کد خبر: ۱۵۵۳۷
تاریخ انتشار: ۰۹ فروردين ۱۳۹۹ - ۱۲:۱۶-28 March 2020
مى توان با دو تقریر که هر یک مکمل دیگرى است، ضرورت نبوت را اثبات کرد.
تقریر اول:
در این تقریر، با سه مقدمه مى توان ضرورت نبوت را اثبات کرد:
۱. انسان براى این آفریده شده که با عبادت و اطاعت خداى متعال، شایستگى دریافت رحمت هایى را پیدا کند که ویژه انسان هاى کامل است. اما از آن جا که این کمال و سعادتِ والا، جز از راه انجام دادن افعال اختیارى، حاصل نمى شود، مسیر زندگى بشر دو راهه و دو سویه قرار داده شده است، تا زمینه گزینش براى وى فراهم شود.

۲. اختیار و انتخاب آگاهانه، علاوه بر قدرت بر انجام کار و فراهم شدن زمینه هاى بیرونى براى کارهاى گوناگون و وجود میل و کشش درونى به سوى آنها، نیاز به شناخت صحیح نسبت به کارهاى خوب و بد و راه هاى شایسته و ناشایسته دارد؛ و در صورتى انسان مى تواند راه تکامل خویش را آزادانه و آگاهانه انتخاب کند که هم هدف و هم راه رسیدن به آن را بشناسد و از فراز و نشیب ها و پیچ و خم ها و لغزشگاه هاى آن، آگاه باشد. پس مقتضاى حکمت الهى این است که ابزار و وسایل لازم براى تحصیل چنین شناخت هایى را در اختیار بشر قرار دهد؛ وگرنه همانند کسى خواهدبود که مهمانى را به مهمانسرایش دعوت کند. ولى محل مهمانسرا و راه رسیدن به آن را به او نشان ندهد؛ و بدیهى است که چنین رفتارى خلاف حکمت و موجب نقض غرض است.
۳. شناخت هاى عادى و متعارف انسان ها که از همکارى حس و عقل به دست مى آید، هر چند نقش مهمى در تأمین نیازمندى هاى زندگى ایفا مى کند؛ براى بازشناختن راه کمال و سعادت حقیقى، در همه ابعاد فردى و اجتماعى و مادى و معنوى و دنیوى و اخروى کافى نیست؛ زیرا این همه صفات ناپسند و کارهاى ناروا که در جامعه انسانى مشاهده مى شود، همه از کسانى است که عقل و قوه تمیز دارند؛ جز این که در اثر خودخواهى و سودپرستى و هوسرانى، عقلِ آنان مغلوب عواطف و تابع هوا و هوس گردیده، در نتیجه دچار گمراهى شده اند. علاوه بر آن که براى شناخته شدن راه صحیح زندگى در همه ابعاد و جوانبش، باید آغاز و انجام وجود انسان و پیوندهایى که با موجودات دیگر دارد؛ و روابطى که مى تواند با همنوعان و سایر آفریدگان برقرار کند و تأثیراتى که انواع روابط گوناگون مى تواند در سعادت یا شقاوت او داشته باشد، معلوم گردد؛ و نیز باید کسر و انکسار بین سودها و زیان ها و مصالح و مفاسدِ مختلف شناخته شود و مورد ارزیابى قرار گیرد، تا وظایف میلیاردها انسانى که داراى ویژگى هاى بدنى و روانى متفاوت هستند و در شرایط مختلف طبیعى و اجتماعى زندگى مى کنند، مشخص شود. ولى احاطه بر همه این امور براساس تجربه و تاریخ بشر، نه تنها براى یک یا چند فرد میسر نیست؛ بلکه براى بسیارى از گروه هاى متخصص در رشته هاى علوم مربوط به انسان هم مقدور نیست.

با توجه به این سه مقدمه، به این نتیجه مى رسیم که مقتضاى حکمت الهى این است که راه دیگرى وراى حس و عقل براى شناختن مسیر تکامل همه جانبه، در اختیار بشر قرار دهد؛ تا انسانها بتوانند مستقیماً یا با وساطت فرد یا افراد دیگرى از آن بهره مند شوند؛ و آن همان راه «وحى» است که در اختیار انبیا(ع) قرار داده شده است و ایشان به طور مستقیم و دیگران به وسیله ایشان، از آن بهره مند مى شوند و آنچه را براى رسیدن به سعادت و کمال نهایى لازم است، فرا مى گیرند. نگا: محمد تقى مصباح یزدى، آموزش عقاید، مجلد اول، صص ۲۱۵ - ۲۱۲ و علامه سید محمدحسین طباطبایى، آموزش دین، صص ۶۹ - ۶۸.
تقریر دوم:
در این تقریر نیز با توجه به چند مقدمه، ضرورت نبوت اثبات مى شود.
۱. با توجه به روند تغییر و تحول موجودات گوناگون دانسته مى شود که دستگاه آفرینش با تربیت تکوینى خود هر نوعى از موجودات را به سوى کمال مناسب آن سوق مى دهد (دانه گندم به سوى سنبل شدن، هسته میوه به سوى درختى سرسبز و پر از میوه گشتن، نطفه به سوى یک حیوان یا انسان شدن و...). اگر چه در میان این انواع، افرادى در مسیر تکوینى خود گرفتار یک سلسله آفات و صدمات شده و از راه بازمانده اند؛ ولى در عین حال، دستگاه آفرینش هرگز از پیشه اش دست نکشیده، به کار خود ادامه داده؛ و کاروان هستى را پیوسته به سوى مقاصد ویژه خود هدایت مى کند؛ و چون انسان یکى از این انواع است، ناچار از طریق آفرینش به سوى مقصد کمالى خود هدایت مى شود.
۲. انسان، نوعى است که در همه شؤون زندگى خود مدنى و اجتماعى است؛ اما آفرینش نوع انسان به گونه اى است که هر چیز را براى خود مى خواهد. ازاین رو، آدمى از نیروى طبیعت و از همه فواید وجودى موجودات و عناصر دیگر به نفع خود استفاده مى کند. به بیان دیگر، انسان موجودى استخدام طلب بوده، اجتماع را براى تکمیل استخدام و به خدمت گرفتن دیگران براى خود انتخاب کرده است. اما وقتى انسان براى استخدام و استفاده از دیگران با آنان مواجه مى شود، متوجه مى گردد که آنان نیز مانند وى بوده و همان طور که او مى خواهد از نتیجه فعالیت دیگران بهره مند شود، آنها نیز مى خواهند از فعالیت او استفاده کنند. این حقیقت، آدمى را وادار مى سازد که به تعاون و همکارى با دیگران تن در دهد؛ چرا که مى بیند به تنهایى و در نتیجه کار و کوشش خود، بدون استفاده از مساعى دیگران، نمى تواند لوازم زندگى خود را تأمین نماید؛ و از جهت دیگر، نمى تواند کارو کوشش دیگران را بلاعوض و به رایگان تملک کند؛ زیرا دیگران نیز مانند او انسان بوده، چیزى را که وى از دیگران مى خواهد، آنان نیز از وى مى خواهند. به هر روى، در اثر همین احتیاج و ضرورت، افراد انسان گرد هم آمده، از یارى همدیگر استفاده مى کنند؛ و در حقیقت کار و کوشش افراد روى هم ریخته مى شود؛ سپس هر کس به اندازه موقعیت و فعالیت اجتماعى خود از آن بهره مى برد.

۳. از آن جا که انسان از راه ناچارى به زندگى اجتماع تعاونى تن در داده؛ وگرنه به حسب طبع اولى، منافع زندگى خود را مى خواهد و بس؛ پیوسته از ته دل در فکر پاره کردن این بند است؛ و از این جهت، هر وقت نیرویى پیدا کند و قدرتى در خود بیابد، از پایمال کردن حقوق دیگران مضایقه نخواهد داشت؛ چنان که تاریخ گواه صادقى است بر این مدعا. از همین جاست که انسان حس مى کند که بدون قانونى حکم فرما که حقوق افراد را تأمین کند، زندگى انسان و بقاى جامعه و حیات نوع، امکان پذیر نیست؛ و از همین رو پیوسته قوانینى در جامعه هاى انسانى دایر بوده است.
۴. اما قوانین بشرى نمى توانند اختلاف ها را به طور اساسى و ریشه اى و حقیقى حل کنند؛ زیرا چگونه ممکن است شعور غریزى انسان که خود منشأ بروز اختلاف و فساد، سودخواهى و منفعت طلبى خویش است؛ منشأ رفع اختلاف و عامل از میان بردن فساد و بهره کشى از دیگران شود؟ ما در صحنه آفرینش عاملى نداریم که به اثرى دعوت کند و به نابود کردن اثر خود نیز دعوت کند! علاوه بر آن که قوانین بشرى بر افعال و اعمال اجتماعى مردم نظارت دارند، نه بر شعور درونى و احساسات نهانى آنها؛ در حالى که اختلاف از شعور درونى، خودخواهى و احساسات نهانى سرچشمه مى گیرد. از این بیان، روشن مى شود که طریق رفع این اختلاف تنها اصلاح احساسات درونى انسان است، نه تأکید و تشدید آنها؛ و نه اصلاح متولى قوانین.

با توجه به این چهار مقدمه، مى گوییم از آن جا که خداوند متعال هر نوعى را به سوى کمالش و به طرف هدف هاى وجودیش مى رساند و نوع انسان نیز از این حقیقت مستثنى نیست؛ و چون وجود اختلاف، مانعى براى صلاح نوع و کمال انسانى است و قوانین بشرى نمى توانند این مانع را از سر راه بشر بردارند؛ حضرت حق یک سلسله قوانین و مقررات را که به هر سه جهت اعتقاد، اخلاق و اعمال آدمى رسیدگى مى کند، براى هدایت انسان در جهت نیل به کمال حقیقى و سعادت، توسط انبیاء الهى به او وحى و ابلاغ کرده است. پس وجود انبیاء و مبعوث کردن آنها ضرورت دارد.

به بیان دیگر، از آن جا که قوانین بشرى نمى توانند چاره ساز اختلاف باشند و در نتیجه، انسان را به سوى سعادت حقیقى خود رهنمون شوند، خداى متعال باید مردم را به سوى راه و رسم زندگى از طریقى هدایت فرماید که از هرگونه خطا و لغزش مصون بوده، اختلاف را به صورت ریشه اى و عمیق برطرف سازد؛ و آن طریقه نبوت است؛ یعنى، خداى متعال از راه وحى به برخى از بندگان خود یک رشته معارف و احکام را تعلیم مى کند که به کار بستن آنها بشر را به سوى سعادت واقعى رهبرى مى کند. نگا: علامه سید محمدحسین طباطبایى، مجموعه رسائل، به کوشش سید هادى خسروشاهى، صص ۳۵ - ۲۷ و آموزش دین، صص ۷۲ - ۷۰

پرسمان
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان