کد خبر: ۱۴۰۷۱
تاریخ انتشار: ۰۴ بهمن ۱۳۹۸ - ۲۰:۱۵-24 January 2020
از نخستین پرسش‌هایی که ممکن است ذهن یک فرد علاقه‌مند به کار ترجمه را درگیر خود بکند نسبت میان تحصیلات آکادمیک در رشته‌ی ترجمه و مترجم شدن است
. این سؤال شاید یکی از بارزترین دغدغه‌مندی‌های یک مترجم به‌اصطلاح تازه‌کار باشد که در بدو کار خود به دنبال یافتن جای پای محکمی برای یک شروع خوب است. در اینجا به دنبال تکرار کلیشه‌های ابلهانه‌ای چون ضرورت تسلط بر فارسی‌نویسی، آشنایی با ظرافت‌های زبان مبدأ و لزوم خواندن آثار کلاسیک فارسی (که درواقع مطلقاً هیچ اهمیتی ندارد) نیستم. صرفاً سعی می‌کنم تجربه‌ام را از ۷ سال حضور در کلاس‌های رشته‌ای به نام «مطالعات ترجمه» بنویسم تا کسانی که از دور به مسائل می‌نگرند درک ملموسی ازآنچه در این کلاس‌ها جریان دارد داشته باشند.

رشته‌ی مطالعات ترجمه یا همان Translation Studies که از دهه‌ی ۶۰ میلادی با کتاب یوجین نایدا میسیونر مسیحی در باب الزامات ترجمه‌ی کتاب مقدس به زبان‌ فرهنگ‌های بدوی پا به عرصه گذاشت، در عمر چند ده‌ساله‌ی خود با پشت سر گذاشتن چرخش‌های فرهنگی و نقش‌گرا و اخلاقی دچار دگردیسی‌ بنیادین شده است. عمر این رشته در ایران چندان زیاد نیست و گروه‌های مشغول به آن کار خود را از حوالی سال ۱۳۸۰ آغاز کرده‌اند. اما افسوس که بعد از گذشت حدود دو دهه اصحاب این رشته نه در عرصه‌ی عمومی و نه در عرصه‌ی تخصصی‌ کوچک‌ترین دستاوردی نداشته‌اند. این‌که می‌گویم هیچ دستاوردی نداشته‌اند منظورم فی‌المثل نگارش کتاب‌های تخصصی یا تأثیرگذاری بر بحث‌های مرتبط با ترجمه در عرصه‌ی عمومی نیست؛ بلکه سخن از بدیهیات یک رشته‌ی آکادمیک از قبیل کتاب‌های تألیفی و وجود یک طرح درسی نظام‌مند است. در یک کلام، بعد از گذشت قریب به ۲۰ سال از شکل‌گیری این رشته در ایران دریغ از یک کتاب قابل‌اعتنا، دریغ از یک استاد قابل استناد، دریغ از یک تجربه‌‌ی موفق آموزشی و دریغ از حتی یک مترجم حرفه‌ای که در کارنامه‌ی این جماعت به چشم بخورد. اگر مجموع این عوامل را کنار هم بگذارید می‌توان رشته‌ی مطالعات ترجمه را به‌عنوان یکی از فاجعه‌بارترین تجارب احداث یک رشته‌ی آکادمیک در ایران در نظر گرفت. 

این‌که چگونه حوزه‌ای که نه کتاب درسی درست‌وحسابی دارد نه اساتید تخصصی و نه یک سیلابس درسی استاندارد، ادعای آکادمیک بودن می‌کند از ابتدایی‌ترین مسائل مطرح برای دانشجویان این رشته است. با توجه به کمبود اساتید تخصصی در این رشته، اغلب کلاس‌ها به کسانی سپرده می‌شود که رشته‌ی تحصیلی‌شان آموزش زبان و یا ادبیات انگلیسی است. این‌ اساتید به‌واسطه‌ی عدم مطالعه‌ی تخصصی تقریباً هیچ دانشی از مباحث روز ترجمه ندارند و محتوای کلاس‌ها اغلب با بیان کلیات و بدیهیات سرهم آورده می‌شود.

اگر بخواهم چند نمونه از تجارب شخصی خودم بگویم می‌توانم به حضور در کلاسی تحت عنوان «ترجمه‌ی ادبی ۲» که استادش مطلقاً از ادبیات چیزی نمی‌فهمید اشاره کنم. وضعیت سایر کلاس‌ها هم بهتر از این نبود و اغلب با ارائه‌ی یک حق‌السهمیه‌ی ترجمه‌ی ۱۰ الی ۲۰ صفحه‌ای که قرار بود بعداً در قالب یک کتاب به نام استاد آن کلاس مزین شده و به فهرست رزومه‌هایش افزوده شود به پایان می‌رسید. درواقع اساتید با بهانه‌های واهی از قبیل آموزش ترجمه و پروژه‌ی کلاسی، هم‌زمان برای خودشان توشه‌ای هم می‌اندوختند. از اساسی‌ترین بنیان‌های مطالعات ترجمه، یعنی تئوری ترجمه در دوره‌ی کارشناسی خبری نبود چون نه کتاب و منابعش وجود داشت و نه کسی که بتواند این درس را ارائه بکند؛ بنابراین کسانی که به دنبال ادامه‌ی تحصیل در مقطع ارشد بودند، به‌صورت خود خوان منابع تخصصی این حوزه را مطالعه می‌کردند؛ اما با ورود به دوره‌ی ارشد هم دردی دوا نمی‌شد و دانشجویان سرخورده‌تر از قبل از این‌که عمر خود را در راه این رشته هدر داده بودند پشیمان و افسرده می‌شدند.

 پس از ۷ سال تحصیل در رشته‌ی ترجمه و صرف بخشی از بهترین دوره‌ی عمر زندگی در کلاس‌های بیهوده و تهی از محتوا با اطمینان می‌گویم هرگز نباید گرفتار این تصور شد که با تحصیل در دانشگاه می‌توان ترفند و رموز عجیب‌وغریبی را فراگرفت که به کار ترجمه می‌آید. نه! آنچه در انتظار شماست بیشتر بیگاری‌ برای دیگران و ترجمه‌‌های پیاپی خالی از هرگونه فایده است. به‌طورکلی با تکیه‌بر تجربه‌ی خودم و حداقل چندین تن دیگر از دوستانم، جداً شما را از فکر کردن به تحصیل در این رشته بر حذر می‌دارم، اگر دانشجو هستید و قصد تحصیل در یکی از گرایش‌های زبان را دارید مطمئناً ادبیات انگلیسی گزینه‌ی بهتری است. اگر سودای مترجم شدن دارید و گمان می‌کنید با تحصیل در این رشته خواهید توانست مترجم بشوید، ممکن است گام در پرهزینه‌ترین و بیهوده‌ترین مسیر بگذارید.

مهرداد رحیمی مقدم
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان