کد خبر: ۱۱۸۶۰
تاریخ انتشار: ۲۷ شهريور ۱۳۹۸ - ۲۱:۳۷-18 September 2019
آن شب دیروقت به خانه آمد. همسرش به این دیر آمدن‌ها عادت داشت. سری به اتاق بچه‌ها زد. خواب بودند.
دستی به سر دو پسرش کشید. به طبقۀ بالا رفت. در را از داخل قفل کرد. چند نامه نوشت. بعد تریاکی را که پیش‌تر برای این منظور تهیه کرده بود در الکل حل کرد و سر کشید. خوابید. خواب ابدی. صبح وقتی همسرش به سراغش رفت کار از کار گذشته بود. مرد مرده بود؛ مردی که بنیانگذار دادگستری جدید ایران بود، مردی که ده سال وزیر مقتدر ایران بود و سخت‌کوشی‌اش دمار از روزگار همکارانش درمی‌آورد، با تریاک خودکشی کرد. مگر کسی باور می‌کرد؟ داور، علی‌اکبر داور خودکشی کرده بود!

پدر علی‌اکبر در دربار قاجار مسئولیتی در امور مالی داشت. به مدرسۀ دارالفنون رفت تا طب بخواند، اما رها کرد و حقوق خواند. هنگام انقلاب مشروطه ۲۱ سال داشت. در دهۀ ۱۲۹۰ برای اینکه سری میان سرها درآورد تحصیل در دارالفنون کم بود. حاج ابراهیم پناهی از بازرگانان آذربایجان قصد داشت فرزندانش را برای تحصیل به سوییس بفرستد، علی‌اکبر را هم همراه آن‌ها فرستاد تا مراقب فرزندانش باشد. 

علی‌اکبر در سوییس حقوق خواند. سال ۱۳۰۰ به ایران بازگشت و راه ترقی را ابتدا در روزنامه‌نگاری یافت. روزنامه‌ای تأسیس کرد به نام «مرد آزاد» و حزبی هم برپا کرد به نام «حزب رادیکال»؛ و به راستی از این پس مشیِ علی‌اکبر «رادیکال» بود، او به یکی از چهره‌های اصلی‌ای تبدیل شد که در پی «تحول رادیکال»، یعنی تحولی ریشه‌ای و اساسی در ایران بودند. سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۴ سال‌های ترقی شتابان رضاخان بود، مگر می‌شود در عرض پنج سال از مقام فرماندهی نظامی به پادشاهی رسید؟ می‌شود، به شرطی که این فرمانده نظامیِ تازه‌وارد حواریونی کوشا و فداکار می‌داشت. رضاخان چنین حواریونی به دست آورد و کوشاترین و زبده‌ترینشان همین علی‌اکبر بود که به تازگی نام خانوادگی «داور» را با تفأل به دیوان حافظ برای خود برگزیده بود.

داور در مجلس چهارم نماینده بود. برای به قدرت رسیدن رضاشاه دو اتفاق مهم لازم بود، یکی تصویب ماده واحده‌ای که قاجار را عزل می‌کرد (۹ آبان ۱۳۰۴) و دیگری تشکیل مجلس مؤسسان و برگزیدن شاه جدید (۲۵ آذر ۱۳۰۴). داور در هر دو مورد مرد کوشای میدان بود. شب تصویب ماده‌واحده ستادی در سرداب خانۀ رضاخان تشکیل داده بود، نمایندگان را یکی یکی تلفنی دعوت می‌کرد و از آن‌ها امضا می‌گرفت. در مجلس هم وقتی مصدق در مخالفت با ماده واحده سخنرانی کرد، علی‌اکبر داور یک‌به‌یک استدلال‌های مصدق را جواب داد.

رضاخان رضاشاه شد و در دولت جدید علی‌اکبر داور وزیر عدلیه شد. حالا می‌توانست به پشتوانۀ کسی که خود در شاه شدنش کوشیده بود تغییرات «رادیکال» مورد نظرش را ایجاد کند. اختیارات ویژه از مجلس گرفت، «عدلیه» را برچیدن و «دادگستری» جدیدی ایجاد کرد. او نماد یک کارمند سختکوش و پرکار بود. کارش ساعت نداشت، اگر لازم بود چند روز از اداره بیرون نمی‌رفت، شبانه‌روزی کار می‌کرد. از جهت بین‌المللی هم زمینۀ لغو کاپیتولاسیون را فراهم کرد، قرارداد دارسی را لغو کرد و برای دفاع از حق ایران به جامعۀ ملل رفت. در میان حواریون رضاشاه که برخی کارنامۀ پاکیزه‌ای ندارند، او سالم و پاکدست بود، اما توان «نه گفتن» به شاه را نداشت.

۱۳۱۲ کابینه عوض شد. تقی‌زاده وزیر دارایی بود و شاه تمایلی به حضور او نداشت. گزینۀ جایگزین مورد نظرش داور بود. داور تمایلی به وزارت دارایی نداشت، اما نمی‌توانست به شاه «نه» بگوید و پس از ۷ سال از دادگستری به دارایی رفت. او مجموعۀ گسترده‌ای از شرکت‌های دولتی را پدید آورد که چندی بعد ادارۀ آن‌ها بلای جانش شد. این حد کار از توانش خارج بود، اهل این هم نبود که پا پس کشد، تا اینجا فقط روبه‌جلو آمده بود، ترجیح می‌داد بمیرد تا اینکه اعلام ناتوانی کند.

روزی اواخر بهمن ۱۳۱۵ که نزد رضاشاه حضور داشت، شاه عصبانی شد و با او تندی کرد گویا فحش معمول «پدرسوخته» را هم نثارش کرد. داور آن روز غروب به وزارت خارجه رفت و چنان در بحث شرکت می‌کرد که به نظر نمی‌رسید این واپسین غروب زندگی‌اش است. به بهانۀ آزمایشِ کیفیت مقداری تریاک از ادارۀ تریاک گرفته بود. همان شب با بلعیدن تریاک خودکشی کرد.

شاید خودکشی داور در نگاه نخست قابل باور نباشد، اما کافی است به یاد آوریم دو یار نزدیک داور و دو حواریِ دیگر رضاشاه، یعنی فیروز و تیمورتاش هم پس از خشم رضاخان از مقام خود برکنار و محاکمه شدند و تیمورتاش گوشۀ زندان مرد یا میرانده شد...

 
گزیدۀ منابع:
داور و عدلیه، باقر عاقلی/ بازیگران عصر طلایی، خواجه‌نوری، ۹-۲۶/ بازیگران عصر پهلوی، طلوعی، ج یک، ۳۰۲-۳۲۰.

مهدی تدینی 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان