کد خبر: ۱۲۴۴۴
تاریخ انتشار: ۰۹ آبان ۱۳۹۸ - ۰۸:۳۰-31 October 2019
در قصه، آدم‌ها به صورت كلی‌تر مطرح شده‌اند، اما در داستان آن كلیات با شخصیت پردازی دقیق‌تر به تكامل رسیده‌اند.
عصراسلام:
در قصه در وهله اول سرگذشتی كه نقل می‌شود اهمیت دارد و آدم‌ها فقط از حیث پیش بردن این سرگذشت نقشی فعال یا منفعل دارند. در ادب گذشته ما سمك عیار، امیرارسلان نامدار و قصه‌های عامیانه یا شفاهی را می‌توان از مقوله قصه نامید.

در حقیقت قصه یا رمانس شكل بدوی داستان كوتاه یا رمان است، اما داستان یا رمان، چه در نگریستن به واقعیت و چه در پرداختن به ساختارهای روایی، فرق اساسی با قصه یا رمانس دارد. 

داستان یا رمان معمولا آدم‌ها را به نحوی می‌پردازد و جریان زندگی را - چنان‌كه هست یا فرض می‌شود كه هست - به گونه‌ای روایت می‌كند و پیچیدگی‌های واقعی و تناقض‌های گوناگون هستی در آن انعكاس پیدا می‌كند؛ گیرم این پیچیدگی‌ها و تناقض‌ها از صافی ذهن خیال‌پرداز نویسنده می‌گذرند.

در داستان یا رمان روایت آدم‌ها با یك‌دیگر و با طبیعت و با موقعیت و وضعیت اجتماعی آن‌ها ـ چه از حیث طبقاتی و نژادی و چه از حیث اخلاقی و جنسی ـ كمابیش قابل توضیح است یا باید قابل توضیح باشد. سیرت یا شخصیت آدم‌ها معمولا بیش از حوادث و سیر ماجرا ـ چنان‌كه در قصه یا رمانس می‌بینیم ـ اهمیت دارد.

از همین رو دیالكتیكی كه در داستان یا رمان هست در مقایسه با دیالكتیك قصه یا رمانس كاملاً پیچیده‌تر است و الزاما آدم‌ها را صرفا به تضادهای اخلاقی یا تقابل‌های خشك و خالص با یك‌دیگر در یك قلم‌رو بسته نشان نمی‌دهد.
به بیان دیگر ،قصه و داستان هر دو آثار روایی هستند و به نقل رویداد ها می پردازند.

آنچه داستان را از قصه جدا می کند، روابط علی بین رویدادهای مختلف آن است؛ درحالی که قصه بر اساس حوادث پشت سر هم شکل می گیرد که ممکن است رابطه علت و معلولی بر آنها حاکم نباشد. رابطه‌های علی و معلولی و عناصر دیگر داستان نویسی را گسترده تر، بهتر و دقیق تر می توان در داستان یافت.

محور ماجرا در قصه بر حوادث استوار است و قهرمان ها درآن كمتر دگرگونی می یابند و بیشتر دستخوش حوادث و ماجراهای گوناگون اند. درحقیقت در قصه ها" قهرمان" وجود دارد و در داستان ‌ها " شخصیت". تفاوت دیگر در قهرمان وشخصیت است. 

قصه‌های کهن معمولاً قهرمانانی دارند که از الگوهای مشخصی پیروی می‌کنند و مرز بین خوبی و بدی مشخص است، ولی شخصیت ها در داستان دارای نوعی فردیت هستند و در اثر تحولاتی که حادث می شود، تغییر می‌کنند؛ یعنی سفید سفید یا سیاه سیاه نیستند، بلکه سایه - روشن و خاکستری هستند.

آنچه داستان را از قصه جدا می کند، روابط علی بین رویدادهای مختلف آن است؛ درحالی که قصه بر اساس حوادث پشت سر هم شکل می گیرد که ممکن است رابطه علت و معلولی بر آنها حاکم نباشد. رابطه های علی و معلولی و عناصر دیگر داستان نویسی را گسترده تر، بهتر و دقیق تر می توان در داستان یافت.

یکی دیگر از تفاوت ها در زمان و مکان است. قصه‌ها تعلق زمانی و مکانی آشکار ندارند؛ یکی بود یکی نبود غیر از خدا هیچکس نبود، جنگلی بود، قصری بود، خانه ای بود و...حال آنکه در داستان‌ها می‌توان نشانه‌های بسیاری دال بر حضور زمان و مکان را در آن مشاهده کرد.

توصیف در قصه، توصیفی است بی توجه به كلیت داستان؛ مثلا جایی كه در و دیوار اتاقی اصلاً در برداشت خواننده از شخصیت یا فضا تأثیری ندارد – و گاهی حتی در تضاد با آن است- نویسنده جملات بسیاری را به توصیف گل، بوته، رنگ، لباس و چهره اختصاص داده و اگر كسانی هم برای این توصیف حدی معین در نظر گرفته‌اند، به توصیف عینی پرداخته اند. حال آن كه درداستان، توصیف ذهنی اهمیت و نمودی بسیار دارد و توصیف عینی هم اگر هست- كه هست- درچارچوب مشخص می‌گنجد.

تفاوت دیگر از جهت زبان می‌باشد؛ زبان قصه روایتی و گزارشی است، ولی زبان داستان تصویری و حسی. در قصه، كلمات فقط برای تشكیل جمله و رساندن پیام جمله آمده‌اند، ولی در داستان هر كلمه نقش تصویری و القایی ویژه‌ای دارد، كه نه تنها جمله را می سازد، بلكه برداشتی از شخصیت، نگاه نویسنده، كنش‌ها و احتمالاً فضا و مانند آن را در ذهن خواننده حك می‌كند.



منیژه خسروی
تبیان
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان