کد خبر: ۱۲۲۸
تاریخ انتشار: ۳۰ تير ۱۳۹۸ - ۱۳:۰۹-21 July 2019
سوسیالیسم علمی مارکس اقتصادیات و فلسفه‌ی او را (شامل نظریه‌ی ارزش کار و مفهوم از خود بیگانگی) در هم می‌آمیزد تا شرح دهد چگونه در طول تاریخ نزاعی ژرف میان دارا و ندار به حال شکل‌گیری بوده است.
به طور خاص مارکس ادعا می‌کند که شکستی در کاپیتالیسم افتاده و به جنگی میان دو طبقه مبدل شده است: بورژوازی (طبقه‌ی سرمایه‌داری که صاحب جهاز تولید است) و پرولتاریا (طبقه‌ِ کارگر که دست‌خوش اراده‌ی سرمایه‌داران است). مارکس مد‌عی بود که به کشف قوانین تاریخ نائل آمده است، قوانینی که تناقضات سرمایه‌داری را افشا کرده و اضطرار نزاع طبقاتی را از پرده بیرون می‌آورد.

مارکس پیش‌بینی کرد که رقابت میان سرمایه‌داران به چنان سبعیتی خواهد رسید که لاجرم اغلب ایشان ورشکسته خواهند شد و تنها چند انحصارگرا باقی‌می‌مانند و همه‌ی امر تولید را به مهار خود خواهند داشت. در نظر مارکس این یکی از تناقضات سرمایه‌داری بود: رقابت، به عوض پدید‌آوردن محصولات خوش‌کیفیت‌تر و ارزان‌تر برای مصرف‌کنندگان، در دراززمانی به انحصاری خواهد انجامید که کارگر و مصرف‌کننده را به یک‌سان استثمار می‌کند. چه اتفاقی برای سرمایه‌داران سابق می‌افتد؟ به زمره‌ی پرولتاریا سقوط می‌کنند و منابع کار را افزایش می‌دهند، سقوط دست‌مزد‌ها را باعث می‌شوند و به اصطلاح مارکس، ارتش ذخیره‌ای خواهند بود برای سپاه بیکاران. همچنین در اندیشه‌ی مارکس ماهیت آنارشیک و برنامه‌ریزی‌نشده‌ی اقتصاد پیچیده‌ی بازار، آن وقت که عرضه و تقاضا تطابق‌شان را از دست بدهند، در معرض بحران‌های اقتصادی خواهد بود، در فعالیت‌های بازرگانی نوسان‌های گسترده پدید خواهد آورد و نهایتاً به رکود‌های سخت اقتصادی خواهد انجامید.
در استدلال مارکس هر چقدر که اقتصاد سرمایه‌داری پیشرفت کند، این تناقضات و تعارض‌ها چشم‌گیرتر می‌شود. هر اندازه سرمایه‌داری ثروت بیشتری پدید بیاورد، بیشتر بذر نابودی خود را خواهد کاشت. در نهایت، پرولتاریا به مرحله‌ای می‌رسد که درمی‌یابد به یاری قدرت جمعی‌ش می‌تواند چند سرمایه‌دار باقی‌مانده و به تبع ایشان تمامی نظام سرمایه‌داری را براندازد.

مارکس فکر می‌کرد تمامیت نظام سرمایه‌داری، با مالکیت خصوصی‌‌ش، پول‌ش، دادوستد بازاری‌اش، حساب‌داری سود و زیان‌ش، بازار کارش و غیره و غیره، می‌بایست منسوخ شده، با نظام اقتصادیِ تماماً-برنامه‌ریزی‌شده و خود‌گردان جانشین شود که نقطه‌ِی پایانی مطلق و کامل خواهد بود بر استثمار و از خود بیگانگی. مارکس استدلال می‌کرد که انقلاب سوسیالیستی اجتناب‌ناپذیر است.

یک ارزیابی

شکی نیست که مارکس اندیشمندی برجسته بود که توانست در سراسر جهان بسیارانی را به حمایت از خویش برانگیزاند. اما پیش‌بینی‌هایش از آزمون زمان سربلند بیرون نیامدند. اگر چه بازار‌های سرمایه‌داری در طول صد و پنجاه سال گذشته تغییر کرده‌اند، اما هرگز رقابت به ایجاد انحصار منجر نشده است. دستمزد‌های حقیقی بالا رفته‌اند و از نرخ سود کاسته نشده است. ارتش ذخیره‌ی بیکاران هم شکل نگرفته. راست است که با رکود و رونق‌های دوره‌ای در کشمکش هستیم، اما هر چه بیشتر و بیشتر اقتصاددانان بدین باور می‌رسند که کساد‌‌ها و رکود‌های چشم‌گیر احتمالاً بیشتر نتیجه‌ی سهوی مداخله‌ی دولت‌اند (مداخله از خلال سیاست‌های پولی‌ای که بانک‌های مرکزی اتخاذ می‌کنند و سیاست‌های مالیاتی و مالی که دولت‌ها پیش می‌گیرند) تا این‌که خصیصه‌ی ذاتی بازار‌ها باشند.

انقلاب‌های سوسیالیستی البته که در سراسر جهان اتفاق افتاده‌اند، اما هرگز محل وقوع‌شان آن‌جا که آراء مارکس پیش‌‌بینی می‌کرد (یعنی پیشرفته‌ترین کشور‌های سرمایه‌داری) نبوده است. بر عکس، قیام‌های سوسیالیستی در کشور‌هایی فقیر یا به اصطلاح ملل جهان سوم رخ داده است. امروزه مشکل‌‌زاترین موضوع برای مارکسیسم، سقوط مداوم سوسیالیسم است. انقلاب‌های امروزِ کشور‌های سوسیالیستی علیه سوسیالیسم و له بازار آزاد اتفاق می‌افتند. در عمل سوسیالیسم در ایجاد جامعه‌ی خودگردان، ناخودبیگانه و تماماً‌برنامه‌ریزی‌‌شده‌ش شکست خورده. سوسیالیسم، آن‌چنان که در قرن بیستم در جهان واقع شد، نتوانست توده‌ها را رهایی بخشد. در اغلب موارد صرفاً به اشکال تازه‌ای از تمرکز قدرت، سلطه‌گری و سوءاستفاده از قدرت انجامید.

آراء مارکس در باب ارزش، فلسفه‌ش در باب ماهیت بشر و ادعایش‌ مبنی بر کشف قوانین تاریخ، چون در کنار هم قرار بگیرند منظری غامض اما بشکوه از نظمی برای جهانی نو ارائه می‌دهند. اگر سه‌ربع نخست قرن بیستم به زمین تمرین این نظرگاه مبدل شد، ربع آخر قرن ماهیت آرمان‌‌شهر‌گرایانه و به‌عمل‌نامدنی‌ا‌ش را نمایان کرد.

مترجم: آرمان سلاح‌ورزی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان