کد خبر: ۱۵۲۳۷
تاریخ انتشار: ۲۱ اسفند ۱۳۹۸ - ۱۲:۴۰-11 March 2020
میدان «منیریه» را به سمت جنوب قدم زنان طی می‌كنیم و در میان مغازه‌های فروش لوازم ورزشی و كیف و كفش‌ كوهنوردی دنبال كوچه‌ای به‌نام «امیرتومان» می‌گردیم.
محله امیرنشین سابق این روزها به بورس لوازم ورزشی، تبدیل و بین ساكنان قدیمی و جدیدش به تضاد عجیبی گرفتار شده است؛ آنهایی كه هنوز كوچه به كوچه و آجر به آجر این محله برایشان رنگ و بوی ایام باصفای طهران قدیم را دارد و آنهایی كه چندسالی است به این محله آمده‌اند و فقط شكل و شمایل جدید و امروزی محله را دیده‌اند. «امیرتومان» یكی از معدود كوچه‌هایی است كه نام تاریخی خود را از طهران قدیم تا امروز حفظ كرده است. در گزارش این هفته، داستان امیرتومان محله امیریه را ورق زده‌ایم.

در كتاب تاریخ‌ ما نیامده
چسبیده‌اند به ویترین مغازه و اسكیت‌ها را نگاه می‌كنند. دبیرستانی هستند و به عشق تماشای مغازه‌های ورزشی‌فروشی و اجناس رنگارنگش هر روز از مدرسه تا خانه را پیاده گز می‌كنند. نشانی را كه می‌بینند راهنمایی می‌كنند و چند قدمی همراهمان می‌شوند. از امیرتومان و معنایش می‌پرسیم كه یكی‌شان می‌خندد و می‌گوید: «این كه دیگر سؤال ندارد! «تومان» واحد پول خودمان است. از قدیم هم بوده. امیرتومان كسی بوده كه حسابی كار و كاسبی‌اش سكه بود و پول روی پول می‌گذاشت. به همین دلیل اسمش را گذاشته‌اند امیرتومان. همان آقای پول لابد.» اینها جملات «علی» است كه «حسین»، دوستش در تكمیل آن می‌گوید: «تومان یعنی 10! امیرتومان هم حتماً آدم پولدار آن زمان بوده. خب به هر حال، پول آن زمان ارزش زیادی داشت. مثلاً پدربزرگم می‌گوید قدیمی‌ها با 10هزار تومان خانه و ماشین می‌خریدند. اما حالا ما با این مبلغ حتی اسكیت هم نمی‌توانیم بخریم.‌» علی و حسین، دانش‌آموز اول دبیرستان هستند و با یك سؤال از ما خداحافظی می‌كنند؛ اینكه اگر محله‌شان از قدیمی‌ترین محله‌های تهران است و شخصیت‌های برجسته فراوانی در محله‌شان زندگی می‌كردند چرا نامی از امیرتومان و انتظام و... در كتاب‌ها نیامده است؟!

در بن‌بست «امیرتومان»
به بن‌بست امیرتومان می‌رسیم. هیچ‌كس در كوچه نیست و به اصطلاح پرنده پر نمی‌زند. جوی وسط كوچه امیرتومان به رسم تمام كوچه‌های قدیمی كمی آب دارد. این بن‌بست هم از اصول معماری كوچه‌های طهران قدیم مستثنا نیست. كوچه تمیزی است و هنوز تمام خانه‌های آن قدیمی هستند و فقط 2،3 خانه كمی نوساز به نظر می‌رسند. نبش بن‌بست، مغازه پوشاك بچگانه هست. سر صحبت را با فروشنده مغازه باز می‌كنیم. او معتقد است امیرتومان یكی از بزرگان محله بود و و تشخیصش این است كه امیر تومان، اسم و فامیلی یكی از نخستین اشخاصی بوده كه در زمان قاجار به این محله آمده است. او می‌گوید: «حتماً از بزرگان بوده و با خود آب و‌آبادی به این محله آورده كه تا به امروز اسمش مانده است.» با تمام این اوصاف در درستی اطلاعاتش‌‌ تردید دارد و از آنجا كه نمی‌داند امیر تومان چه منصب و مقامی داشته است، می‌افزاید: «بیشتر از 30سال است ساكن میدان منیریه‌ هستم و اجدادم هم در همین محله زندگی می‌كردند. اما از ما قدیمی‌تر هم در این محله وجود دارد مثل صاحبان قنادی و گلفروشی كه كمی پایین‌تر می‌توانید پیدایشان كنید. آنها حتماً می‌دانند امیرتومان چه كسی بود.» داخل قنادی فروشند‌گان از نام و نشانی امیرتومان اظهار بی‌اطلاعی می‌كنند و ما را به حاج‌آقا، صاحب مغازه حواله می‌دهند كه او هم غایب است. یكی از فروشندگان نشانی خانه قدیمی را در بن‌بست امیرتومان می‌دهد و می‌گوید: «ساكنان قدیمی كوچه همه رفته‌اند و تك و توكی از آنها مانده‌اند. یك خانه اواسط كوچه هست. شاخه‌های درخت انجیرش از بالای در به كوچه سرریز شده است. آنها از قدیمی‌ترین‌ها هستند و حتماً جواب سؤالت را می‌دانند.» دوباره راهی كوچه می‌شویم و با نشانی درخت انجیر، خانه موردنظر را پیدا می‌كنیم. امیدوارانه زنگ خانه را می‌زنیم. بعد از چند دقیقه پسر جوانی در را باز می‌كند و می‌گوید: «حاج‌آقا و حاج‌خانم خانه نیستند.»

گلفروش قدیمی، كاشف راز امیر تومان

مرد میانسالی در مغازه گلفروشی مشغول فروش گل‌های نرگس است كه وارد مغازه‌ می‌شویم. عطر گل‌ها در فضا پیچیده و مغازه تازه آب و جارو شده است. «روح‌الله سعدی» صاحب گلفروشی معتقد است که تمام این كوچه‌پسكوچه‌ها پر است از تاریخ طهران قدیم. به خیابان پایینی اشاره می‌كند و می‌گوید: «همین خیابانی كه چند وقتی است به ژیان‌پناه تغییر نام داده است قدیم به شیبانی معروف بود. دكتر شیبانی ساكن این خیابان بود و هنوز خانه قدیمی‌اش همانجاست و اغلب پر است از بازیگرانی كه برای فیلمبرداری سریال و فیلم به آنجا می‌روند. خانه برادرش هم كه استاد دانشگاه بود كمی بالاتر در خیابان انتظام بود.» سعدی 70سال است در این كوچه‌پسكوچه‌ها زندگی می‌كند و 50سال می‌شود در این محله گلفروشی دارد. او گل‌فروشی را میراث پدرش عنوان می‌کند و می‌گوید: «پدرم باغبان خانه «حاج مندلی‌یزدی» در كوچه شیبانی بود آن زمان، آن خانه دری در كوچه شیبانی و دری در كوچه انتظام‌السلطنه داشت. حاج مندلی پاچوق‌دان بود. یعنی گاو و گوسفند داشت و پدرم در كارها به او كمك می‌كرد. وقتی هم پا درد می‌گرفت آبپاشی گل‌ها و كارهای اینچنینی را به من واگذار می‌كرد.» گلفروش قدیمی محله می‌افزاید: «از همان سال‌ها اسم این كوچه امیرتومان بود. امیرتومان یكی از رجال سیاسی قدیمی آن زمان بود. این كوچه هم مثل باقی كوچه‌های این حوالی به نام یكی از ساكنان‌ معروفش نامگذاری شد؛ مثل كوچه انتظام‌السلطنه، شیبانی، فروغی و...» سعدی معتقد است قدیمی‌های محله به تاریخ و روزهایی كه از سر گذرانده‌اند وفادارند و هنوز نام‌های قدیمی كوچه و خیابان‌ها را به كار می‌برند و اگر قرار باشد این نام‌ها تغییر كند افراد زیادی در تاریخ گم می‌شوند و جوان‌ترها از روزهای گذشته اسم و رسمی به یاد نمی‌آورند.

امیرتومان و لشكر 10هزار نفری؟!
استاد «نصرالله حدادی» تهران‌شناس درباره فلسفه نامگذاری كوچه امیرتومان می‌گوید: «تومان در زبان تركی مغولی به معنای 10است. به همین دلیل در دوره قاجار با توجه به رایج بودن كلمات تركی مغولی در تركمن صحرا و تبار قاجاریان از 2 ایل اشاقه‌باش و یوخاری باش(بالاسری و پایین‌سری) این كلمات مغولی در نظام به اصطلاح ارتش قاجاری رواج داشته‌است. كلماتی مثل یوزباشی و مین باشی (یوز به معنای صد و مین به معنای هزار) یعنی افرادی كه فرماندهی 100 و هزار نفر را برعهده داشته‌اند هم در آن زمان به كار گرفته می‌شد.»

استاد می‌افزاید: «در آن زمان امیرتومان به كسی می‌گفتند كه فرماندهی 10هزار نفر را برعهده داشت. حال اینكه كدامیك از امیرتومان‌های قاجار در این محله زندگی می‌كرد به روشنی مشخص نیست.»

حدادی می‌گوید: «باید به این نكته توجه داشت كه در دوره قاجار، لشكر چند 10هزار نفری، وجود خارجی نداشت تا چند امیرتومان آن را رهبری كنند. در آن زمان شاهان با گرفتن پول القابی را بدون دلیل و بدون وجود شایستگی به افراد می‌دادند. یكی از این نمونه‌ها القاب ملیجك، عزیزكرده ناصرالدین شاه است. یكی از القاب بسیار زیاد این فرد، عساكر ظفرنمون یعنی سردار عساكر است. در حالی كه ملیجك زمان دریافت این القاب سنش به 10سال هم نمی‌رسید و این نشاندهنده وضع آشفته ارتش و فروش القاب در آن زمان است.»

نویسنده: نگین پذیرا

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان