کد خبر: ۱۳۶۱۶
تاریخ انتشار: ۱۲ دی ۱۳۹۸ - ۲۲:۵۳-02 January 2020
کنایه در لغت به معنای پوشیده سخن گفتن است و در اصطلاح سخنی است که دارای دو معنی دور و نزدیک است.
عصراسلام: در کنایه معنی نزدیک سخن مَدِ نظر نیست اما گوینده جمله را چنان ترکیب می‌کند و به کار می‌برد که ذهن شنونده از معنی نزدیک به معنی دور منتقل می شود.

در کنایه الفاظ همه حقیقی‌اند اما منظور گوینده یا سراینده معنای حقیقی و ظاهری آن نیست.

کنایه معمولا در یک جمله یا یک ترکیب به کار می‌رود.

نرفتم به محرومی از هیچ کوی
چرا از در حق شوم زرد روی
« سعدی»

شاعر در مصرع اول می‌گوید که از هیچ درگاهی محروم برنگشته است و به استناد این سخن دلیلی نمی‌بیند که از درگاه حق زرد روی باز گردد و خجلت زده و شرمسار باشد.

با کمی دقت در مصرع دوم می‌بینیم که «زرد روی شدن» به معنای بی‌نصیب ماندن و شرمنده شدن بکار رفته است.

این گونه بیان را به دلیل پوشیدگی آن « کنایه » می‌گوییم.

دریافت و فهم کنایه معمولا از طریق معنا صورت می‌گیرد.

در واقع زرد رویی به معنای زرد شدن چهره و در یک معنیِ دیگر خجل شدن است.

منظور شاعر از این کار تلاش دهنی مخاطب ، اعجاب و ایجاد قابلیتِ حس کردن یک حالت است.

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج
فکر معقول بفرما گل بی خار کجاست
« حافظ »

در این بیت شاعر خود را مخاطب قرار داده در حالی که منظور او از این کار آگاه کردن همه‌ی انسانهاست ، زیرا بطور طبیعی انسانها از باد خزانی که همه‌ی زیبایی طبیعت را به تاراج می‌برد آزرده می‌شوند.

در واقع او از ما سوال می‌کند و هدفش از این سوال اثبات این حقیقت است که آسایش بی‌رنج ، نوش بی‌نیش و بهار بی‌خزان در این جهان نیست و این منظور را با آوردن «گل بی‌خار» که کنایه است بیان می‌کند.

چو خواهی که پیدا کنی گفت و گوی
بباید زدن سنگ را بر سبوی.
« فردوسی»

سنگ را بر سبو زدن کنایه از آزمایش و امتحان کردن است.

البته بیهقی هم متنی در همان دوره نوشته‌اند و در آن متن سنگ بر سبو زدن را به معنای تصمیم گرفتن بکار برده‌اند یا به معنایی دیگر دل به دریا زدن.

عباراتی نظیر: دست و پا کردن، روی کسی را به زمین انداختن، شکم را صابون زدن، بند از بند گشودن، زبان در کشیدن، عنان گران کردن، دهان دوختن، پای در دامن آوردن، سر ز خاک بر آوردن، دست ندادن، دست به سیاه و سفید نزدن، دست روی دست گذاشتن و … همه کنایه هستند.



امیر نورمحمدی
کانال علوم و فنون ادبی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان