کد خبر: ۱۱۵۵
تاریخ انتشار: ۳۰ آبان ۱۳۹۶ - ۲۲:۲۱-21 November 2017
اندیشه بنیان نهادن مدرسه‌ای زیر نظر حکومت برای آموزش علوم جدید در جهت پاسخگویی به نیازهای اساسی جامعه، برای نخستین‌بار توسط میرزا‌تقی‌خان امیرکبیر و در دوران صدارت اعظمی او مطرح شد.


اندیشه بنیان نهادن مدرسه‌ای زیر نظر حکومت برای آموزش علوم جدید در جهت پاسخگویی به نیازهای اساسی جامعه، برای نخستین‌بار توسط میرزا‌تقی‌خان امیرکبیر و در دوران صدارت اعظمی او مطرح شد. 

این اندیشه حاصل سال‌ها مشاهدات او در جریان روند آماده شدن برای پذیرش نقشی صدراعظمی بود؛ روندی که از دوران کودکی و با حضور او در دربار ولیعهد ایران آغاز شد. تربیت امیر توسط میرزای بزرگ قائم مقام اول و میرزا‌ابوالقاسم، قائم‌مقام‌فراهانی بخشی از زمینه‌های شکل‌گیری اندیشه‌های نوگرایانه را در او فراهم کرد. به‌‌خصوص اینکه انگیزه شخصی عباس میرزا و قائم مقام‌ها در ایجاد اندیشه‌های جدید که ناشی از مشاهده عقب‌ماندگی در ایران بود گرفتن کمک از نیروهای روس بود اما درگیری میان دو کشور، فرصت ایجاد نتیجه مطلوب را گرفت.

ایران دوره ناصرالدین شاه قاجار، سرزمینی بود که در بسیاری از شاخص‌های تمدن با بسیاری از کشورهای متمدن جهان دارای تفاوت بود؛ این تفاوت که ناشی از مجموعه اقدامات حکمرانان دودمان‌های پیشین و قاجارها بود در این دوره خاصی به دلیل ورود ایران به عرصه حضور قدرت‌های بزرگ که در مقایسه با ایران بسیار پیشرفته بودند نمود بیشتری یافت. یکی از این شاخص‌ها آموزش و تعلیم افراد جامعه بود که واقعیت عقب‌ماندگی ایران در آن، مسئله‌ای جدی و گریزناپذیر بود. توجه به امر تربیت و علم‌آموزی مدت‌ها بود که در ایران رو به فراموشی گذاشته بود و نه‌تنها جامعه ایرانی اطلاعی روشن از پیشرفت‌های علمی و تمدنی جهان غرب نداشت، بلکه آموزش علومی که تا چندی پیش در ایران مهم دانسته می‌شد مورد اعتنا قرار نداشت. حتی در دورهایی همچون زمامداری دودمان صفوی که مشخصه‌های آن شکل‌گیری قدرت یکپارچه ملی و سیاست تمرکزگرایی است نیز تحرک علمی هم پایه غرب در ایران وجود نداشت. «سیاست مذهبی سلاطین صفویه موجب شده بود که تمام توجه معطوف به مذهب شود و تنها علوم دینی را دانش نامند و فقط فقها را عالم خوانند و برنامه مدارس تقریبا منحصر به فقه و اصول و تفسیر باشد. تحصیل علوم طبیعی و ریاضی مذموم بود و کتب دانشمندان بزرگ در این رشته‌ها قدر و اعتبار نداشت.» از طرفی حکومت‌های ایرانی به شکل مرکزی و یا ملوک‌الطوایفی هرگز خود را دارای مسئولیت برای ایجاد مراکز آموزشی نمی‌دیدند و در برخی موارد از آن دوری می‌کردند، به این دلیل که وجود افراد آموزش‌دیده و مطلع می‌توانست تهدیدکننده حکومت‌شان باشد.

در سال ۱۲66 ه.ق، امیرکبیر پس از جلب نظر مثبت ناصرالدین شاه جوان دستور به ساخت مدرسه داد. مهم‌ترین ضرورت در ایجاد چنین نهادی وجود معلمان ورزیده برای انتقال مفاهیم و علوم جدید به محصلان ایرانی بود. امیر مایل به استفاده از متخصصان انگلیسی یا فرانسوی در مدرسه نبود و با همین نگرش، به دلیل عدم حضور سیاسی و بلندآوازه بودن اتریشی‌ها در دستاوردهای علمی و نظامی درصدد جذب آنان برآمد. شخص امیر هرگز از واژه دارالفنون برای مدرسه‌ای که در تلاش برای راه‌اندازی اش بود، استفاده نکرده است. 

تعداد محصلان که قرار بود ۳۰ نفر باشند در اولین سال به 110 نفر رسید به این قرار: مهندسی ۱۲ نفر / توپخانه ۲۹ نفر / پیاده‌نظام ۳۹ نفر / سواره‌نظام ۵ نفر / طب و جراحی ۲۰ نفر/ فیزیک و شیمی و داروسازی ۷ نفر / معدن‌شناسی ۵ نفر. شاگردان پذیرفته شده در دارالفنون برای تحصیلات خود هزینه‌ای نمی‌پرداختند و از طرف دولت به آنها خرج تحصیل و لباس یک شکل و ناهار داده می‌شد. 

قتل امیر در ۱۲6۸ ه.ق، دارالفنون نوپا را با تهدیداتی از جانب صدراعظم جدید ایران، میرزا‌آقاخان نوری و کلنل شیلی، وزیر مختار انگلیس در ایران مواجه ساخت. اعتراض انگلیسی‌ها به این مسئله بود که چرا در انتخاب معلمان دارالفنون از انگلیسی‌ها استفاده نشده است و میرزا آقاخان نیز به دلیل دشمنی با اندیشه‌های نوگرایانه درصدد ایجاد اشکال در کار مدرسه بود. با این وجود ناصرالدین‌شاه جوان از مدرسه حمایت می‌کرد و دارالفنون تا سال‌ها بعد به خوبی به فعالیت خود ادامه می‌داد. لرد کرزن در سال ۱۳۰۷ ه.ق تعداد محصلان دارالفنون را ۳۸۷ نفر ثبت کرده است. 

منبع: مروری بر علل تاسیس چگونگی شکل‌گیری و تأثیرات مدرسه دارالفنون در جامعه ایران، محمدرضا علم، بهاره بی‌صدا، مجله علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران، پاییز 1393


نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان