کد خبر: ۱۲۴۵
تاریخ انتشار: ۳۰ تير ۱۳۹۸ - ۱۳:۰۵-21 July 2019
اغراق نيست كه اگر گفته شود ويژگي يك جامعه مدرن تابع کمیت و کیفیت و رواج و اثرگذاری نقد است. نقدي كه هيچ مرزي نمي‌شناسد و تمام حوزه‌ها را در برمي‌گيرد. نقدي كه اثرگذار است و اشخاص يا موضوعات نقدشونده فاقد حريمي هستند كه نقد را محدود كنند. بناي مدرنيته بر نقد همه چيز استوار است. به تعبیر مارکس در این جامعه هر چیز که سخت و استوار بخواهد باشد و از تن دادن به نقد و تحول گریزان باشد در نهایت دود شده و به آسمان خواهد رفت. علت نيز روشن است.

پذيرش اصل تغيير، جز با تن دادن به نقد، عملي نخواهد شد. موضوعي كه در نظام‌هاي پيشامدرن در مخيّله كسي گنجيده نمي‌شد. هنگامي که تغيير معنايي و عينيتي نداشته باشد، ديگر چه جايي براي نقد باقي مي‌ماند؟ در اين يادداشت مي‌كوشم كه برخي از استلزامات نقد را با توجه به آنچه كه در ايران نسبت به اين مفهوم جاري است نقد! و ارزيابي كنم.

1ـ با نقد نمي‌توان مخالفت كرد. بنابراين مي‌كوشند كه آن را به گونه ديگري از ميدان به در كنند. خالي كردن نقد از محتوا، تحت عنوان نقد سازنده! مقيد كردن نقد به سازنده بودن آن يعني مشروط كردنش به خواست نقدشونده و اين نافي ذات نقد است.

2ـ تفكر نقّاد، رهايي‌بخش و به نفع همه است. نقدشونده از خلال نقد تخريب نمي‌شود. در ارزيابي اعتبار هر نقد، انگيزه‌شناسي ناقد جايي ندارد. اگر نقدشونده در مواجهه با نقد، عيار خود را اثبات و حفظ كند، قدرتمندتر مي‌شود. اگر حفظ نكند، بايد دست به اصلاحات بزند و در هر دو صورت به نفع او و جامعه است.

3ـ نقد در ساختاري معنا مي‌دهد كه تعادل ميان قدرت و مسئوليت در حد اعلا باشد. نقد متوجه قدرتي است كه مسئول و پاسخگو باشد. قدرت غير پاسخگو، به طور طبيعي از شنيدن و پذيرش نقد ابا خواهد كرد.

4ـ نقد از جنس قدرت است. چنان نيست كه مثل يك گزاره رياضي عمل كند. نقد با پشتيباني قدرت است كه عمل مي‌كند و خودش نيز تبديل به قدرت مي‌شود. در جامعه‌اي كه "ديگری" محلي از اعراب ندارند يا فاقد قدرت هستند، نقد آنان نيز شنيده نخواهد شد.

5ـ نقد هنگامي موثر است كه مراجع داوري و نظارتي مستقل برقرار و قدرتمند باشند. اگر تمايز ميان مردم، حكومت و نهاد داوري‌كننده و نهاد نظارتي رعايت نشود، زمينه اثرگذاري نقد مخدوش خواهد شد. از همه مهمتر استقلال نهاد قضايي و داوري و نيز نهادهاي مدني و نظارتي غير حقوقي است که زمينه لازم براي اثرگذاري نقد است.

6ـ برقراري شرايط يكسان براي هر موضوعي در برابر نقد، لازمه اثرگذاري نقد است. نمي‌توان يك نفر را نقد و حتي تخطئه كرد و انواع و اقسام اتهامات ناجوانمردانه را عليه او يا جناح او حواله كرد، و در عین حال مجازات نشد. در مقابل نتوان در برابر عده‌اي ديگر كوچك‌ترين انتقادي داشت و از گل كمتر گفت. تبعیض نظام‌مند نشانه‌ای از نبود شرایط لازم برای اثرگذاری نقد است.

7ـ در غياب نقد، هيچ نوع ارزيابي موثري ممكن نيست. اگر مي‌بينيم كه داوري نسبت به رژيم گذشته به شكل كاملاً معناداري تغيير كرده است، به اين لحاظ است كه آن رژيم مانع نقد مي‌شد، لذا خوب و بدش يكسان رد شد و اكنون و پس از گذشت چهل سال چون باز هم نقد آن رژيم به گونه ديگري در محدوديت قرار دارد، اين بار، داوري يك سويه ولي با جهت معكوس در حال رخ دادن است. داوري معكوس نسبت به حكومت فعلي در حال شكل‌گيري است.

8ـ وجود زمینه و فضای گفتگو و رواج آن لازمه نقدهاي موثر و كارآمد است. گفتگو نيز به معناي احترام گذاشتن به حقوق ديگران و پذيرش حدي از نسبیت است كه مي‌توان درباره آنها گفتگو كرد. اگر گفتگو نباشد، معلوم نيست كه چگونه مي‌توان تن به نقد داد. در فضاي رسانه‌اي يك سويه نقد شكل نخواهد گرفت.

9ـ كيفيت دسترسي به مواد خام براي انجام نقد، لازمه نقد است. مقدمه يك امر واجب، واجب است. نقد واقعی هنگامي رخ مي‌دهد كه مقدمه آن، يعني دسترسي به اطلاعات و وجود نسبي فضاي شفاف، محقق شود. بنابراين دسترسي به اطلاعات و نيز آزادي بيان و در دسترس بودن ابزار انتشار نقد، و بالاخره ملزم كردن نقدشونده به پاسخگویی، مراحل گوناگون براي شكل‌گيري نقد هستند.

10ـ فرهنگ نقد با فرهنگ فحاشي و توهين و دروغ و تخريب تفاوت دارد. در جامعه‌اي كه شرايط بالا وجود ندارد، نقد تبديل به توهين و افترا و دروغ مي‌شود و نهاد بي‌طرف داوري مانع مفتریان و ناسزاگویان نمي‌شود. در چنين جامعه‌اي مي‌توان به راحتي رييس جمهور را مأمور MI6 دانست و براي آن سند تراشيد و در نهايت آب از آب تكان نخورد. اين نقد نيست، نسيه است. سررسيد آن بدبختي و پسرفت است. دیر و زود دارد ولی سوخت و سوز ندارد.

منبع :دنیای اقتصاد 

 

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان