کد خبر: ۱۲۵۷۲
تاریخ انتشار: ۲۰ آبان ۱۳۹۸ - ۱۲:۰۸-11 November 2019
از آنجا كه حضرت آدم يك زبان داشته چگونه در حال حاضر زبان‌های گوناگون به‌وجود آمده است و منشا اين تعدد زبان‌ها کجاست؟
عصراسلام:
برای پاسخ به سوال فوق به سه محور می‌­پردازيم:

۱- اهميت زبان‌شناسی:

زبان‌شناسی را می‌توان مطالعه نظام‌مند زبان تعريف كرد. رشته‌ای كه تمام جنبه‌های زبان را توصيف می‌كند و نظريه‌هایی را در مورد چگونگی عملكرد آن ارائه می‌دهد.[۱]

توجه به زبان امر تازه‌ای نيست. شواهدی از قديمی‌ترين تاريخ مدون در دست است كه انسان در آن زمان نيز پيرامون زبان به پژوهش می‌پرداخت. بسياری از فرضيه‌ها، نظريه‌ها و اهداف زبان‌شناسی جديد، ريشه در قرون گذشته دارند. علاوه بر آن مطالعات غيرزبان شناختی از زبان نيز، همانند آرای ارائه شده از سوی بسياری از مردم جامعه ما درباره زبان، از انديشه‌های گذشته متأثر شده‌اند. بررسی مختصر تاريخ زبان‌شناسی زمينه‌ای را برای درک خدماتی كه در گذشته صورت گرفته است و هم‌چنين برای درک پندارهای نادرست درباره زبان فراهم می‌آورد. 

قدمت بسياری از اصطلاحاتی كه در بررسی‌های جديد زبان به‌كار برده می‌شوند به يونان باستان باز می‌گردد. زبان‌شناسان تنها دانشمندانی نيستند كه به مطالعه زبان می‌پردازند. 

در بسياری از رشته‌های ديگر نيز داشتن شناختی از زبان بسيار مهم است. متخصصين تعليم و تربيت، فيلسوفان، روان‌شناسان، مردم‌شناسان، و دانشجويان ادبيات با مطالعه زبان، همه می‌توانند از حوزه‌های تخصصی خود، شناختی عميق‎تر داشته باشند.[۲] 

از اين رو برخی از دانشمندان گفته‌اند: «زبان‌شناسی به دليل ساخت نظری و دقت در نقشی كه برعهده دارد و روابط ارزشمندی كه با ساير رشته‌ها به‌وجود آورده است، پيشرفته‌ترين دانش در ميان علوم اجتماعی است.»[۳]

عصراسلام:
برای پاسخ به سوال فوق به سه محور می‌­پردازيم:

۱- اهميت زبان‌شناسی:

زبان‌شناسی را می‌توان مطالعه نظام‌مند زبان تعريف كرد. رشته‌ای كه تمام جنبه‌های زبان را توصيف می‌كند و نظريه‌هایی را در مورد چگونگی عملكرد آن ارائه می‌دهد.[۱]

توجه به زبان امر تازه‌ای نيست. شواهدی از قديمی‌ترين تاريخ مدون در دست است كه انسان در آن زمان نيز پيرامون زبان به پژوهش می‌پرداخت. بسياری از فرضيه‌ها، نظريه‌ها و اهداف زبان‌شناسی جديد، ريشه در قرون گذشته دارند. 

علاوه بر آن مطالعات غيرزبان شناختی از زبان نيز، همانند آرای ارائه شده از سوی بسياری از مردم جامعه ما درباره زبان، از انديشه‌های گذشته متأثر شده‌اند. بررسی مختصر تاريخ زبان‌شناسی زمينه‌ای را برای درک خدماتی كه در گذشته صورت گرفته است و هم‌چنين برای درک پندارهای نادرست درباره زبان فراهم می‌آورد. 

قدمت بسياری از اصطلاحاتی كه در بررسی‌های جديد زبان به‌كار برده می‌شوند به يونان باستان باز می‌گردد. زبان‌شناسان تنها دانشمندانی نيستند كه به مطالعه زبان می‌پردازند. 

در بسياری از رشته‌های ديگر نيز داشتن شناختی از زبان بسيار مهم است. متخصصين تعليم و تربيت، فيلسوفان، روان‌شناسان، مردم‌شناسان، و دانشجويان ادبيات با مطالعه زبان، همه می‌توانند از حوزه‌های تخصصی خود، شناختی عميق‎تر داشته باشند.[۲] 

از اين رو برخی از دانشمندان گفته‌اند: «زبان‌شناسی به دليل ساخت نظری و دقت در نقشی كه برعهده دارد و روابط ارزشمندی كه با ساير رشته‌ها به‌وجود آورده است، پيشرفته‌ترين دانش در ميان علوم اجتماعی است.»[۳]

۲ـ چیستی زبان:

زبان‌شناسان تعاريف متعددی برای زبان ذكر كرده‌اند كه البته تشابه‌های زيادی با يكديگر دارند. اينک به برخی از اين تعاريف اشاره می‌شود:
۱. آلستون می‌نويسد: «زبان اغلب به شبكه يا (منظومه‌)ای از نمادها تعريف می‌شود و اين تعريف را می‌توان ملخص كلام دانست.»[۴]

۲. ايچيسون مي‌نويسد: «زبان را می‌توان به عنوان شبكه پيچيده‌ای از عناصر به‌هم پيوسته درنظر گرفت كه در آن هر عنصر، جايگاه خاص خود را دارد و هويت آن از طريق ساير عناصر مشخص می‌شود.»[۵]

و نيز می‌نويسد «به‌طور خلاصه می‌توان گفت: زبان عبارت است از نظام طرح‌مندی از نشانه‌های آوايي قراردادي كه مقيد بودن به ساخت، خلاقيت، قشرشكنی، دوگانگی ساخت و انتقال فرهنگی از ويژگی‌های عمده آن است.»[۶]

۳. رابرت اندرسن هال می‌نويسد: «زبان انسان در درجه اول دستگاهی است از علائم دهانی ـ گوشی. به عبارت ديگر، زبان از صداهايی تركيب شده است. صداها به منزله عناصر سازنده‌ای هستند كه زبان از اجتماع آنها به وجود می‌آيد.»[۷]

۴. جوليا اس، فالك می‌نويسد: «زبان يك پديده ذهنی است، پيكره‌ای از دانش مربوط به آواها، معانی و نحو كه در ذهن جای دارد. البته اين دانش را می‌توان به كار بست، اما گفتار يا نوشتاری كه از آن عايد می‌شود صرفاً تجلی زبان می‌باشد اما خود زبان نيست.»[۸]

اين‌ها نمونه‌هايی از تعاريف زبان بود البته همان‌گونه كه ملاحظه می‌كنيد زبان منحصر به زبان گفتاری‌ نيست و از اين‌رو تعاريفی كه زبان را مثلاً دستگاهی از علائم دهانی ـ گوشی معرفی كرده‌اند آن را به مصداق مهم‌اش تعريف نموده‌اند و تعريف عامی هم‌چون زبان يعنی شبكه‌ای از نمادها می‌تواند زبان گفتاری و غيرگفتاری را در برگيرد. 

درباره عام بودن زبان رابرت لارنس ترسك می‌نويسد: «رسانه اصلی زبان برای اغلب انسان‌ها گفتار است البته گفتار تنها رسانه ممكن نيست و رسانه‌های ديگری نيز توسط انسان به كار می‌رود. افراد ناشنوا قادر به شنيدن آواها نيستند، بنابراين گفتار رسانه‌ای مناسب برای آنان محسوب نمی‌شود. 

اما ناشنوايان بينايی طبيعی دارند و رسانه بصری در حوزه زبان برای اين افراد كاملاً مناسب است. درواقع چنين رسانه‌ای وجود دارد. به اين رسانه اشاره گفته می‌شود و زبانی كه رسانه اصلی‌اش اشاره باشد، زبان اشاره ناميده می‌شود.»[۹]

۳ـ منشا تعدد زبان‌ها:

اكنون كه معنای زبان و تاريخچه و جايگاه مطالعات زبان‌شناسی اندكی روشن شد به پاسخ يكی از محورهای پرسش می‌پردازيم كه منشا تعدد زبان چيست؟ زبان‌شناسان عوامل مختلفی را برای تعدد و تكثر زبان ذكر كرده‌اند.

جين ايچيسون در عوامل تفاوت زبانی و اسباب تغييرساز زبان می‌نويسد: «در يك جامعه زبانی گونه‌های متفاوت زبانی وجود دارد. 

گفتار اعضای يك جامعه‌ زبانی[۱۰] بر حسب عواملی از قبيل موقعيت جغرافيايی، سن، شغل، پايگاه اجتماعی و اقتصادی،گروه نژادی و جنسيت فرق می‌كند.»[۱۱] البته اين عوامل اجتماعی را نبايد عوامل اصلی تغيير زبان بر شمرد بلكه همان‌طور كه ايچيسون گفته است «دو عامل زير علت عمده تغيير زبان را تشكيل می‌دهند. 

از يك طرف گرايش‌های زيربنايی‌ای در زبان هست كه عوامل اجتماعی آنها را بر می‌انگيزاند و از طرف ديگر گرايش‌های ترميمی يعنی گرايش به برقراری نظم به منظور بازسازی الگوهای آسيب‌ديده، وجود دارد.»[۱۲] به هر حال توانائی‌های طبيعی زبان در آدمی و برانگيزندگی عوامل اجتماعی و بيرونی مجموعاً مايه تغيير زبان و بوجود آمدن زبان‌های جديد می‌گردد به گونه‌ای كه برخی زبان‌شناسان گفته‌اند: امروزه ۵۰۰۰ زبان در جهان وجود دارد.[۱۳]

اين كه حضرت آدم يك زبان داشت چگونه تعدد زبان بوجود آمد روشن گرديد. يعنی توانايی دستگاه زبانی انسان و برانگيزندگی عوامل اجتماعی مايه تغيير زبان در طول زمان و پيدايش زبان‌های جديد گرديده است. نكته اضافه بر اين مطالب آنست كه خداوند حوا را نيز در كنار آدم خلق كرد و سپس فرزندان آنها به دنيا آمدند و بدين ترتيب عوامل برانگيزندگی دستگاه زبان انسان برای پيدايش زبان‌های متنوع و جديد به وجود آمد.



منابع:
۱ـ دائرة المعارف تشيع، چاپ هشتم، تهران، نشر شهيد سعيد محبي، ۱۳۷۹، ذيل واژه زبان. چاپ اول.
۲ـ جين ايچيسون، مباني زبان‌شناسي، ترجمه محمد فائض، تهران، انتشارات نگاه، ۱۳۸۰، چاپ دوم.


پی‌نوشت‌ها:
[۱]. جين ايچيسون، مباني زبان‌شناسي، ترجمه محمد فائض، تهران، انتشارات نگاه، چاپ دوم، ۱۳۸۰، ص۱۵.

[۲]. جوليا اس. فالك، زبان‌شناسي و زبان، ترجمه خسرو غلامعلي‌زاده، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوي، چاپ سوم، ۱۳۷۲، ص۲۰-۱۹.

[۳]. رومن ياكوبسن، روندهاي بنيادين در دانش زبان‌، ترجمه كورش صفوی، تهران، انتشارات هرمس، چاپ اول، ۱۳۷۶، ص۳۳.

[۴]. ويليام پي. آلستون، فلسفه زبان، ترجمه احمد ايرانمنش و احمدرضا جليلي، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهرودي، چاپ اول، ۱۳۸۱، ص۱۴۶.

[۵]. جين ايچيسون، همان، ص۲۵.

[۶]. همان، ص۲۹.

[۷] . رابرت اندرسن هال، زبان‌ و زبان‌شناسي، ترجمه محمدرضا باطني، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ سوم، ۱۳۸۱، ص۷۰.

[۸] . جوليا اس. فالك، همان، ص۳۱.

[۹] . رابت لارنس ترسك، مباني زبان، ترجمه علي فاميان، تهران، نشر مركز، چاپ اول، ۱۳۷۹، ص۲۹.

[۱۰] . جامعه زباني عبارت است از هر گروهي از مردم كه گمان مي‌كنند به زبان يكساني سخن مي‌گويند. (جين ايچيسون، مباني زبان‌شناسي، ص۱۶۶).

[۱۱] . جين ايچيسون، همان، ص۱۶۷.

[۱۲] . همان، ص۲۱۸.

[۱۳] . رابرت لارنس ترسك، همان، ص۲۴.

منبع: اندیشه قم (مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات) 

زبان‌شناسان تعاريف متعددی برای زبان ذكر كرده‌اند كه البته تشابه‌های زيادی با يكديگر دارند. اينک به برخی از اين تعاريف اشاره می‌شود:
۱. آلستون می‌نويسد: «زبان اغلب به شبكه يا (منظومه‌)ای از نمادها تعريف می‌شود و اين تعريف را می‌توان ملخص كلام دانست.»[۴]

۲. ايچيسون مي‌نويسد: «زبان را می‌توان به عنوان شبكه پيچيده‌ای از عناصر به‌هم پيوسته درنظر گرفت كه در آن هر عنصر، جايگاه خاص خود را دارد و هويت آن از طريق ساير عناصر مشخص می‌شود.»[۵]

و نيز می‌نويسد «به‌طور خلاصه می‌توان گفت: زبان عبارت است از نظام طرح‌مندی از نشانه‌های آوايي قراردادي كه مقيد بودن به ساخت، خلاقيت، قشرشكنی، دوگانگی ساخت و انتقال فرهنگی از ويژگی‌های عمده آن است.»[۶]

۳. رابرت اندرسن هال می‌نويسد: «زبان انسان در درجه اول دستگاهی است از علائم دهانی ـ گوشی. به عبارت ديگر، زبان از صداهايی تركيب شده است. صداها به منزله عناصر سازنده‌ای هستند كه زبان از اجتماع آنها به وجود می‌آيد.»[۷]

۴. جوليا اس، فالك می‌نويسد: «زبان يك پديده ذهنی است، پيكره‌ای از دانش مربوط به آواها، معانی و نحو كه در ذهن جای دارد. البته اين دانش را می‌توان به كار بست، اما گفتار يا نوشتاری كه از آن عايد می‌شود صرفاً تجلی زبان می‌باشد اما خود زبان نيست.»[۸]

اين‌ها نمونه‌هايی از تعاريف زبان بود البته همان‌گونه كه ملاحظه می‌كنيد زبان منحصر به زبان گفتاری‌ نيست و از اين‌رو تعاريفی كه زبان را مثلاً دستگاهی از علائم دهانی ـ گوشی معرفی كرده‌اند آن را به مصداق مهم‌اش تعريف نموده‌اند و تعريف عامی هم‌چون زبان يعنی شبكه‌ای از نمادها می‌تواند زبان گفتاری و غيرگفتاری را در برگيرد. 

درباره عام بودن زبان رابرت لارنس ترسك می‌نويسد: «رسانه اصلی زبان برای اغلب انسان‌ها گفتار است البته گفتار تنها رسانه ممكن نيست و رسانه‌های ديگری نيز توسط انسان به كار می‌رود. افراد ناشنوا قادر به شنيدن آواها نيستند، بنابراين گفتار رسانه‌ای مناسب برای آنان محسوب نمی‌شود. 

اما ناشنوايان بينايی طبيعی دارند و رسانه بصری در حوزه زبان برای اين افراد كاملاً مناسب است. درواقع چنين رسانه‌ای وجود دارد. به اين رسانه اشاره گفته می‌شود و زبانی كه رسانه اصلی‌اش اشاره باشد، زبان اشاره ناميده می‌شود.»[۹]

۳ـ منشا تعدد زبان‌ها:

اكنون كه معنای زبان و تاريخ‌چه و جايگاه مطالعات زبان‌شناسی اندكی روشن شد به پاسخ يكی از محورهای پرسش می‌پردازيم كه منشا تعدد زبان چيست؟ زبان‌شناسان عوامل مختلفی را برای تعدد و تكثر زبان ذكر كرده‌اند.

جين ايچيسون در عوامل تفاوت زبانی و اسباب تغييرساز زبان می‌نويسد: «در يك جامعه زبانی گونه‌های متفاوت زبانی وجود دارد. 

گفتار اعضای يك جامعه‌ زبانی[۱۰] بر حسب عواملی از قبيل موقعيت جغرافيايی، سن، شغل، پايگاه اجتماعی و اقتصادی،گروه نژادی و جنسيت فرق می‌كند.»[۱۱] البته اين عوامل اجتماعی را نبايد عوامل اصلی تغيير زبان بر شمرد بلكه همان‌طور كه ايچيسون گفته است «دو عامل زير علت عمده تغيير زبان را تشكيل می‌دهند. 

از يك طرف گرايش‌های زيربنايی‌ای در زبان هست كه عوامل اجتماعی آنها را بر می‌انگيزاند و از طرف ديگر گرايش‌های ترميمی يعنی گرايش به برقراری نظم به منظور بازسازی الگوهای آسيب‌ديده، وجود دارد.»[۱۲] به هر حال توانائی‌های طبيعی زبان در آدمی و برانگيزندگی عوامل اجتماعی و بيرونی مجموعاً مايه تغيير زبان و بوجود آمدن زبان‌های جديد می‌گردد به گونه‌ای كه برخی زبان‌شناسان گفته‌اند: امروزه ۵۰۰۰ زبان در جهان وجود دارد.[۱۳]

اين كه حضرت آدم يك زبان داشت چگونه تعدد زبان بوجود آمد روشن گرديد. يعنی توانايی دستگاه زبانی انسان و برانگيزندگی عوامل اجتماعی مايه تغيير زبان در طول زمان و پيدايش زبان‌های جديد گرديده است. نكته اضافه بر اين مطالب آنست كه خداوند حوا را نيز در كنار آدم خلق كرد و سپس فرزندان آنها به دنيا آمدند و بدين ترتيب عوامل برانگيزندگی دستگاه زبان انسان برای پيدايش زبان‌های متنوع و جديد به وجود آمد.



منابع:
۱ـ دائرة المعارف تشيع، چاپ هشتم، تهران، نشر شهيد سعيد محبي، ۱۳۷۹، ذيل واژه زبان. چاپ اول.
۲ـ جين ايچيسون، مباني زبان‌شناسي، ترجمه محمد فائض، تهران، انتشارات نگاه، ۱۳۸۰، چاپ دوم.


پی‌نوشت‌ها:
[۱]. جين ايچيسون، مباني زبان‌شناسي، ترجمه محمد فائض، تهران، انتشارات نگاه، چاپ دوم، ۱۳۸۰، ص۱۵.

[۲]. جوليا اس. فالك، زبان‌شناسي و زبان، ترجمه خسرو غلامعلي‌زاده، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوي، چاپ سوم، ۱۳۷۲، ص۲۰-۱۹.

[۳]. رومن ياكوبسن، روندهاي بنيادين در دانش زبان‌، ترجمه كورش صفوی، تهران، انتشارات هرمس، چاپ اول، ۱۳۷۶، ص۳۳.

[۴]. ويليام پي. آلستون، فلسفه زبان، ترجمه احمد ايرانمنش و احمدرضا جليلي، تهران، دفتر پژوهش و نشر سهرودي، چاپ اول، ۱۳۸۱، ص۱۴۶.

[۵]. جين ايچيسون، همان، ص۲۵.

[۶]. همان، ص۲۹.

[۷] . رابرت اندرسن هال، زبان‌ و زبان‌شناسي، ترجمه محمدرضا باطني، تهران، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ سوم، ۱۳۸۱، ص۷۰.

[۸] . جوليا اس. فالك، همان، ص۳۱.

[۹] . رابت لارنس ترسك، مباني زبان، ترجمه علي فاميان، تهران، نشر مركز، چاپ اول، ۱۳۷۹، ص۲۹.

[۱۰] . جامعه زباني عبارت است از هر گروهي از مردم كه گمان مي‌كنند به زبان يكساني سخن مي‌گويند. (جين ايچيسون، مباني زبان‌شناسي، ص۱۶۶).

[۱۱] . جين ايچيسون، همان، ص۱۶۷.

[۱۲] . همان، ص۲۱۸.

[۱۳] . رابرت لارنس ترسك، همان، ص۲۴.

منبع: اندیشه قم (مرکز مطالعات و پاسخ‌گویی به شبهات) 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان