کد خبر: ۱۴۴۷۲
تاریخ انتشار: ۱۹ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۶:۳۹-08 February 2020
نصر حامد ابوزید،  از چهره های روشنفکری دینی در مصر در فقراتی از کتاب متن،قدرت و حقیقت در بیان جایگاه متفکر دو دسته اپوزیسیون را تعریف می‌کند. اپوزیسیون «فاعلانه» و «منفعلانه». 
اولاً از نظر ابوزید جایگاه واقعی و همیشگی متفکر برای متفکر ماندنِ حقیقی، جبهه اپوزیسیون است. چرا که او پاسبان ارزش‌ها و حقیقت‌هاست که لزوما در حفظ قدرت و تداوم منافع سیاسی جای ندارد. اما آیا منظور او از جایگاه اپوزیسیونی به معنای متعارف است، که به هر مخالف یک نظام سیاسی می‌گویند؟ خیر.
 
توصیه او در اینجا اپوزیسیون «فاعلانه» است. مقصود از فاعلانه چیست؟ یعنی اینکه متفکرِ پاسبان فکر، اولاً برای حفظ استقلال خود، مرزش را با قدرت و پروژ‌ه های سیاسی حفظ می‌کند. ثانیاً «منفعل» نیست و فکر خود را در بافت واکنش مستقیم به قدرت سیاسی درنمیندازد. منظور از انفعال در اینجا این است یک اپوزیسیونِ منفعل، هر چند در جایگاه مخالف یک نظام سیاسی جای گرفته است، اما راهبری اندیشه‌اش کنش قدرت سیاسی است و نه سازوکار خود فکر. او اپوزیسیون است تا صرفاً در یک واکنش به قدرت سیاسی به آن پاسخ فکریِ مخالف دهد. آغازگر و فاعل در اینجا قدرت سیاسی است و نه متفکرِ حتی مخالف. این نوع از مخالفت، از بستگی و زنجیر فکریِ منفعلانه چنین تفکری نمی‌کاهد. قدرت سیاسی می‌گوید آزادی قیمت‌ها، پروژه متفکر اپوزیسیون می‌شود نظام نظارتی و دولتی قیمت‌ها. قدرت سیاسی می‌گوید استقلال و محدودیت روابط سیاسی کشور، پروژه متفکر سیاسی می‌شود تبیین و توجیه ارتباطات بین‌المللیِ عاقلانه و عزتمند. قدرت سیاسی می‌گوید حفظ امنیت داخلی با دخالت فرامرزی، پروژه متفکر سیاسی می‌شود نهی و نقدِ دخالتِ فرامرزی.

ابوزید در عوضِ این انفعال، رویکرد «فعالانه» را پیشنهاد می‌دهد و تاکید می‌کند که در آن متفکر به جای نگاه به کنش دولت و قدرت سیاسی، به سازوکار تولید اندیشه و قوانین خود فکر وابسته است، نه چیز دیگر. این به معنای غیرسیاسی بودن هم نیست، بلکه نصرحامد ابوزید اتفاقاً می‌گوید که یکی از قوانین و مبانی اندیشه که راهبر متفکرِ اپوزیسیون «فاعل» است، این است که «فکر در اساس کنشی سیاسی» است. ولی این فرق دارد که فکر منتظرانه، صرفاً بازتاب واکنشی و مخالفتی به سیاست‌های قدرت باشد یا جریانی خودمدار و فاعل و مستقل از آن. 

منظر پیشنهادی ابوزید برای «امر فکری» و «متفکر» در اپوزیسون فعالانه، اولاً  تاکید بر لزوم استقلال متفکر از نظام سیاسی است، ثانیاً این استقلال هم استقلال از «همراهی توجیه‌گرانه» است و هم استقلال از «مخالفتِ دنباله‌روانه». 

علی سلطانی 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان