کد خبر: ۱۴۴۶۱
تاریخ انتشار: ۱۸ بهمن ۱۳۹۸ - ۲۲:۵۷-07 February 2020
در ميانه جنگ جهاني دوم ايران با وجود اعلام رسمي بيطرفي ، از طرف متفقين به شکلی تحقیر آمیز اشغال نظامی شد
طبق توافق میبایست متفقين حداکثر شش ماه پس از پایان جنگ نیروهای خود را از ایران خارج کنند . با اینکه آمریکائی ها و انگليسي ها در موعد مقرر به وعده خود عمل كردند،  اما شوروی به هیچ وجه قصد تخلیه ایران را نداشت .

در این زمان ایران اشغال شده یکی از ضعیف ترین دوران تاریخ خود را سپری می‌کرد ، در مقابل شوروی ابرقدرت نوظهور حاصل از جنگ دوم برنده اصلی اين جنگ بود ، تا آنجا كه نام استالین ، لرزه بر اندام هر سیاستمداری می انداخت ، حزب قدرتمند و فراگير توده حامی بی چون و چرای سیاست کرملین در ایران بود ، با حمایت گسترده شوروی دو کانون تجزیه طلبی توسط فرقه دموكرات در آذربایجان و کردستان شکل گرفته بود.

شوروی هیچ وقعی به اعتراضات دولت ایران ، آمریکا و انگلیس برای خروج نیروهای نظامی خود نمیگذاشت . كرملين علاوه بر نفت شمال که به نوعی آنرا حق طبیعی خود ميدانست( در مقابل نفت جنوب که در اختیار انگلیس بود)  بعلاوه به ایران بعنوان دروازه گسترش کمونیسم به شرق نگاه ميكرد . در آن شرايط اسفناك ايران ، فلک و مه و خورشید برای رسیدن شوروی به مقاصدش در کار بودند . 

در این وضعیت احمد قوام به نخست وزریری برگزیده شد ، چهار روز بعد از گرفتن رای اعتماد برای ملاقات با استالین با هيئتي كه همگي مسلط به زبان روسي بودند به مسکو رفت در حالیکه استالین همه برگ‌های برنده را در دست داشت ، قوام بجز تدبیر و زیرکی هیچ امتيازي در مقابل او نداشت . او دست به معامله بزرگی با استالین زد ، اعطای امتیاز نفت شمال در مقابل خروج نیروهای نظامی شوروی از ایران . البته قوام به استالین یادآور شد که واگذاری امتیاز نفت شمال مستلزم تصویب مجلس است ، ولی آنچه که به استالین نگفت این بود که مجلس در انتهای دوره خود بود و وقتي براي تصويب طرح نداشت . قوام موضوع فتنه آذربایجان را موضوعی داخلی مطرح کرد .

او برای تکمیل پازل فریب استالین ، بلافاصله بعد از بازگشت سه وزیر توده ای را وارد کابینه کرد و به آنها یاد آور شد که به آنها به چشم نمایندگان شوروی در دولت ایران نگاه میکند .

 قوام همچنین ترتیب بازداشت تعدادی از افراد سرشناس که به مخالفت با شوروی اشتهار داشتند را داد . نمایندگان تجزیه طلب آذربایجان و کردستان را برای مذاکره به تهران فراخوند و با مذاكرات طولانی حسابی در این مورد وقت کشی کرد . قوام برای فریب استالین تا آنجا پیش رفت که در ضیافت رسمی توده ایها هم شرکت کرد . 
استالین تردیدی نداشت که همه چیز بر وقف مراد است ، بنابراین دستور تخلیه نیروهای نظامی خود از ایران را صادر كرد . 

به محض خروج نیروهای شوروی ، ارتش ایران به سرعت آذربایجان را با حمایت گسترده مردم از چنگ تجزیه طلبها آزاد کرد، البته آمریکا  در مورد دخالت شوروی برای حمایت از تجزیه طلبان هشدار لازم را داد که بسیار موثر واقع شد . قوام به محض شروع حمله به قصد گم و گور كردن خود به املاكش در لاهيجان رفت . سفير شوروي خواستار ملاقات فوري با او شد ، كه به او گفتند به دليل ضعف امكانات ارتباطي امكان تماس با او نيست . قوام بعد از آزاد شدن آذربايجان آفتابي شد و سه وزیر توده ای را از کابینه کنار گذاشت . مخالفان بازداشت شده شوروي را آزاد كرد . حزب توده با كشاندن  خيل طرفدارنش به خيابانها به مخالفت با دولت و حمایت از تجزیه طلبان برخاست . قوام در دیدار با سفیر وقت شوروی او را متقاعد کرد برای برگزاری انتخابات مجلس آتی که می بایست واگذاری امتیاز نفت شمال را تصویب کند مانع مزاحمتهای حزب توده شود ، كه چنين شد . انتخابات مجلس كه اكثريت منتخبان آن طرفدار قوام بودند برگزار شد . قوام طَي مصاحبه اَي اعلام كرد كه او همچنان به پيمان خود با روسها براي واگذاري نفت شمال پايبند است اما اين از اختيارات نمايندگان است كه موافق يا مخالف واگذاري امتياز باشند ، كه پيامي ضمني به نمايندگان براي دادن راي مخالف بود . مجلس با اكثريت قاطع و فقط دو راي مخالف نمايندگان توده ای با واگذاري نفت شمال به شوروي مخالفت كردند . 
استالين قدرتمند و مخوف از نخست وزير كشوري ضعيف و اشغال شده با دست خالي و صرفاً با حربه فريب به سختي شكست خورده بود ، اما كاري از دستش برنمي آمد و عملاً برگرداندن آب رفته به جوي امكانپذير نبود . 

اين واقعه نشان ميدهد ، دولتها براي احقاق حقوق ملت خود در عرصه بين المللي صرفاً نيازمند ابزارهاي قدرت نيستند . با داشتن شناخت درست از فضاي بين المللي و بازي حساب شده در نقاط كور آن ، داشتن شناخت كافي از نقاط قوت و ضعف طرف مقابل ، بكارگيري كياست و زيركي در ديپلماسي ، حتي در دوران فترت و ضعف هم ميتوان از كشورهاي قدرتمند و حتي ابرقدرتها امتياز گرفت .

غلامرضا مصدق 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان