کد خبر: ۱۱۵۰۱
تاریخ انتشار: ۰۳ شهريور ۱۳۹۸ - ۱۲:۴۸-25 August 2019
سؤال :  آيا عزاداري براي امام حسين (عليه السلام) در زمان امامان [عليهم السلام] سابقه دارد ؟
جواب :  بلي، در اينجا تنها به ذكر نمونه‌هاي اندكي از آنچه كه در تاريخ نقل شده، بسنده مي‌كنيم:
۱. عزاداري بني هاشم
در ماتم سيد الشهدا؛ از امام صادق عليه السلام روايت شده است:
پس از حادثه عاشورا هيچ بانويي از بانوان بني هاشم، سرمه نكشيد و خضاب ننمود و از خانه هيچ يك از بني هاشم دودي كه نشانه پختن غذا باشد، بلند نشد تا آنكه ابن زياد به هلاكت رسيد. ما پس از فاجعه خونين عاشورا پيوسته اشك بر چشم داشته ايم. [۱۰]

۲. عزاداري امام سجادعليه السلام
حزن امام سجاد عليه السلام بر آن حضرت به صورتي بود كه دوران زندگي او، همراه با اشك بود.
عمده اشك آن حضرت بر مصائب سيد الشهداعليه السلام بود و آنچه بر عموها، برادران، عموزاده ها، عمه‌ها و خواهرانش گذشته بود تا آنجا كه وقتي آب مي‌آوردند تا حضرت ميل كند، اشك مبارك شان جاري مي‌شد و مي‌فرمود: چگونه بياشامم در حالي كه پسر پيامبر را تشنه كشتند؟ [۱۱] و مي‌فرمود: «هرگاه شهادت اولاد فاطمه زهراعليها السلام را به ياد مي‌آورم، گريه‌ام مي‌گيرد». [۱۲]
امام صادق عليه السلام به زراره فرمود: جدم علي بن الحسين عليه السلام هرگاه حسين بن علي عليه السلام را به ياد مي‌آورد، آن قدر اشك مي‌ريخت كه محاسن شريفش پر از اشك مي‌شد و بر گريه او حاضران گريه مي‌كردند. [۱۳]

۳. عزاداري امام محمّد باقر عليه السلام
امام باقر عليه السلام در روز عاشورا براي امام حسين عليه السلام مجلس عزا برپا مي‌كرد و بر مصائب آن حضرت گريه مي‌كردند.
در يكي از مجالس عزا، با حضور امام باقرعليه السلام كميت شعر مي‌خواند، وقتي به اينجا رسيد كه: «قَتيلٌ بِالطَّفِّ... »، امام باقرعليه السلام گريه زياد كرده، فرمودند:
اي كميت! اگر سرمايه اي داشتيم، در پاداش اين شعرت به تو مي‌بخشيديم؛ اما پاداش تو همان دعايي است كه رسول خداصلي الله عليه وآله درباره حسان بن ثابت فرمودند كه همواره به جهت دفاع از ما اهل بيت عليهم السلام، مورد تأييد روح القدس خواهي بود. [۱۴]

۴. عزداري امام صادق عليه السلام
امام موسي كاظم عليه السلام مي‌فرمايد:
چون ماه محرم فرا مي‌رسيد، ديگر پدرم خندان نبود؛ بلكه اندوه از چهره اش نمايان مي‌شد و اشك بر گونه اش جاري بود، تا آنكه روز دهم محرم فرا مي‌رسيد. در اين روز مصيبت و اندوه امام به نهايت مي‌رسيد. پيوسته مي‌گريست و مي‌فرمود:
امروز، روزي است كه جدم حسين بن علي عليه السلام به شهادت رسيد. [۱۵]

۵. عزاداري امام موسي كاظم عليه السلام
از امام رضاعليه السلام نقل شده است كه فرمود:
چون ماه محرم فرا مي‌رسيد، كسي پدرم را خندان نمي ديد و اين وضع ادامه داشت تا روز عاشورا، در اين روز پدرم را اندوه و حزن و مصيبت فرا مي‌گرفت و مي‌گريست و مي‌گفت: در چنين روزي حسين را كه درود خدا بر او باد، كشتند. [۱۶]

۶. عزاداري امام رضا عليه السلام؛
گريه امام رضاعليه السلام در حدي بود كه فرمودند:
همانا روز مصيبت امام حسين عليه السلام پلك چشمان ما را مجروح نموده و اشك ما را جاري ساخته است. [۱۷].
دعبل خدمت حضرت رضاعليه السلام آمد. آن حضرت درباره شعر و گريه بر سيد الشهداعليه السلام كلماتي چند فرمودند؛ از جمله اينكه: اي دعبل! كسي كه بر مصايب جدم حسين عليه السلام گريه كند، خداوند گناهان او را مي‌آمرزد.
آنگاه حضرت بين حاضران و خانواده خود پرده اي زدند تا بر مصايب امام حسين عليه السلام اشك بريزند. سپس به دعبل فرمودند: براي امام حسين عليه السلام مرثيه بخوان، كه تا زنده اي تو ناصر و مادح ما هستي، تا قدرت داري از نصرت ما كوتاهي مكن. دعبل در حالتي كه اشك از چشمانش مي‌ريخت، قرائت كرد: أَ فَاطِمُ لَوْ خِلْتِ الْحُسَيْنَ مُجَدَّلاً وَ قَدْ مَاتَ عَطْشَاناً بِشَطِّ فُرَات[اي فاطمه! آيا گمان مي‌كردي حسين را افتاده بر خاك؟ در حالي كه شهيد شد با لب تشنه در كنار رود فرات].
صداي گريه امام رضاعليه السلام و اهل بيت آن حضرت بلند شد. [۱۸]

۷. عزاداري امام زمان (عج) 
بنابر روايات، امام زمان (عج) در زمان غيبت و ظهور بر شهادت جدشان گريه مي‌كنند. آن حضرت خطاب به جد بزرگوارشان سيد الشهداعليه السلام مي‌فرمايند:
فَلَئِنْ أَخَّرَتْنِي الدُّهُورُ وَ عَاقَنِي عَنْ نُصْرَتِكَ الْمَقْدُورُ، وَ لَمْ أَكُنْ لِمَنْ حَارَبَكَ مُحَارِباً وَ لِمَنْ نَصَبَ لَكَ الْعَدَاوَةَ مُنَاصِباً فَلأََنْدُبَنَّكَ صَبَاحًا وَ مَسَاءً وَ لأََبْكِيَنَّ لَكَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَماً، حَسْرَةً عَلَيْكَ وَ تَأَسُّفاً عَلَي مَا دَهَاكَ؛ [۱۹].
اگر روزگار مرا به تأخير انداخت و دور ماندم از ياري تو و نبودم تا با دشمنان تو جنگ كنم و با بدخواهان تو پيكار نمايم؛ هم اكنون هر صبح و شام بر شما اشك مي‌ريزم و بجاي اشك در مصيبت شما خون از ديده مي‌بارم و آه حسرت از دل پر درد بر اين ماجرا مي‌كشم. در سوگ تو با سوز درون مي‌گريم از نيل و فرات و شط، فزون مي‌گريمگر چشمه چشم من، بخشكد تا حشر از ديده بجاي اشك، خون مي‌گريم [۲۰].

سوال :  آيا مراسم عزاداري از دوران صفويه رواج يافت؟

جواب :  عزاداري بر امام حسين عليه السلام از زمان شهادت او بوده است؛ ولي تا زمان آل بويه (در سال ۳۵۲ ق) اين عزاداري مخفي بود.
قبل از قرن چهارم، عزاداري براي امام حسين عليه السلام، علني نبود و نهاني در خانه‌ها انجام مي‌گرفت؛ اما در نيمه دوم قرن چهارم، سوگواري در روز عاشورا آشكار و در كوچه و بازار انجام مي‌يافت.
عموم مورخان اسلامي - مخصوصاً مورخاني كه وقايع را به ترتيب سنواتي نوشته اند؛ از قبيل ابن الجوزي در كتاب منتظم و ابن اثير در كتاب الكامل و ابن كثير در كتاب البداية والنهاية و يافعي در مرآت الجنان و ذهبي و ديگران - در ضمن ذكر وقايع سال ۳۵۲ و سال‌هاي بعد از آن، كيفيت عزاداري شيعه را در روز عاشورا نوشته اند. 
از جمله ابن الجوزي گفته است:
 در سال ۳۵۲ معز الدوله ديلمي، دستور داد مردم در روز عاشورا جمع شوند و اظهار حزن كنند. در اين روز بازارها بسته شد، خريد و فروش موقوف گرديد، قصابان گوسفند ذبح نكردند، هريسه پزها، هريسه (هليم) نپختند، مردم آب ننوشيدند، در بازارها خيمه به پا كردند و به رسم عزاداري بر آنها پلاس آويختند، زنان به سر و روي خود مي‌زدند و بر حسين عليه السلام ندبه مي‌كردند. [۲۱].
 
به قول همداني: 
در اين روز، زنان موي پريشان در حالي كه [به رسم عزاداري] صورت‌هاي خود را سياه كرده بودند، در كوچه‌ها به راه افتادند و براي عزاي امام حسين عليه السلام سيلي به صورت خود مي‌زدند. [۲۲].

بنابر گفته يافعي: 
اين نخستين روزي بود كه براي شهيدان كربلا سوگواري مي‌شد. [۲۳]
ابن كثير در ضمن وقايع سال ۳۵۲ گفته است:
 كه اهل تسنن قدرت منع شيعه را از اين اعمال نداشتند؛ زيرا شماره شيعه بسيار و نيروي حكومت نيز با ايشان بود. از سال ۳۵۲ تا اواسط قرن پنجم - كه آل بويه از ميان رفتند - در بيشتر سال‌ها مراسم عاشورا به ترتيب مزبور، كم و بيش انجام مي‌گرفت و اگر عاشورا با عيد نوروز يا مهرگان مصادف مي‌گرديد، انجام مراسم عيد را به تأخير مي‌انداختند. [۲۴].
در همين سال‌ها كه فاطميه و اسماعيليه، تازه مصر را به تصرف آورده و شهر قاهره را بنا نهاده بودند، مراسم عاشورا در مصر انجام مي‌يافت.
 بنا بر نوشته مقريزي: در روز عاشوراي ۳۶۳، جمعي از شيعه مطابق معمول خود (از اين جمله معلوم مي‌شد كه مراسم مزبور در سال‌هاي قبل نيز معمول بوده است)، به مشهد كلثوم، و نفيسه (از فرزندان امام حسن عليه السلام) رفتند و در آن دو مكان، شروع به نوحه گري و گريه بر امام حسين عليه السلام كردند.
مراسم عاشورا در زمان فاطميان هر سال برپا مي‌شد:
بازارها را مي‌بستند و مردم دسته جمعي در حالي كه با هم ابياتي در مصيبت كربلا مي‌خواندند و نوحه گري مي‌كردند؛ به مسجد جامع قاهره مي‌رفتند. [۲۵].
 بعد از آن به دليل در انزوا قرار گرفتن تشيع، مراسم عزاداري خيلي علني نبود، هرچند وضعيت بهتر از قبل زمان آل بويه بود.
 آنچه از بعضي منابع به دست مي‌آيد - خصوصاً كتاب روضة الشهداء كاشفي - قبل از زمان صفويه نيز مجالس سوگواري براي اباعبداللَّه عليه السلام برپا مي‌شده است. [۲۶]

پس از صفويه به دليل ترويج تشيع، عزاداري شكل عام و علني تري به خود گرفت.

سوال : چرا عزاداري ساير امامان عليهم السلام، مانند عزاداري امام حسين عليه السلام نيست؟

جواب : اين به دليل گستره كمي و كيفي واقعه عاشوراست.
وضعيت خاص جهان اسلام و مسلمانان، حالات حاكمان مسلمان و ظلم‌هاي فراوان آنان، دربند كشيده شدن انسانيت و آزادي، تحقير امت اسلامي، سلب امنيت، تشديد ظلم عليه شيعيان، فراموشي آموزه‌هايي چون امر به معروف و نهي از منكر، شيوع بدعت‌ها و ورود آنها به دين، اخلال در وحدت مسلمانان، فراموشي اخلاق اسلامي و انساني و...
 از يك سو و موقعيت ويژه اباعبداللَّه عليه السلام از جهت مظلوميت و تنهايي، كيفيت برخورد مسلمانان به ظاهر دوست با حضرت، نوع جنگ و برخورد فيزيكي با آن حضرت و اصحاب و اهل و عيالش، آموزه‌ها و درس‌هاي تربيتي، اجتماعي، سياسي، فرهنگي و ديني به خصوص امام حسين عليه السلام از سوي ديگر؛ [۳۱]
همه و همه شكل خاصي به اين حادثه داده است كه ابعاد گوناگون، پيچيده و ژرف آن، موضوعات و مسائل فراواني را براي تحقيق و پژوهش فراروي محققان قرار داده است و اين با توجه به وجود هزاران كتابي است كه تاكنون در زمينه اين رويداد، به نگارش درآمده است.
 حضرت رسول صلي الله عليه وآله امام علي عليه السلام، حضرت زهراعليها السلام، امام حسن مجتبي عليه السلام و معصومان پس از اباعبداللَّه عليه السلام؛ به دليل همين ويژگي‌هاي خاص و منحصر به فرد قصه كربلا، اين همه بر احياي يادكرد آن در قالب عزاداري تأكيد فرموده اند. [۳۲].
به هر روي نفس حوادث عاشورا و ابعاد گوناگون آن، آن را واقعه اي بي نظير در تاريخ ساخته است
چنان كه امام صادق عليه السلام فرمود: «لا يَوْمَ كَيَوْمِكَ يا أباعَبْدِاللَّهِ» [۳۳]
و روشن است كه نكوداشت هر واقعه اي، به گستردگي آن بستگي دارد و چون حادثه عاشورا چنين است، عزاداري آن نيز كماً و كيفاً با عزاداري براي واقعه‌هاي ديگر قابل مقايسه نيست...

منابع :

[۱۰] ر. ك: امام حسن و امام حسين عليه السلام، ص ۱۴۵. 
[۱۱] بحارالانوار، ج ۴۴، ص ۱۴۵. 
[۱۲] خصال، ج ۱، ص ۱۳۱.
 [۱۳] بحارالانوار، ج ۴۵، ص ۲۰۷.
 [۱۴] مصباح المتهجد، ص ۷۱۳. 
[۱۵] امام حسن و امام حسين عليه السلام، ص ۱۴۳. 
[۱۶] حسين، نفس مطمئنه، ص ۵۶. 
[۱۷] بحارالانوار، ج ۴۴، ص ۲۸۴.
 [۱۸] همان، ج ۴۵، ص ۲۵۷ «مُجَدَّل» يعني بر خاك افتاده شده. 
[۱۹] بحارالانوار، ج ۱۰۱، ص ۳۲۰.
 [۲۰] مصطفي آرنگ به نقل از اشك حسيني، سرمايه شيعه، ص ۶۶. 
[۲۱] المنتظم في تاريخ الملوك و الامم، ج ۷، ص ۱۵. 
[۲۲] تكملة تاريخ الطبي، ص ۱۸۳.
 [۲۳] مرآت الجنان، ج ۳، ص ۲۴۷. مقصود عزاداري به طور علني است. 
[۲۴] النجوم الزاهرة في ملوك مصر و قاهرة، ج ۴، ص ۲۱۸. [۲۵] الخطط، مقريزي، ج ۲، ص ۲۸۹. و نيز ر. ك: النجوم الزاهرة، ج ۴، ص ۱۲۶، (بخش وقايع سال ۳۶۶) ؛ اتعاظ الحنفاء، مقريزي، ج ۲، ص ۶۷ به نقل از: سياهپوشي در سوگ ائمّه نور، ص ۱۶۲ - ۱۶۱. 
[۲۶] در اين خصوص ر. ك: مقالات تاريخي، رسول جعفريان، ج ۱، ص ۲۰۶ - ۲۰۱، ۱۸۵ - ۱۸۳.
[۳۱] در اين خصوص ر. ك: حسين، نفس مطمئنه، ص ۱۸ - ۵. [۳۲] ر. ك: بحارالانوار، ج ۴۴، ص ۲۹۳، ۲۹۱، ۲۸۹، ۲۸۲، ۲۸۱، ۲۴۵، ۲۴۴، ۲۴۳، ۲۲۳ و....
 [۳۳] شيخ صدوق، امالي، ص ۷۷.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان