کد خبر: ۱۲۵۵۵
تاریخ انتشار: ۱۹ آبان ۱۳۹۸ - ۰۶:۴۶-10 November 2019
 با وجود انبوه مخالفت‌های مکتوب و منتشرشده نگارنده با بخش بزرگی از سیاست‌های دولت احمدی‌نژاد، قاطعانه معتقدم که اصل ایده «یارانه نقدی» یکی از صحیح‌ترین ایده‌های اقتصادی طرح‌شده در کشور در ۵۰ سال اخیر بوده است.
 هر چند که بعد از ارائه این ایده صحیح و منطقی، متاسفانه فرایند اجرایی آن تا به امروز به قدری بد بوده که محبوبیت آن روز به روز کم و کمتر شده است.

 درباره دفاع از اصل ایده «یارانه نقدی»، باید به دو سوال کلیدی پاسخ دهیم:

اول) میانگین کیفیت عملکرد اقتصادی در دولت‌های مختلف ۵۰ سال اخیر، چقدر متفاوت بوده است؟ به‌طور میانگین دولت‌ها بهتر پول نفت را خرج می‌کنند یا مردم؟

دوم) فرض کنیم همه پول نفت و گاز را بین مردم توزیع کنیم و بعد دولت مجبور شود برای اچرای هر پروژه ملی، دست‌ش را پیش مردم دراز کند. یعنی از مردم بخواهد که برای اجرای هر پروژه ارزشمند ملی، یا به دولت پول قرض بدهند (در قالب خرید اوراق مشارکت) و یا مالیات بیشتری بپردازند. آیا در این حالت، خود به خود چرخه‌ای برای بهبود کیفیت عملکرد و نیز شفافیت در تک‌تک پروژه‌های ملی ایجاد نخواهد شد؟

 در ۵۰ سال اخیر، با وجود اینکه دولت‌های متعددی با رویکردهای «سیاسی» متنوع و بعضا متضاد داشته‌ایم، اما عملکرد «اقتصادی» این دولت‌ها در بسیاری از حوزه‌ها کاملا مشابه بوده است. یکی از این شباهت‌های اقتصادی همه دولت‌های ۵۰ سال اخیر، به مساله مواجهه با ثروت نفت و گاز مربوط می‌شود. تقریبا همه دولت‌ها شعار داده‌اند که ثروت نفت و گاز باید صرف «حمایت از تولید» و «حمایت از فقرا» شود. در مرحله بعد هم با این دو شعار، بخش بزرگی از این ثروت را در قالب ساختن سازمان‌هایی عریض و طویل با انبوهی از ساختمان و پرسنل هدر داده‌اند؛ سازمان‌هایی که بعضا خودشان مهم‌ترین مانع شکل‌گیری تولید و کارآفرینی هستند.

 بخش باقی‌مانده از ثروت سرشار نفت و گاز هم به شیوه‌های دیگری خرج تیشه زدن به ریشه اقتصاد ملی شده: قسمت بزرگی در قالب دلار دولتی به جیب نورچشمی‌ها سرازیر شده؛ قسمتی خرج سوبسید هنگفت به سوخت هواپیما شده که عمدتا نصیب ثروتمندترین مردم می‌شود؛ قسمتی دیگر هم در قالب کمک مالی بلاعوض به شرکت‌های مختلف دولتی و شبه‌دولتی، صرف پوشش ضرر و زیان‌های این شرکت‌ها شده؛ ضرر و زیان‌هایی که عمدتا بر اثر کلکسیونی از انواع فساد شکل گرفته‌اند.

 در کنار این موارد، یکی از مشهورترین شیوه‌های هدر دادن ثروت نفت و گاز هم در این قالب شکل گرفته که بنزین و گازوییل و برق و گاز را به قیمتی کمتر از یک‌پنجم قیمت پاکستان و افغانستان و هندوستان به مردم بفروشیم. یعنی یارانه سرسام‌آوری بپردازیم که عمدتا نصیب قاچاقچیان سوخت یا خانوارهای دارای چند اتومبیل می‌شود و البته خودروسازان سازنده اتومبیل‌های پرمصرف و گران هم در این شرایط اطمینان دارند که به دلیل بنزین ارزان، اتومبیل‌هایشان همیشه فروش خواهد رفت.

 با این مقدمه، ایده محوری طرح «یارانه نقدی» کاملا قابل دفاع به نظر می‌رسد: پول بادآورده نفت و گاز را تا حد ممکن از دولت بگیریم و مستقیم به جیب مردم واریز کنیم. در مرحله بعد، اگر دولت برای هزینه‌های مختلف خود دچار کسری بودجه شد، دست‌ش را پیش مردم دراز کند؛ یعنی یا از مردم قرض بگیرد (در قالب اوراق مشارکت) یا مردم را مجاب کند که مالیات یا عوارض بیشتری بپردازند. وقتی دولت مجبور شود دست‌ش را پیش مردم دراز کند، خود به خود دیگر هدر دادن بودجه در قالب مواردی مثل موارد بالا به حداقل می‌رسد.

 محض مزاح می‌شود این‌طور گفت که همان‌طور که دادن کبریت به دست بچه خطرناک است، دادن پول بادآورده نفت و گاز به دست دولت هم خطرناک است. در عوض وقتی دولت دست‌ش را پیش مردم دراز کند و مالیات بگیرد، به دلیل حساسیت مالیات‌دهندگان، احتمال کمتری وجود دارد که این پول هدر برود

 اما اگر دولت فعلی بخواهد در ربع پایانی دوره مسئولیت خود، ویرایشی جدید و جهش‌یافته از یارانه نقدی را اجرا کند، ۴ پیشنهاد نگارنده عبارتند از:

الف) افزایش شفافیت مالی در زمینه دخل و خرج برنامه یارانه نقدی

ب) افزایش لااقل ۵ برابری رقم یارانه نقدی

ج) پذیرش گواهی دریافت یارانه نقدی، به‌عنوان ضمانت وام‌های بانکی

د) بازآرایی یارانه نقدی در قالب «سهام ملی نفت»

ان‌شاء... در یادداشت دیگری به شرح دقیق‌تر این ۴ پیشنهاد خواهم پرداخت

⚪️ از صمیم قلب امیدوارم دولت فعلی در ربع پایانی عمر خود، به دنبال بازنگری در برنامه یارانه نقدی و اجرای «ویرایش جهش‌یافته» آن (مثلا طبق موارد ۴ گانه فوق) باشد.
اگر این یادداشت کوتاه بتواند بابی را برای بحث بین کارشناسان درباره شیوه‌های طراحی ویرایش کارآمدتر «یارانه نقدی» باز کند، نگارنده به هدف خود دست یافته است.

میثم هاشم خانی
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان