کد خبر: ۱۲۶۱۶
تاریخ انتشار: ۲۴ آبان ۱۳۹۸ - ۱۵:۲۸-15 November 2019
آشنایی با پیشینه‌ی واژه‌ی اسطوره در ادبیات فارسی
عصراسلام:
در لغت نامه‌ی دهخدا ذیل مدخل اسطوره آمده است:

اسطوره، (ا ر) (ع ا) اسطوره، اسطاره. سخن پریشان و بیهوده. سخن باطل(غیاث) || افسانه(مذهب السما)، ج اساطیر: 

قفل اسطوره‌ی ارسطو را 
بر در احسن الملل منهید
(خاقانی)

و ذیل مدخل اساطیر از قول سیوطی می‌گوید: اساطیر جمعی باشد بی واحد. ابوعبیده گوید واحد آن اسطاره است و بعضی دیگر برآنند که جمع سطر، اسطار باشد و جمع اسطار اساطیر. سخن‌های پریشان، بیهوده‌ها، افسانه‌ها(منتهی الارب) و معنی آن را اکاذیب و احادیث بی‌سامان و قصه‌های دروغ می‌داند و از مولوی بر این معنی شاهد می‌آورد که:

اساطیر است و افسانه نژند
نیست تعمیقی و تحقیق بلند

واژه‌ی اسطوره به صورت مفرد تنها یک بار در شعر شاعران کهن ایران به کار رفته است و آن نیز همان بیت شاهدی است که در لغتنامه ی دهخدا به آن اشاره شد و از آن خاقانی شروانی شاعر قرن ششم هجری است.
خاقانی در قصیده ای با مطلع:

چشم بر پرده ی امل منهید
جرم بر کرده ی ازل منهید

برای اولین و آخرین بار در ادبیات شعری کهن ایران این واژه را به کار می‌برد:

مرکب دین که زاده ی عرب است
داغ یونانش بر کفل منهید

قفل اسطوره‌ی ارسطو را
بر در احسن الملل منهید

نقش فرسوده‌ی فلاطون را 
بر طراز بهین حلل منهید

همراهی و ارتباط واژه ی «اسطوره» با واژگانی چون ارسطو، افلاطون و یونان به طور تلویحی به تبار یونانی واژه دلالت دارد. اما منسوب کردن این واژه به خانواده‌ی زبان‌های لاتین و یونانی دارای اشکال است؛ زیرا در آن زبان‌ها چنین واژه ای با چنین حوزه ی معنایی وجود ندارد و به جای آن از واژگانی چون؛ myth انگلیسی، mytos، یا muthos یونانی و فرانسوی mythe استفاده می‌شود، که به معنای سخن، واژه، پیام و گفتار هستند.

برای دفاع از نسب یونانی واژه‌ی اسطوره، آن را معادل و معرب واژگان story انگلیسی به معنای داستان و خبر، history انگلیسی به معنای تاریخ، istoria یونانی به معنای تاریخ، داستان، خبر، پژوهش و histori فرانسوی به معنای تاریخ دانسته‌اند.

نظر دیگر این است که اسطوره و اساطیر از «سطر و اسطار» عربی اخذ شده‌است. مدافع این نظر علاوه بر فرهنگ‌های لغت، تفسیرهای قرآن پیرامون ترکیب «اساطیر الاولین» هستند که نه بار در قرآن به کار رفته است.

استاد نجف دریابندری در کتاب «افسانه‌ی اسطوره» با طرح دلایلی ترجیح داده‌اند که به جای اسطوره از واژه‌ی میهنی «افسانه» استفاده شود. بر خلاف توصیه‌ی استاد، واژه‌ی افسانه نه تنها جایگزین اسطوره نتواند بود، بلکه اساسا میان افسانه و اسطوره نزد اهل فن تفاوت‌های آشکاری وجود دارد.

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان