمیت از تمام رویدادها و اندیشه‌های معاصر تاریخ ایران، افکار پیشتازان فکری سکولار نهضت مشروطه را برگزیده‌است و این نشان‌دهندهٔ نوعی همگرایی وی با بینش غیردینی و خردگرایی صرف متفکران آن دوره می‌باشد.

ب) ابراهیم باستانی پاریزی

محمد ابراهیم باستانی پاریزی در سوم دی‌ماه ۱۳۰۴ در پاریزمتولد شد. وی تا پایان تحصیلات ششم ابتدایی در پاریزتحصیل کرد و در عین حال از محضر پدر خود مرحوم حاج آخوند پاریزی هم بهره می‌برد.

پس از پایان تحصیلات ابتدایی و دو سال ترک تحصیل اجباری، در سال ۱۳۲۰ تحصیلات خود را در دانشسرای مقدماتی کرمانادامه داد و پس از اخذ دیپلم در سال ۱۳۲۵ برای ادامهٔ تحصیل به تهران آمد و در سال ۱۳۲۶ در دانشگاه تهران در رشتهٔ تاریختحصیلات خود را پی گرفت.

پاریزی به گواه خاطراتش از نخستین ساکنان کوی دانشگاه تهران (واقع در امیر آباد شمالی) است. شعری نیز در این باره دارد که یک بیت آن این است:

فاش می‌گویم و از گفته خود دلشادم
ساکن ساده‌دل کوی امیر آبادم

در ۱۳۳۰ از دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد و برای انجام تعهد دبیری به کرمان بازگشت. در همین ایام با همسرش، حبیبه حایری ازدواج کرد و تا سال ۱۳۳۷ خورشیدی که در آزمون دکتری تاریخ پذیرفته شد، در کرمان ماند.

باستانی پاریزی دورهٔ دکترای تاریخ را هم در دانشگاه تهران گذراند و با ارئهٔ پایان‌نامه‌ای در بارهٔ ابن اثیر دانشنامهٔ دکترای خود را دریافت کرد.

وی کار خود را در دانشگاه تهران از سال ۱۳۳۸ با مدیریت مجله داخلی دانشکده ادبیات شروع کرد و تا سال ۱۳۸۷ استاد تمام‌وقت آن دانشگاه بوده و رابطهٔ تنگاتنگی با این دانشگاه داشته‌است.

استاد باستانی پاریزی در مرداد ماه سال ۱۳۸۷ حکم بازنشستگی خود را، به صورتی غیرمترقبه و همزمان با بازنشستگی ۲۱ استاد دیگر دانشگاه تهران دریافت نمود.

وی یک پسر به نام حمید و یک دختر به نام حمیده دارد و در حال حاضر تابستان‌ها را نزد دخترش در تورنتو و زمستان‌ها را نزد پسرش در تهران سپری می‌کند.

شوق نویسندگی وی در دوران کودکی و نوجوانی در پاریز و با خواندن نشریاتی مانند حبل‌المتین، آینده و مهر برانگیخته شد. باستانی، اولین نوشته‌های خود را در سال‌های ترک تحصیل اجباری (۱۳۱۸ و ۱۳۱۹) در قالب روزنامه‌ای به نام باستان و مجله‌ای به نام ندای پاریز نوشت، که خود در پاریز منتشر می‌کرد و دو یا سه مشترک داشت.

اولین نوشتهٔ او در جراید آن زمان، مقاله‌ای بود با عنوان «تقصیر با مردان است نه زنان» که در سال ۱۳۲۱ در مجلهٔبیداری کرمان چاپ شد. پس از آن به عنوان نویسنده یا مترجم از زبان‌های عربی و فرانسه مقالات بی‌شماری در روزنامه‌ها و مجلاتی مانند کیهان، اطلاعات، خواندنی‌ها، یغما، راهنمای‌کتاب، آینده، کلک و بخارا چاپ کرده‌است.

اولین کتاب باستانی پاریزی پیغمبر دزدان نام دارد که شرح نامه‌های طنزگونهٔ شیخ محمدحسن زیدآبادی است و برای اولین بار در سال ۱۳۲۴ در کرمان چاپ شده‌است. این کتاب تا کنون به چاپ شانزدهم رسیده‌است. وی تاکنون بیش از شصت عنوان کتاب تألیف و یا ترجمه کرده‌است. کتاب‌های باستانی پاریزی برخی شامل مجموعهٔ برگزیده‌ای از مقالات وی هستند که به صورت کتاب جمع‌آوری شده‌اند و برخی از ابتدا به عنوان کتاب نوشته شده‌اند.

از میان نوشته‌های او، هفت کتاب با عنوان «سبعهٔ ثمانیه» متمایز است که همگی در نام خود عدد هفت را دارند، مانند خاتون هفت قلعه و آسیای هفت سنگ. بعدا ًکتاب هشتمی با عنوان هشت‌الهفت به این مجموعهٔ هفت‌تایی اضافه شده‌است.

به جز کتب و مقالات، باستانی پاریزی شعر هم می‌گوید و اولین شعر خود را در کودکی در روستای پاریز و در آرزوی باران سروده‌است. منتخبی از شعرهای خود را در سال ۱۳۲۷ در کتابی به نام «یادبود من» به چاپ رسانده‌است. از جمله یکی از غزل‌هایش با مطلع «یاد آن شب که صبا بر سر ما گل می‌ریخت»

بر خلاف عمدهٔ کتاب‌های تاریخی که نثری سرد و سنگین دارند، بیشتر نوشته‌های تاریخی باستانی پاریزی پر از داستان‌ها و ضرب‌المثل‌ها و حکایات و اشعاری است که خواندن متن را برای خواننده آسان‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند.

به علاوه کتاب‌های باستانی پاریزی معمولاً پاورقی‌های بسیار مفصلی دارند که گاهی از خود متن هم مفصل‌تر است

فهرست کتاب‌های باستانی پاریزی به این شرح است:

الف ــ مربوط به کرمان نخستین چاپ آثار

1.       پیغمبر دزدان (چاپ هفدهم ۱۳۸۲)۱۳۲۴

2.       نشریه فرهنگ کرمان (چاپ کرمان)۱۳۳۳

3.       راهنمای آثار تاریخی کرمان (چاپ کرمان)۱۳۳۵

4.       دوره مجله هفتواد (چاپ کرمان)۱۳۳۷ ــ ۱۳۳۶

5.       تاریخ کرمان (تصحیح و تحشیه تاریخ وزیری، چاپ چهارم، ۱۳۷۴)۱۳۴۰

6.       منابع و مآخذ تاریخ کرمان۱۳۴۰

7.       سلجوقیان و غز در کرمان (چاپ دوم ۱۳۷۳)۱۳۴۳

8.       فرماندهان کرمان (تصحیح و تحشیه تاریخ شیخ یحیی، چاپ سوم، ۱۳۷۱)۱۳۴۴

9.       جغرافیای کرمان (تصحیح و تحشیه جغرافی وزیری، چاپ پنجم، ۱۳۸۴)۱۳۴۶

10.   گنجعلی خان (چاپ سوم ۱۳۶۷)۱۳۵۳

11.   وادی هفت واد (انجمن آثار ملی، جلد اول)۱۳۵۵

12.   تاریخ شاهی قراختائیان۱۳۵۵

13.   تذکره صفویه کرمان۱۳۶۹

14.   صحیفه الارشاد (پایان صفویه)۱۳۸۴

ب ــ مجموعه هفتی (سبعه ثمانیه)

1.       خاتون هفت قلعه (چاپ ششم ۱۳۸۰)۱۳۴۲

2.       آسیای هفت سنگ (چاپ هفتم ۱۳۸۳)۱۳۵۰

3.       نای هفت بند (چاپ ششم ۱۳۸۱)۱۳۵۳

4.       اژدهای هفت سر (چاپ پنجم ۱۳۸۴)۱۳۵۵

5.       کوچه هفت پیچ (چاپ ششم ۱۳۷۰)۱۳۵۵

6.       زیر این هفت آسمان (چاپ پنجم ۱۳۶۸)۱۳۵۸

7.       سنگ هفت قلم (چاپ سوم ۱۳۶۸) ۱۳۵۸

8.       هشت الهفت (چاپ دوم ۱۳۷۰)۱۳۶۳

ج ــ سایر کتب:

1.       یادبود من (مجموعه شعر)۱۳۲۷

2.       ذوالقرنین یا کوروش کبیر (ترجمه، چاپ نهم ۱۳۸۴)۱۳۳۰

3.       یاد و یادبود (مجموعه شعر، چاپ دوم، ۱۳۶۴)۱۳۴۱

4.       محیط سیاسی و زندگی مشیرالدوله (چاپ دوم، جیبی ۱۳۴۱)۱۳۴۱

5.       اصول حکومت آتن، ترجمه از ارسطو۱۳۴۱ (با مقدمه استاد دکتر غلامحسین صدیقی، چاپ چهارم ۱۳۸۳)

6.       تلاش آزادی (چاپ هفتم ۱۳۸۳، برنده جایزه یونسکو)۱۳۴۷

7.       یعقوب لیث (چاپ هشتم ۱۳۸۲)۱۳۴۴ (این کتاب به زبان عربی ترجمه و در قاهره چاپ و منتشر شده‌است. ۱۹۷۶)

8.       شاه منصور (چاپ ششم ۱۳۷۷)۱۳۴۸

9.       سیاست و اقتصاد عصر صفوی (چاپ پنجم ۱۳۷۸)۱۳۴۸

10.   اخبار ایران از ابن اثیر (ترجمه الکامل، چاپ دوم ۱۳۶۴)۱۳۴۹

11.   از پاریز تا پاریس (چاپ هشتم ۱۳۸۱)۱۳۵۱

12.   شاهنامه آخرش خوش است (چاپ ششم ۱۳۸۳)۱۳۵۰

13.   حماسه کویر (چاپ چهارم ۱۳۸۲)۱۳۵۶

14.   تن آدمی شریف است...۱۳۵۷

15.   نون جو و دوغ گو (چاپ پنجم ۱۳۸۳)۱۳۵۷

16.   جامع المقدمات (چاپ دوم ۱۳۶۷، جلد دوم ۱۳۷۳)۱۳۶۳

17.   فرمانفرمای عالم (چاپ چهارم ۱۳۷۷)۱۳۶۴

18.   از سیر تا پیاز (چاپ سوم ۱۳۷۹)۱۳۶۷

19.   مار در بتکده کهنه (چاپ سوم ۱۳۸۰)۱۳۶۸

20.   کلاه گوشه نوشین روان (چاپ سوم ۱۳۸۰)۱۳۶۹

21.   حضورستان (چاپ دوم ۱۳۷۰)۱۳۶۹

22.   هزارستان (چاپ دوم ۱۳۸۲)۱۳۷۱

23.   ماه و خورشید فلک (چاپ دوم ۱۳۷۶)۱۳۷۱

24.   سایه‌های کنگره (چاپ دوم ۱۳۷۶)۱۳۷۱

25.   بازیگران کاخ سبز (چاپ دوم ۱۳۸۴)۱۳۷۳

26.   پیر سبزپوشان (چاپ دوم ۱۳۷۹)۱۳۷۳

27.   آفتابه زرین فرشتگان (چاپ دوم ۱۳۷۷)۱۳۷۳

28.   نوح هزار طوفان (چاپ دوم ۱۳۸۰)۱۳۷۵

29.   در شهر نی سواران (چاپ دوم ۱۳۷۸)۱۳۷۷

30.   شمعی در طوفان (چاپ دوم ۱۳۸۳)۱۳۷۸

31.   خود مشت مالی۱۳۷۸

32.   محبوب سیاه و طوطی سبز۱۳۷۸

33.   درخت جواهر (چاپ دوم ۱۳۸۳)۱۳۷۹

34.   گذار زن از گدار تاریخ (چاپ دوم ۱۳۸۴)۱۳۸۱

35.   کاسه کوزه تمدن۱۳۸۱

36.   پوست پلنگ۱۳۸۱

37.   حصیرستان (چاپ دوم ۱۳۸۴)۱۳۸۲

38.   بارگاه خانقاه۱۳۸۴

39.   هواخوری در باغ با گوهر شب چراغ۱۳۸۴

ج) عباس اقبال آشتیانی

عباس اقبال آشتیانی (۱۳۱۴ه.ق. / ۱۲۷۵ خورشیدی - ۲۱ آبان۱۳۳۴ خورشیدی)

عباس اقبال آشتیانی فرزند محمدعلی در سال ۱۲۷۵ خورشیدی در آشتیان زاده شد. پس از آموختن دروس ابتدایی در سال ۱۳۲۸ قمری به تهران آمد و ابتدا به مدرسه شرکت گلستان و سپس به مدرسه دارالفنون وارد شد . پس از فراغت از تحصیل در کتابخانه عمومی معارف مشغول کار شد و در همان اوقات در مدرسه دارالفنون زبان فارسی تدریس می‌کرد. 

تدریس ادبیات و جغرافیا در مدارس نظام و علوم سیاسی دردارالمعلمین عالی نیز سالها با او بود. وی در سال ۱۳۰۴ خورشیدی از طرف وزارت جنگ با سمت منشی به همراه هیات نظامی ایران به پاریس رفت و توفیق یافت که از دانشگاه سوربن درجه لیسانس در ادبیات را اخذ کند. شهرت نویسندگی اقبال با نشر مقالات تاریخی و ادبی در مجله‌های دانشکده ، فروغ و تربیت شروع شد. پس از بازگشت از اروپا به استادی دانشگاه برگزیده شد و در فرهنگستان ایران از اعضاء دائمی بود. از سال ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۸ خورشیدی مجله یادگار را در تهرانمنتشر کرد و نیز به تأسیس انجمن نثر آثار ایران مبادرت ورزید که نثر کتب مفقود فارسی را منظور داشت .

وی تأهل اختیار نکرد و در چند سال آخر عمر سمت رایزن فرهنگی ایران در کشورهای ترکیه و ایتالیا را داشت و سرانجام در ۲۱ آبان ماه ۱۳۳۴ خورشیدی در شهر رم در سن ۵۹ در فقر و تنگدستی درگذشت.

تصحیح‌هاطبقات الشعراء فی مدح الخلفاء و الوزراحدائق السحر فی دقائق الشعر (۱۳۰۹)بیان الادیان (۱۳۱۲)تجارب السلف (۱۳۱۳)تبصره العوام فی معرفه مقالات الانام (۱۳۱۳)معالم العلماء (۱۳۱۳)تتمه الیتیمه (به عربی) (۱۳۱۳)شاهنامه فردوسی (۱۳۱۴)دیوان امیر الشعراء محمد بن عبدالملک نیشابوری (۱۳۱۹)لغات فرس (۱۳۲۰)تاریخ طبرستان (۱۳۲۰)سیاست نامه (۱۳۲۰)کلیات عبید زاکانی (۱۳۲۱)روزنامه میرزا محمد کلانتر فارس (۱۳۲۵)انیس العشاق (۱۳۲۵)تاریخ نو (۱۳۲۷)شد الزار فی حظ الوزار عن زوار المزار (با محمد قزوینی) (۱۳۲۸)ترجمه محاسن اصفهان (۱۳۲۸)مجمع التواریخ (۱۳۲۸)سمط العلی للحضره العلیا (۱۳۲۸)عتبه الکتبه (با محمد قزوینی) (۱۳۲۹)المضاف الی بدیع الازمان فی وقایع کرمان (۱۳۳۱)فضایل الانام من رسائل حجه الاسلام (۱۳۳۳)شرح قصیده عینیه ابن سینا در احوال نفس (۱۳۳۴)ذیل بر سیر العباد سنایی (۱۳۳۴) تالیفاتتاریخ مغولشرح حال عبدالله بن مقفع (۱۳۰۶)خاندان نوبختی (۱۳۱۱)تاریخ اکتشافات جغرافیایی و تاریخ علم جغرافیا (۱۳۱۴)مطالعاتی درباره بحرین و جزایر و سواحل خلیج فارس (۱۳۲۸)وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی (۱۳۳۸)میرزا تقی خان امیرکبیر (۱۳۴۰)تاریخ جواهر در ایران (۱۳۴۰)قابوس وشمگیر زیاری (۱۳۴۲)، قابوس وشمگیرتاریخ مفصل ایران از استیلای مغول تا انقلاب مشروطیت ترجمه‌هایادداشت‌های ژنرالماموریت ژنرال گاردن در ایران (۱۳۱۰)طبقات سلاطین (۱۳۱۲)سه سال در دربار ایران (۱۳۲۶)


وبلاگ رضا دلاوری
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان