کد خبر: ۱۵۳۷۵
تاریخ انتشار: ۲۷ اسفند ۱۳۹۸ - ۲۲:۲۴-17 March 2020
اگر ترس را واکنش طبيعی درباره يک موقعيت خطرناک بدانيم، نگرانی، پيش‌بينی محقق‌شدن يک خطر احتمالی در آينده است؛ نگرانی از اينکه نکند چکمان پاس نشود؛ نکند زلزله بيايد؛ نکند به کروناويروس مبتلا شويم و ... .
عصراسلام: نگرانی وقتی رخ می‌دهد که ذهن فرد درگير افکار منفی، حوادث و اتفاقات بد يا وخيم‌شدن شرايط شود. ويژگی نگرانی، افکار تکرارشونده و وسواس‌گونه است. با توجه به اين نکته که نگرانی و اضطراب متمايزند، بايد گفت که نگرانی بخشی از اضطراب است. 

نکته مهم ديگر اين است که نگرانی، موضوعی ذهنی است؛ به اين معنی که فقط در ذهن فرد اتفاق می‌افتد. البته نمی‌توان از نقش مثبت نگرانی در زندگی صحبت نکرد. وقتی که ما درباره موقعيت نامطمئن يا ناخوشايندی فکر می‌کنيم- نظير موعد پرداخت قسط بانکی يا عملکردمان در کاری که به ما سپرده شده است- مغزمان به تکاپو می‌افتد. اين وضعيت به ما کمک می‌کند که حل مسئله کرده يا اقدام به عمل کنیم که هر دو، تصميمات مثبتی محسوب می‌شوند. 

در نتيجه بايد گفت که نگرانی مانند ترس، امنيت ما را به دنبال دارد. زمانی نگرانی مضر است که ما را فلج کرده و مانع از اقدام‌کردن شود. 

با استفاده از سه روش می‌توان از نگرانی‌ها به‌درستی استفاده کرد؛ اول اينکه برای هر نگرانی زمان تعيين شود. وقتی زمان به پايان رسيد (زمان پيشنهادي، ۲۰ دقيقه) ذهن به موضوع ديگری متمرکز شود. 

دوم اينکه در هنگام نگرانی از موضوعی، به جای ميدان‌دادن به افکارِ نگران‌کننده، هرچه زودتر اقدامی مدنظر قرار گيرد. سوم اينکه نگرانی‌ها نوشته شوند. تحقيقات نشان داده است که ۸ تا ۱۰ دقيقه نوشتن درباره نگرانی‌ها، منجر به کاهش افکار وسواس‌گونه می‌شود. 

در مجموع بايد گفت نگرانی وقتی سودمند است که منجر به تغيير شود؛ در غير‌اين‌ صورت نگرانی فقط به افکار منفی دامن خواهد زد. بعد از پرداختن به ترس و نگرانی، حالا زمان آن است که به مفهوم استرس پرداخته شود. طبق تعريف، استرس يا تنش، واکنش جسمانی به رخداد بيرونی است. 

برای اينکه چرخه استرس شکل بگيرد، لازم است که در ابتدا عامل تنش‌زا وجود داشته باشد. ضرب‌الاجل‌ها يا انجام يک آزمايش پزشکی مانند کولونوسکوپی، مثال‌هايی از عوامل تنش‌زا محسوب می‌شوند. عوامل استرس‌زا نظير موقعيت‌های ترسناک که در بخش اول اين مقاله به آن پرداخته شد، آميگدال را فعال کرده و با ترشح آدرنالين و کورتيزول، علائم استرس را شکل می‌دهند: افزايش ضربان قلب، عرق‌کردن کف دست، بريده‌شدن تنفس (کوتاه و سريع) و... براساس مدت‌ زمانی که فرد تحت تأثير استرس قرار می‌گيرد، استرس به دو نوع حاد و مزمن تقسيم می‌شود. 

در استرس حاد، فرد ناگهان تحت تأثير يک موقعيت استرس‌زا قرار می‌گيرد؛ مثل اينکه شخص، به موقع از مبدأ حرکت می‌کند تا سر وقت به قرار کاری خود برسد؛ ولی به علت تصادف، در ترافيکی سنگين گير می‌افتد. در استرس حاد، بعد از گذشت زمان اضطرار، علائم استرس رفع می‌شود. 

در استرس مزمن، فرد مدت‌ها در معرض علائم استرس قرار مي‌گيرد؛ به‌اين‌علت که شدت موقعيت استرس‌زا کاهش نيافته يا رفع نمی‌شود. کارکردن با رئيس کمال‌طلب، نمونه‌ای از استرس‌های مزمن است. تحقيقات حکايت از آن دارد که استرس مزمن با بيماری‌های جسمانی نظير بيماری‌های دستگاه گوارش، افزايش خطر بيماری‌های قلب و عروق و ضعيف‌شدن سيستم ايمنی مرتبط است. 

از سه روش می‌توان برای کاهش استرس سود برد: 

اولين روش ورزش‌کردن است. ورزش‌های هوازی به بدن کمک می‌کند تا تأثير منفی هورمون‌های آدرنالين و کورتيزول به حداقل کاهش يابد. 

دومين روش، تفکيک موقعيت‌های استرس‌زا، به موقعيت‌های قابل حل و غيرقابل ‌حل است. پذيرش موضوعات غيرقابل حل و تلاش برای حل موارد قابل حل، تأثير منفی استرس را کاهش می‌دهد. 

سومين روش، مقايسه‌نکردن استرس‌های خود با ديگران است. مقايسه‌کردن باعث می‌شود که به جای تمرکز بر يافتن راه‌حل، ذهن در افکار منفی غرق شده و به‌اين‌ترتيب بدن فرد به علت مواجهه طولانی‌تر با موقعيت استرس‌زا، سريع‌تر، مستهلک شود. 

در مجموع بايد گفت که استرس واکنش طبيعی بدن به موقعيت‌های استرس‌زا است. آخرين مفهومی که لازم است به آن پرداخته شود، اضطراب است. حداکثر درجه علائم نگرانی و استرس، منجر به اضطراب می‌شود. اضطراب ترکيبی از علائم ذهنی (نگرانی) و جسمی (استرس) است که نشان از داشتن حس ناخوشايند و تحمل‌ناپذیر در ذهن و جسم است.

به عبارتی وقتی فرد با نگرانی‌ها و استرس‌های عديده‌ای مواجه شود، اضطراب بر او مستولی شده است. در اضطراب برخلاف استرس که بايد عامل استرس‌زايی وجود داشته باشد تا علائم استرس آشکار شود، الزاما عامل استرس‌زايی وجود ندارد. اضطراب، پاسخ به زنگی است که اصلا به صدا درنيامده است. 

وقتی که فرد، قبلا اقساط خود را به‌موقع پرداخت کرده، ولی در مورد قسط‌های آتی خود علاوه‌بر اينکه نگران است، علائم جسمانی استرس را نيز در خود مشاهده می‌کند، فرد دچار اضطراب شده است. حد معمول علائم ذهنی و جسمی اضطراب بخشی از زندگی روزمره است، ولی وقتی که حجم اين علائم به حدی زياد شود که کارکردهای معمول زندگی فرد مختل شود، اختلال اضطرابی پا به ميدان گذاشته است. 

تحت عنوان اختلالات اضطرابی، شش اختلال قرار می‌گيرد که عبارتند از: 

۱. اختلال پنيک (هول): حمله شديد اضطراب همراه با احساس مرگ قريب‌الوقوع.

۲. اختلال فوبيا (هراس): ترس افراطی از يک موضوع يا شرايط.

۳. اختلال وسواس: وجود وسواس‌های فکری و عملی مکرر اعم از نظم و ترتيب افراطی يا شست‌وشو و پاکيزگی.

۴. اختلال PTSD (استرس پس از حادثه): مجموعه‌ای از علائم اضطراب که پس از بروز يک حادثه مهلک در زندگی نظير زلزله يا تصادف رانندگی پيدا می‌شود.

۵. اختلال اضطراب فراگير: داشتن احساس نگرانی و اضطراب در اکثر ايام.

۶. اختلال اضطراب اجتماعی: هراس از موقعيت‌های اجتماعی و اجتناب از شرکت در اجتماعات.

در شرايط فعلی که ويروس کرونا با تمام قوا در بسياری از کشورها، مردم را تهديد به مرگ می‌کند، سلامت روان جوامع نيز به راحتی دستخوش آسيب می‌شود. آگاهی داشتن افراد از اينکه دچار کدام‌يک از موضوعات ترس، نگرانی، استرس يا اضطراب هستند، گام اول در حفظ سلامت روان در اين ايام است. 

به واسطه شيوه‌های خودياری اشاره‌شده، افراد می‌توانند اقدامات مؤثری در جهت حفظ سلامت روان خود در پيش گيرند. ضمن اينکه سرويس مشاوره تلفنی ۱۴۸۰ می‌تواند به اين افراد کمک کند که با مشاوره، مانع شوند که نگرانی و استرس‌ها به اضطراب بدل شود. 

در مورد کسانی که طی اين مدت احساس می‌کنند که دچار اضطراب شده‌اند، روش‌های خودياری، در کنار درمان دارويی و روان‌درمانی مفيد خواهد بود. لازم به ذکر است که اختلالات اضطرابی که درحال‌حاضر زمينه شيوع بيشتری دارند شامل وسواس‌های شست‌وشو و پاکيزگی، هراس از ميکروب (mysophobia)، هراس از مرگ (thanatophobia) و اختلال اضطراب فراگير است. 

مهم‌ترين تصميم افراد مبتلا، مراجعه به روان‌پزشک و روان‌شناس بالينی است که اولی با تجويز داروهای مؤثر و دومی با روان‌درمانی، مانع از مزمن‌شدن اختلال می‌شود. طبق پژوهش‌ها، بهترين شيوه‌های درمانی اختلالات اضطرابی، ترکيب دو روش دارودرمانی و روان‌درمانی است. لازم به ذکر است که درحال‌حاضر، داروهای ضداضطرابی که توسط روان‌پزشکان تجويز می‌شود، به افراد درگير در اضطراب کمک شايانی می‌کند. 

ضمن اينکه پژوهش‌ها نشان داده‌اند، يکی از کارآمدترين شيوه‌های روان‌درمانی در اختلالات اضطرابی، درمان‌های شناختی- رفتاری است. در اين شيوه‌ها، فرد دارای اختلال اضطرابی با الگوهای فکری که منجر به تشديد ترس، نگرانی و استرس در او می‌شوند آشنا شده و با استفاده از تکنيک‌های مختلف ياد می‌گيرد که چگونه افکار منفی خود را در سطوح مختلف تحت کنترل درآورد. آرميدگی و حضور ذهن نيز از ديگر روش‌هايی هستند که در دوره روان‌درمانی توسط درمانگر به فرد ياد داده می‌شود.

البته آن دسته از کسانی که پيش از شيوع اين ويروس ناشناخته، از سبک زندگی پيشگيرانه‌ای برخوردار بوده‌اند، به احتمال زياد، دارای چنان سيستم دفاعی‌ای هستند که به خوبی بتوانند حمله اين ويروس را با حداقل پيامدهای روان‌شناختی دفع کنند؛ بهداشت فردی، سبک تغذيه سالم، ورزش مستمر و مديريت استرس (و به شکل کلی حفظ و ارتقای سلامت روان) همگی مواردی هستند که افرادی که از الگوی پيشگيرانه تبعيت می‌کنند، با تبديل اين موارد به عادت‌های مستمر، بالاترين ضريب ايمنی را برای خود فراهم می‌کنند. شايد کروناويروس، فرصتی باشد تا پيشگيری را وارد سبک زندگی خود کنيم.


حسين ناصری، روان‌شناس پيشگيری
شرق
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان