کد خبر: ۱۳۸۳۰
تاریخ انتشار: ۲۵ دی ۱۳۹۸ - ۰۷:۲۲-15 January 2020
آنچه که برای پرواز شماره پی‌اس۷۵۲ اوکراین روی داد یک تراژدی از ترکیب خطای انسانی ، ضعف سامانه، مدیریت ضعیف در شبکه پدافند و ........ بود که در ادامه به شماری از این مسائل در یک رشته توییت خواهم پرداخت (درست یا غلط نظر خودم را با شما مطرح خواهم کرد) 1/
تور ام 1 در دهه هفتاد میلادی طراحی شد و در دهه 80 عملیاتی گردید پس سامانه ای است با چند دهه قدمت اما این سامانه در زمان خودش یک نمونه پیشرو و جلوتر از زمان خود بود و امروزه نیز همچنان از قابلیت های زیادی برخوردار است 2/

اگر قرار باشد دو شاهکار روس ها در حوزه الکترونیک آنالوگ را معرفی کنیم قطعا این دو مورد رهگیر میگ 31 و سامانه پدافندی تور ام 1 خواهند بود. تور ام 1 در ابتدا به عنوان یک سامانه پدافند نقطه ای با برد کوتاه با قابلیت مقابله موثر با تسلیحات دورایستای هدایت دقیق ارائه شد 3/ 

با ارائه سامانه تور، یگان های پدافندی شوروی سامانه ای در اختیار داشتند که هم میتوانست از تاسیسات و مراکز مهم حفاظت کند و هم قابلیت بالایی در حفاظت از خود در برابر تسلیحات هدایت دقیق داشته باشد. 4/

مقابله با تسلیحات هدایت دقیق تعابیر مختلفی دارد که یکی از مهمترین آن ها مقابله با هدفی در ابعاد نسبتا کوچک و با سطح مقطع راداری (RCS) پایین است. 5/

در دکترین پدافند هوایی شوروی در دوره تحول آن (بازه ای از اواخر دهه 60 تا دهه 80 میلادی) سامانه های پدافندی برد بلند نظیر اس 300 به عنوان یک سامانه ضد دسترسی (Anti Access) جهت مقابله با حامل تسلیحات (بمب افکن یا جنگنده) مورد استفاده قرار میگرفتند. 6/

در اینجا مفهوم ضد دسترسی بدان معنی است که شما با افزایش برد درگیری پدافند، هواگرد حامل تسلیحات را در خارج از برد تسلیحات آن قرار میدهید و امکان دسترسی به هدف را از آن سلب میکنید. در مفهوم ضد دسترسی، فاز مقابله موثر از برد بلند و از هواگرد حامل سلاح شروع میشود. 7/ 

چنانچه به هر نحو، حامل سلاح از سد پدافند برد بلند عبور میکرد، این وظیفه سامانه های بوک (Buk) بود که به عنوان یک سامانه پدافندی برد متوسط، درگیری با هواگرد را آغاز کند. 8/

در چنین فضایی، سامانه های تور نیز میبایست تسلیحات هدایت دقیق و دورایستای شلیک شده از هواگرد را هدف قرار داده و یک پدافند نقطه ای مطمئن برای آن ایجاد میکردند. 9/ 

سامانه تور در گذر زمان نقش های مختلفی به خود گرفته است از جمله محافظت از سامانه های پدافندی برد بلند اس 300 در سری P نقشی که در نهایت به سامانه های پدافندی توپخانه ای/موشکی سری پنتسیر منقل شد 10/

نقش دیگری که به صورت محدود بر عهده سامانه تور گذاشته شد، تامین پدافند لشکری (Divisional Air Defence) بود که شامل تامین پدافند برد کوتاه برای واحد های حاضر در میدان میشد. این نقش در اصل به سامانه های پدافندی توپخانه ای/موشکی سری تونگاسکا (Tunguska) داده شده بود. 11/

بعدها با ارائه مدل Tor-M2U که قابلیت شلیک به سمت اهداف در حال حرکت را داشت، مسئله استفاده از تور به عنوان یک سامانه پدافند لشکری در ارتش روسیه تقویت شد، با این حال نقش اصلی این سامانه همچنان همان نقش مقابله با تسلیحات هدایت دقیق بوده و هست. 12/

سامانه تور ام 1 به صورتی طراحی شده است که هم به عنوان یک واحد پدافندی مستقل به عملیات بپردازد و هم به عنوان عنصری از عناصر شبکه پدافندی باشد. در برد کوتاه سامانه تور تقریبا بخش عمده ای از ویژگی های یک شبکه پدافندی را دارد اما به صورتی فشرده 13/

این بدان معنی است که سامانه تور در برد کوتاه هم میتواند اهداف را کشف کرده و پیش اخطار باشد هم اهداف متعدد را ردیابی کرده و مسیر پروازی آن ها را زیر نظر داشته باشد و هم با اهداف درگیر شود 14/ 

مربع قرمز رادار کترل آتش آرایه فازی این سامانه با نام Dog Ear میباشد که در باند G/H فعالیت میکند و توانایی دستیابی به برد 20 کیلومتر را نیز دارد (بیش از برد موشک های سامانه) این رادار توانایی درگیری همزمان با دو هدف و هدایت همزمان چهار موشک را دارد. 15/

مربع سبز در تصویر نیز رادار جستجو و کشف این سامانه با نام Scrum half است که در باند E/F فعالیت میکند و توانایی دستیابی به برد 22 الی 25 کیلومتر و کشف حداکثر 48 هدف را دارد. در سامانه تور رادار Scrum Half در حقیقت وظیفه کشف هدف و پیش اخطاری برای رادار کنترل آتش را دارد 16/ 

مقابله با هدف در سامانه تور ترکیبی است از تعامل رادار نظارت و کشف و رادار کنترل آتش در کنار بهره گیری از سامانه ردیابی الکترواپتیکال. باند G/H که برای رادار کنترل آتش انتخاب شده از دقت بالایی به منظور کنترل سلاح (در اینجا موشک ها) برخوردار است. 17/ 

سامانه های تور ام 1 تحویلی به ایران در حقیقت سفارش لغو شده یونان هستند که به تعداد 29 آتشبار با هزینه حدودا 700 میلیون دلار خریداری شدند 18/

سامانه های تور تحویلی به ایران با نمونه های مورد استفاده در ارتش روسیه چند تفاوت دارند تفاوت اول در برد کاهش یافته موشک است که این محدودیت برد به نوعی نرم افزاری است و قابل رفع است. برد آتش این سامانه ها از 12 به حدود 9 کیلومتر در نمونه صادراتی کاهش یافته. 19/ 

محدودیت برد با اعمال برخی تغییرات درسامانه توسط ایران از بین رفت و سامانه های مورد استفاده ما به برد 12کیلومتر رسیدند. تغییر دیگر در تعداد کانال های کنترل آتش است.در نمونه صادراتی تور ام 1 به ایران یک کانال کنترل آتش وجود دارد که معنی آن درگیری با یک هدف با استفاده از دو موشک 20/ 

در نمونه مورد استفاده ارتش روسیه امکان درگیری با دو هدف با شلیک همزمان 4 موشک فراهم است. البته بعد ها چنین قابلیتی به مدل های صادراتی جدیدتر تور اضافه شد و این سامانه ها نیز به قابلیت مشابه مدل مورد استفاده ارتش روسیه رسیدند 21/ 

سامانه از موشک های سری 9M330 استفاده میکند. موشک ها توانایی درگیری با اهدافی با حداکثر سرعت 2 ماخ را دارند. حداکثر برد این موشک ها 12 کیلومتر و ارتفاع عمل آنها 6 کیلومتر است و توانایی دستیابی به حداکثر سرعت 800 متر در ثانیه را دارند و تا 30G نیز به طور موثر مانور میدهند 22/

با توجه به سطح مانورپذیری موشک ها، سامانه تور در برابر چابک ترین و مانورپذیر ترین اهداف نیز به صورتی موثر وارد عمل میشود و فرار از موشک های آن با مانور کاری اگر نگویم غیر ممکن بلکه بسیار دشوار است. 23/ 

رادار کنترل آتش سامانه تور از نوع آرایه ای با پویش الکترونیکی غیر فعال (PESA) است که در زمان ارائه از رادار های پیشرفته و به روز دوران خود محسوب میشد. 24/

از جمله ویژگی های رادار های تور امکان جهش فرکانسی و تغییر باند کاری است.رادار جست و جوی این سامانه توانایی تغیر باند از E به F و بلعکس و رادار کنترل آتش این سامانه توانایی تغیر باند از G به H و بالعکس را دارد. 25/ 

در تست هایی که در زمان تولید این سامانه در دهه ی 80 میلادی انجام شد مشخص گردید که این سامانه در برابر 19 روش مختلف اخلال و جنگ الکترونیک مقاوم است. یکی از شاخصه های این سامانه در حقیقت مقاومت بالا در مقابل جنگ الکترونیک میباشد. 26/ 

البته توجه به این نکته نیز ضروری است که عمده توانایی ضد اخلال سامانه تور در مقابله با روش هایی است که در دهه 80 و 90 مورد استفاده بود و امروزه اخلالگرهای موثرتر با توانایی های بیشتری ارائه شده اند. این سامانه امروزه نیز به سختی قابل اخلال است اما اخلال ناپذیر نیست 27/ 

پس از کشف و قفل بر روی هدف تا شلیک اولین موشک در بدترین شرایط در میدان نبرد تنها 10 ثانیه به طول خواهد انجامید و موشک پس از شلیک میتواند در مدت حدودا 15 ثانیه خود را به هدفی در بالا ترین ارتفاع و دورترین فاصله برساند (برد 12 کیلومتر ارتفاع 6 کیلومتر) 28/

با توجه به واکنش بسیار سریع سامانه و مدت زمان دستیابی موشک ها به بالاترین برد و ارتفاع در دسترس، کاربر سامانه جهت لغو عملیات درگیری، زمان کوتاهی در اختیار دارد. چنانچه هدف در نیمی از برد سامانه قرار داشته باشد، کمتر از 7 ثانیه فرصت برای لغو عملیات وجود دارد. 29/ 

تور ام 1 ایضا در نمونه تحویلی به ایران مجهز به یک سامانه الکترواپتیکی است. اما مسئله مهم نوع این سامانه است که از نوع تلویزیونی بوده و فاقد قابلیت استفاده در شب است. از این سامانه به تنهایی برای مقابله با هدف نمیتوان استفاده کرد. 30/

سیستم الکترواپتیکی تور جهت ردیابی خودکار اهداف در مختصات زاویه ای مورد استفاده قرار میگیرد به شرطی که درگیری در طول روز صورت گیرد. این سیستم فاقد قابلیت دید در شب حرارتی است. 31/ 

به جهت همین ضعف بود که روس ها در سامانه Tor-M2 در کنار یک سیستم الکترواپتیکال تلویزیونی، یک سیستم ردیابی شبانه (تصویربردار حرارتی) نیز اضافه کردند که در عکس ذیل میتوانید ببینید 32/

در ایران سپاه پاسداران به روزرسانی هایی بر روی سامانه تور انجام داده است از جمله ارتقای کانال کنترل آتش (جهت افزایش توان درگیری برای مقابله همزمان با دو هدف) و جایگزینی سیستم الکترواپتیکی حرارتی به جای تلویزیونی به منظور کاربرد شبانه ردیابی الکترواپتیکی 33/

در این دو عکس تغییر سامانه الکترواپتیکال تور و نصب نمونه جدید را میتوانید ملاحظه کنید. این نمونه یحتمل یکی از سیستم های تصویربرداری حرارتی ارائه شده از سوی صنایع رایان رشد افزار است 34/

مسئله مهم در خصوص به روزرسانی تور در ایران آن است که این به روزرسانی به صورت محدود انجام شده و فراگیر نبوده، به عنوان مثال عکس ذیل که از جدیدترین تصاویر تور در جنوب کشور است و فاقد به روزرسانی است 35/

اما نقش سامانه الکترواپتیکال در سامانه تور به جز ردیابی خودکار در مختصات زاویه ای هدف چیست؟ وقتی رادار کشف هدف، هدفی را کشف و موقعیت یابی میکند در نهایت این اطلاعات به رادار کنترل آتش منتقل و در هدایت آتش سامانه مورد استفاده قرارمیگیرد اما به شکل همزمان ...... 36/ 

اما به شکل همزمان امکان ردیابی خودکار الکترواپتیکی از طریق اطلاعات اولیه به دست آمده فراهم میشود و در کنار آن، هدفی که رادار کنترل آتش بر روی آن قفل انجام داد به صورت الکترواپتیکی نیز تحت نظر خدمه قرار میگیرد و این مسئله یعنی شناخت بصری از هدفی که بر روی آن قفل شده 37/ 

با استفاده از سیستم ردیابی تلویزیونی، خدمه میتوانند بررسی کنند که هدفی که توسط رادار، کشف شده و بر روی آن قفل راداری صورت گرفته همان چیزی است که از اطلاعات اسکوپ رادار برداشت کرده اند؟ یا اینکه چیز دیگری است و به خطا افتاده اند 38/ 

فرضیه ای که در اینجا مطرح میشود این است که احتمالا سامانه تور که هواپیمای اوکراینی را ساقط کرد از نمونه های فاقد به روزرسانی بوده و از این جهت امکان تطبیق هدف با سیستم الکترواپتیکی وجود نداشته است. چرا که درگیری در زمانی انجام شده که سامانه از نظر دید الکترواپتیک کور است 39/ 

در درگیری در ساعات تاریکی (درگیری های شبانه یا ابتدای صبح)، سیستم الکترواپتیکی تور ام 1 فاقد کارایی است و خدمه میبایست به اطلاعات دریافتی از رادارها اکتفا کنند. این مسئله که ضعف تجهیزات است میتواند یکی از فرضیات موجود در خصوص حادثه هواپیمای اوکراینی باشد 40/ 

سینا نوربخانی 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان