کد خبر: ۱۲۱۱۸
تاریخ انتشار: ۱۴ مهر ۱۳۹۸ - ۱۹:۰۲-06 October 2019
سوژه و ابژه را می‌توان به عبارتی مهم‌ترين مفاهيم فلسفه مدرن به حساب آورد كه بسياری از تأملات فلسفی و نظريات شناختی عصر معاصر پيرامون اين دو واژه و نسبت آ‌نها بيان شده است.
عصراسلام:
در ادامه به اجمال تعاريفی از اين مفاهيم می‌پردازيم. 

اُبژه (Object):

[فلسفه] ابژه در تعريف به معنی مفعول و شيئی است كه فعل بر آن صورت می‌گيرد يا شناسايی می‌شود. بنا به همين مفهوم گاهی ابژه را «متعلقِ شناسايی» نيز ترجمه می‌كنند. ابژه هر آن چيزی است كه حاصل ادراک است. بر اثر ادراک حصول معلوم می‌گردد و عينيت آن اعتبار می‌يابد. 

سوژه (subject): 

[فلسفه] اين عبارت در مقابل ابژه قرار می‌گيرد و معنی لغوی آن «موضوع» است كه گاه «فاعل شناسا» نيز ترجمه شده است. اين واژه در قرون قبل مدرن به عنوان «موضوع ادراك» شناخته شده بود و در فلسفه مدرن، مفهوم آن عمدتاً با عنوان «كسی كه فعل را مرتكب می‌شود» معرفی شد. در فلسفه اسلامی، سوژه و ابژه گاهی «دال و مدلول» نيز خوانده شده‌اند. 

به منظور درک بهتر اين دو مفهوم اساسی بايد فلسفه مدرن را جست‌وجو كرد. گرچه قبل از دكارت نيز اين دو مقوله موضوعيت داشته‌اند، اما بيشترين بحث‌ها و مدون شدن تعاريف سوژه و ابژه از دكارت و فلسفه نوين آغاز می‌شود. 

رنه دكارت به منظور حصول معرفت، ابتدا به تمامی محسوسات و ادراک شدنی‌های پيرامون خود شک كرد و «انديشيدن» را تنها نقطه‌ای دانست كه می‌تواند به آن اتكا پيدا كند. قدرت تفكری كه دكارت درون خود می‌ديد مبنای اساسی برای «بودن» او و جهان پيرامونش بود و جمله معروف «می‌انديشم، پس هستم» مبتنی بر همين ديدگاه شكل گرفته است. 

در اصل دكارت دو جوهر مستقل و متمايز را تعريف كرد كه اولی جوهر «خردورزی» است كه انديشيدن صفت مبرز آن است و ديگری ماده يا جسم است كه ويژگي كليدی آن داشتن بعد است. بين اين دو مفهوم، دكارت اصالت را به خردورزی و سوژگی داد كه بر مبنای آن می‌توان ابژه‌های پيرامونی را درک و توصيف كرد. 

عقل انسان از نظر دكارت قادر است به ماهيت همه موجودات پی برده و آنان را مورد شناسايی قرار دهد و در چنين حالتی، خرد انسان «فاعل شناسا» يا همان سوژه خوانده می‌شود و جهان پيرامون «شیء‌های مورد شناسايی» يا ابژه خوانده می‌شوند. 

البته اين دو مفهوم در اواخر قرن هجدهم و توسط فلاسفه‌ای چون لاک و لايبنيتس متحمل بار معنايي جديد شدند و «كنش‌های فكری كه قابل ادراک توسط چشم نيستند» هم به دايره ابژه‌ها اضافه شد و به عبارتی ابژه مفهوم «چيزی كه درباره آن انديشيده می‌شود» را پيدا كرد. 


سوبژكتيويسم (subjectivism): 

[فلسفه] سوبژكتيويسم يا اصالت سوژه كه گاهی «ذهنيت گرايی» نيز ترجمه شده است را می‌توان طبق مفهوم رايج، اعتقاد به خصوصی بودن ذهن هر شخص دانست. به عبارت ديگر، هر فرد ذهنيات خاص خود را دارد كه بر اساس علايق و سلايق وی بوده و همين مسئله وی را از ساير افراد متمايز می‌كند. هر شخص تجربيات ذهنی دارد كه اساس همه قوانين و معيارهاست. 

سوبژكتيويسم تلاش دارد تا قواعدی را كه به گونه‌ای مستقل از خواست فرد است، به شيوه‌ای ذهنی و مرتبط با فاعل شناسا (سوژه) تحليل و توصيف كند. در اين شيوه برداشت، همه احكام را نهايتاً به سلايق ذهنی افراد ربط می‌دهد. 

فيلسوفانی نظير لاينيتس، اسپينوزا و دكارت را می‌‌توان سوبژكتيويست‌هايی دانست كه با قائل شدن به اصالت فهم برای عقلِ انسان با عنوان راسيوناليست يا عقلگرا نيز شناخته می‌شوند. 


اُبژكتيويسم (Objectivism):

[فلسفه] رويكرد اصالت ابژه كه گاهي در ترجمه فارسی «عينيت‌گرايي» نيز عنوان شده است، دقيقاً در نقطه مقابل اصالت سوژه قرار دارد. حاميان اصالت ابژه خلاف سوبژكتيويست‌ها كه به ذهنيت اصالت می‌دهند به عينيت احكام و قواعد اعتقاد دارند و بر اين باورند كه مفاهيم بنيادين (اخلاقی، زيباييی شناختی و... ) كه تعيين‌كننده ارزش‌ها و هنجارها هستند، وجود عينی و خارجی دارند و آنها را نمی‌توان صرفاً بر ساخته ذهنيات افراد دانست. 

به عبارت ديگر، اين مفاهيم اموری هستند كه می‌توان مستقل از عواطف، احساسات و سلايق درباره شان احكام صادر كرد و صدق و كذب آنها را نشان داد. 
متفكرانی چون «جان لاک» و «هيوم» را میتوان فلاسفه معتقد به اصالت ابژه دانست كه مبتنی بر عينيت‌گرايی، تجربه حسی را مقدم بر شناخت ذهنی دانسته و از اين رو به آنان فلاسفه تجربه‌گرا (آمپريست) نيز اطلاق می‌شود. 




جوان‌آنلاین
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان