کد خبر: ۱۴۲۶۱
تاریخ انتشار: ۱۲ بهمن ۱۳۹۸ - ۲۳:۱۵-01 February 2020
وقتی شاه از بختیار خواست برای مذاکره جهت تشکیل دولت به دربار برود، اولین سوالی که پرسید این بود: «شما را از کی ندیدم؟» بختیار جواب داد: «از ۲۵ سال پیش اعلاحضرت...»
گفتگوی کوتاهی کردند و ده روز بعد شاه دوباره با او تماس گرفت و این بار مستقیم از خود او خواست کابینه‌ای تشکیل دهد. شاه به حدی عجله داشت که حاضر نبود ده روز به او برای انتخاب وزرا وقت دهد. دولت بختیار ده روزه تشکیل شد. چند پرسش اساسی دربارۀ کابینۀ بختیار وجود دارد که در این نوشته آن‌ها را بر اساس «گفته‌های خود بختیار» پاسخ می‌دهم.

۱. پرسش اصلی: بختیار وقتی می‌دید هدایتِ ذهن و زبان مردم دیگر در دست هیچ دولتمردی در داخل نیست، بر اساس چه محاسبه‌ای قبول مسئولیت کرد؟

او می‌گوید گمان می‌کردم وقتی مردم ببینند این دولت با دولت‌های قبلی متفاوت است و مطالبات را به طور جدی دنبال می‌کند، «تسکین پیدا می‌کنند». از جمله او شاه را متقاعد کرده بود اصول ۴۴ و ۴۵ قانون‌اساسی اجرا شود که به موجب آن شاه هیچ مسئولیت اجرایی نداشت و دستورات شاه باید به امضای وزیر مربوطه می‌رسید. همچنین برچیدن سانسور، انحلال ساواک، آزادی زندانیان سیاسی از جمله شروط او بود.

۲. آیا بختیار از شاه خواست ایران را ترک کند؟

«آری». بختیار می‌گوید: «برای پایین آوردن التهاب عظیمی که در تمام ارکان مملکت پیدا شده بود و بر اثر دخالت‌های مستمر سلطنت در تمام امور، راهی جز این ندیدم که خودم پیشنهاد بکنم ایشان به خارج مسافرت کنند...» البته ژنرال هایزر آمریکایی نیز به شاه پیشنهاد داده بود کشور را ترک کند.

۳. شاه در انتخاب وزرا دخالت کرد؟

همۀ وزرا را خود بختیار انتخاب کرد. از میان آن‌ها میرفندرسکی وزیر خارجه و ارتشبد جم وزیر دفاع پیشنهادی بختیار سال‌ها پیش به دلیل اختلاف با شاه از مقام خود برکنار شده بودند.

۴. چرا بختیار از مجلسی رأی اعتماد گرفت که دست‌نشانده بود؟

او از مجلسی رأی اعتماد گرفت که نمایندگان راستین مردم نبودند، به عبارتی «مجلس رستاخیزی» بود. اما استدلالش این بود که برای بازگشت به قانون‌اساسی باید «رویّه‌های قانونی» اجرا می‌شد و نفس رجوع به مجلس شیوه‌ای قانونی بود.

۵. آیا بختیار قصد داشت با آیت‌الله خمینی دیدار کند؟ موافقان و مخالفان آن که بودند؟

دیدار با امام خمینی ایدۀ خود بختیار بود. او با موافقت آقایان مطهری، بهشتی و بازرگان نامه‌ای به امام خمینی نوشت و قرار شد به پاریس رود و بازرگان هم در این دیدار حضور داشته باشد. شب قبل از عزیمت او این دیدار لغو شد. به ادعای خود او کسانی چون بنی‌صدر، سنجابی و فروهر کوشیدند این دیدار سر نگیرد تا به مسیر انقلاب آسیبی نخورد.

۶. کسان دیگری هم بودند که شاه برای نخست‌وزیری با آن‌ها صحبت کرده باشد؟

بله، دکتر صدیقی و دکتر سنجابی. نظر بختیار به ویژه در مورد دکتر صدیقی مثبت بود، اما شخصیت سنجابی را ضعیف می‌دانست. در توصیف او می‌گوید: «این مرد واقعاً ضعیف‌النفس است. یعنی همیشه همعقیدۀ آخرین فردی است که از اطاقش بیرون می‌رود.» اختلاف میان سنجابی و بختیار نکتۀ مهمی است. هر یک دیگری را متهم می‌کرد به اینکه کمر جبهۀ ملی را شکسته است.

۷. رابطۀ بختیار با ارتش قرار بود چگونه باشد؟

شاه پیش از رفتن از ایران، فرماندهان عالی‌رتبۀ ارتش را احضار کرد و به آن‌ها گفت «مسئول مملکت دولت است و باید از نخست‌وزیر دستور بگیرند.» به گمان بختیار از میان فرماندهان عالی ارتشبد فردوست، ارتشبد قره‌باغی و سپهبد ناصر مقدم از یک سو با ژنرال هایزر و احتمالاً سفیر آمریکا و از دیگر سو با بازرگان و بهشتی مذاکرات یا تبادل پیام داشتند. او از سایر فرماندهان بسیار تمجید می‌کرد. به گفتۀ او، قره‌باغی و فردوست بودند که جلسه‌ای با حضور فرماندهان عالی ترتیب دادند و بیانیۀ بی‌طرفی ارتش را صادر کردند که این به معنای سقوط دولت بختیار بود.

بختیار معتقد بود اگر سه ماه زودتر به نخست‌وزیری رسیده بود، می‌توانست بر اوضاع مسلط شود، یعنی به جای شریف‌امامی. به باور او کسانی مثل شریف‌امامی که خود سال‌ها عضو سیستم بودند نمی‌توانستند مردم را اقناع کنند. اما او دلیل اصلی شکست دولت خود را در این جمله می‌گوید: «وقتی که من آمدم، دیگر دیر بود...»

 
پی‌نوشت: 
۱. در پیوست جلسۀ معارفۀ کابینۀ بختیار را می‌بینید. وزرا بدون تعظیم‌های رایج، بدون دست‌بوسی شاه و بدون لباس درباری.
۲. این نوشتار بر پایۀ سه کتاب از بختیار بود: ۱. خاطرات شاپور بختیار (ویراستار لاجوردی)؛ ۲. یکرنگی، ترجمۀ امیرشاهی؛ ۳. چند گفتگو با بختیار (انتشارات رادیو ایران).

مهدی تدینی

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان