کد خبر: ۱۴۹۲۱
تاریخ انتشار: ۰۸ اسفند ۱۳۹۸ - ۱۲:۰۸-27 February 2020
یکی از حیواناتی که بیشترین حوزه‌ی تصویر را در شاهنامه به خود اختصاص داده، اسب است.
عصراسلام: یکی از قوانین کلی داستان‌های حماسی داشتن مرکبی خاص است که به قوت، سرعت و هوشمندی ممتاز باشد.
اسامی و اوصاف این حیوان در شاهنامه فراوان است و به اعتبار رنگ، سرعت، قدرت و... به شرح زیر به کار رفته است:

۱- ابرش: اسبی است که خال‌های سفید، مخالف رنگ اعضای بدنش، دارد.

بینداخت رستم کیانی کمند 
سر ابرش آورد ناگه به بند

۲- ابلق: اسب دو رنگ

به گفت و برانگیخت ابلق ز جای
تو گفتی شد آن باره پرّان همای


۳- اژدها: اسب درشت اندام و قوی

سپهبد عنان اژدها را سپرد
به خشم از جهان روشنایی ببرد

۴- اشقَر: اسب سرخ رنگ

بدین گونه تا برگزید اشقری 
یکی باد پایی گشاده بری

۵- اهریمن: اسب سرکش

چنین بود اندیشه پهلوان 
که اهریمن آمد بر این جوان

۶- بارکش: اسب بار بر 

برانگیخت آن بارکش را زجای
سوی لشکر خویشتن کرد رای


۷- بارگی: اسب قوی بارکش

بدان مرغزار اندرون بنگرید 
ز هر سو همی بارگی را ندید

۸- باره: اسب تیز رفتار و نیک

یکی باره پیشش به بالای او
کمندی فروهشته تا پای او

۹- بالا: اسب جنیبت، اسب کتل

ببر تخت و بالا و زرینه کفش 
همان تاج با کاویانی درفش

۱۰- بور: اسب سرخ و قهوه ای

بیازید چنگال گردی به زور
بیفشارد یک دست بر پشت بور

۱۱- پوینده: اسب دونده

چو پوینده در زابلستان رسید
سراینده در پیش دستان رسید

۱۲- پیل: اسب بزرگ و سنگین

به آوردگه رفت چون پیل مست
یکی پیل زیر اژدهایی به دست

۱۳- پلنگ: اسب متکبر

چمان و چران چون پلنگان به کام
نگون گشته زین و گسسته لگام

۱۴- تازی: اسب لاغر اندام

نگون شد سر تازی و جان بداد 
دل توس پر کین و سر پر ز باد

۱۵- تکاور: اسب نجیب و خوش رفتار

عنان تکاور همی داشت نرم 
همی ریخت از دیدگان آب گرم

۱۶- تند تاز: اسب دونده ی خشمگین

همان گه پدید آمد از دشت باز
سپهبد بر انگیخت آن تند تاز

۱۷- تیز رو: اسب تند رو

یکی تازیانه بر آن تیزرو 
بزد خشم را نام بردار گو

۱۸- چرمه: اسب خاکستری رنگ

فرستاده در پیش او باد گشت 
به زیر اندرش چرمه پولاد گشت

۱۹- خر: اسب آرام و بار بر


به رزم اندرون رخش گویی خر
است دو دست سوار از همه بتّر 

۲۰- خِنگ: اسب سفید

همان شب یکی کرّه ای زاد خنگ
برش چون برِ شیر و کوتاه لنگ


۲۱- دیزه: اسبی است که از کاکل تا دمش خط سیاه کشیده شده است.

چماننده دیزه هنگام گرد 
چراننده ی کرکس اندر نبرد

۲۲- رخش: نام اسب رستم

یکی رخش بودش به کردار گرگ
کشیده زهار و بلند و سترگ

۲۳- سیه: نام اسب اسفندیار

سیاوش سیه را به تندی به تاخت
به شد تنگ ذل جنگ آتش بساخت

۲۴- سمند: اسب زرد رنگ

کمان را به زه بر به بازو فکند
سمندش بر آمد بر ابر بلند

۲۵- شباهنگ: نام اسب بیژن

به پشت شباهنگ بر بسته تنگ 
چو جنگی پلنگی گرازان به جنگ


۲۶- شبرنگ: اسب تمام سیاه

بر انگیخت از جای شبرنگ را
بیفشرد بر نیزه بر چنگ را

۲۷- شبدیز: اسب سیاه خسرو پرویز

بگفت و بر انگیخت شبدیز را 
بداد آرمیدن دل تیز را

۲۸- شولک: اسب تیز رو

بیفتاد زان شولک خوب رنگ 
بمرد و نرست اینت فرجام جنگ

۲۹- شیر: اسب شجاع و دلیر

چو مادرش بیند کمند سوار
چو شیر اندر آید کند کارزار

۳۰- عقاب: اسب تیز رو

به زیر اندر آورد و کردش دوال
عقابی شده رخش با پرّ و بال

۳۱- کشتی: اسب آب پیما

دوان باد پایان چو کشتی بر آب
سوی غرق دارند گفتی شتاب


۳۲- کوه: اسب قوی هیکل

یکی ژنده پیل است بر پشت کوه
مگر رزم سازند یک سر گروه

۳۳- گرگ: اسب خطرناک

یکی رخش بودش به کردار گرگ
کشیده زهار و بلند و سترگ

۳۴- گلرنگ: نام اسب رستم

سرش تیز شد کینه و جنگ را 
به آب اندر افکند گلرنگ را

۳۵- نهنگ: اسب جنگی

چو زین برنهادش بر آهخت تنگ
بجنبید بر جای تازان نهنگ

۳۶- نوند: اسب تیز فهم و با هوش

گراینده ی تیز پای نوند همان
شست بدخواه کردش به بند

۳۷- هژبر: اسب زورمند

ورا دید بر تازی ای چون هژبر
همی تاخت بر دشت مانند ابر


۳۸- همای: اسب با شکوه

بر آمد چو باد آن سران را ز جای
همان بادپایان فرّخ همای

۳۹-هیون: اسب بزرگ

خروش تبیره برآمد ز در 
هیون دلاور بر آورد پر

نام اسب‌ها در ادبیات فارسی:

اَبرَش: اسبی که در پوستش لکه‌هایی به غیر از رنگ اصلی‌اش وجود داشته باشد

ادهم: اسب سياه

بالاد و بالاده: اسب تندرو یا اسب یدکی

بوز: اسب نیله (کبودرنگ)

توسن: اسب سرکش

جُرده: اسب اخته

چرمه: اسب سپید یا اسبی که دست و پایش سپید باشد

خنگ: اسب سپید

سمند:  اسب با رنگ بين قهوه‌ا روشن و بز

نَوَند: اسب تندرو

یَکران: اسب نژاده و نجیب

كَهَر: اسب سياه

كُميت: اسب سرخ رنگ

عمر خیام در کتاب نوروزنامه نام گونه‌های اسب را چنین بیان می‌کند:

الوس چرمه، سرخ چرمه، تازی چرمه، خنگ، بادخنگ، مگس‌خنگ، سبزخنگ، پیسهٔ کمیت، کمیت، شبدیز، خورشید، گور سرخ، زردرخش، سیارخش، خرماگون، چشینه، شولک، پیسه، ابرگون، خاک‌رنگ، دیزه، بهگون، میگون، بادروی، گلگون، ارغون، بهارگون، آبگون، نیلگون، ابرکاس، باوبار، سپیدزرده، بورسار، بنفشه‌گون، ادس، زاغ‌چشم، سبزپوست، سیمگون، ابلق، سپید، سمند



کانال علوم و فنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان