کد خبر: ۱۱۴۵۶
تاریخ انتشار: ۰۱ شهريور ۱۳۹۸ - ۲۱:۴۲-23 August 2019
پاسی از شب گذشته بود. شبی از شب‌های کوتاه و گرم مرداد. رجال سیاسی پس از پایان جلسۀ مجلس به گفت‌وشنود نشسته بودند.
 آن روز نخست‌وزیر هم به مجلس رفته بود. پس از ما‌ه‌ها روابط شکرآب مجلس و نخست‌وزیر کمی بهتر شده و تنش‌ها کم شده بود. نخست‌وزیر برخاست و راهی خانه شد. قیطریه منزل داشت. پس از خروج از مجلس، صدای شلیک پیاپی گلوله سکوت شب را خراشید... در تاریکی کسانی که خود را به محل صدا رساندند، نخست‌وزیر را غرق خون یافتند. نیمه‌جان بود. او را در کالسکه‌اش نهادند و به خانه بردند. اما کار تمام شده بود. امین‌السلطان، معروف به اتابک اعظم، نخست‌وزیر بلندآوازه یا بدآوازۀ ایران به قتل رسید...

این امین‌السلطان همان دولتمرد زیرکی بود که وقتی ناصرالدین‌شاه در حرم عبدالعظیم به قتل رسید، جنازۀ شاه را جوری به دربار بازگرداند که همه گمان کنند شاه زنده است. اتابک در دوران سه شاه دولتداری کرده بود. فقط بیست‌وچند سال داشت که با مرگ پدرش به بیش از بیست شغل حکومتی رسید! از جمله خزانه‌داری! کم‌تر از سی سال داشت که پس از ناصرالدین‌شاه، در مقام صدراعظم، دومین مرد قدرتمند ایران بود. مخالفانش ــ که معروف‌ترینشان امین‌الدوله و اعتماد‌السلطنه‌اند ــ او را ریشۀ همۀ بدبختی‌ها و فلاکت‌ها می‌دانستند. برای مثال، اعتمادالسلطنه که فرد فاضلی بود چنین به او می‌تازد: «نمی‌دانم طاعون مصرش خوانم یا وبای هند. بلایی بود که به جان دولت و ملت ایران افتاد و ایران را به باد فنا داد و جامع تمام رذایل و فاقد کلیۀ فضایل است.» این تعریفِ «شر مطلق» نیست!؟

اتابک چند سال آخر عمر ناصرالدین‌شاه صدراعظم بود، پس از آن در دوران مظفرالدین‌شاه ابتدا در مقام خود ماند، سپس یک سال و چند ماه امین‌الدوله جانشینش شد و بعد دوباره او به قدرت بازگشت و پنج سال، تا ۱۲۸۲ (سه سال پیش از مشروطه)، صدراعظم ماند. سپس از ایران رفت و چهار سال و اندی جهان را گشت، هم ژاپن را دید و هم لندن را. برخی معتقد بودند این جهانگردی منش او را به مشروطه‌خواهی نزدیک کرده بود. در این اثنا مشروطه در ایران پیروز شد و محمدعلی‌شاه امید داشت با بازگرداندن اتابک به ایران، سمبۀ خود را علیه مشروطه‌خواهان پرزورتر کند. روس‌ها هم خاطرۀ روس‌دوستی اتابک را فراموش نکرده بودند. محمدعلی‌شاه با تلگراف‌های پیاپی اتابک را راضی کرد به ایران بازگردد. مشروطه‌خواهان، به خصوص جناح رادیکالشان، از آمدن اتابک برآشفته بودند و او را تهدید می‌کردند.

اتابک آمد. نخست‌وزیر شد. اما برخلاف انتظار نسبت به مشروطه‌خواهان نرمخو بود، دستکم در ظاهر امر! اردیبهشت ۱۲۸۶ رئیس دولت شد و چهار ماه بعد، آن‌گونه که شرحش رفت، ترور شد. اما قاتل او که بود؟ بازگردیم به صحنۀ جرم...

وقتی پیکر نیمه‌جان اتابک را از مهلکه بردند، در نزدیکی مجلس باز صدای گلوله آمد. گویا ضارب اتابک وقتی نتوانسته بود فرار کند، تپانچه در دهان نهاده و به شلیک گلوله خودکشی کرده بود. جوان بود. بیست‌‌ودو ساله. در جیبش کاغذی بود که بر آن نوشته بود: «عباس آقا، صراف آذربایجانی، نمرۀ ۴۱، فدایی ملت». گویا انقلابی‌های رادیکال تهدید را عملی کرده بودند. حیدرخان عمواوغلی، از انقلابی‌های تندرو که بعدها کمونیستی نامی شد و در سوییس هم با لنین همکار کرد، این ترور را برنامه‌ریزی کرده بود. عباس آقا هم جوان پرشوری بود که می‌خواست دست خائنان را کوتاه کند. اما... کات...

کات دادم، چون معلوم نیست این نمایش اصلاً حقیقت داشته باشد. از کجا معلوم خود محمدعلی‌شاه اتابک را نکشته باشد؟ آری! این دومین روایت است: کم نبودند شخصیت‌هایی جدی و قابل اعتنا (مانند غلامحسین غفاری، معروف به صاحب اختیار، و بسیاری دیگر) که می‌گفتند خود شاه می‌خواست اتابک را بکشد، زیرا دیده بود این اتابک آن اتابکی نیست که او امید داشت. دیگر روس‌دوست نبود، با مشروطه‌خواهان مماشات می‌کرد. روس‌ها هم این اتابک را که بوهای انگلیسی می‌داد دوست نداشتند. پس آن جوان، عباس آقا، چرا کشته شد؟ شاید رهگذری بی‌گناه بود، شاید هم همزمان دو دسیسه در کار بوده است!

قمردرعقرب است تاریخ ما! حال با جرعه‌ای دیگر از این شراب تلخ بر سرگیجه‌مان بیفزاییم... یادتان هست مرد فلک‌زدۀ رنج‌دیده‌ای به نام میرزارضا ناصرالدین‌شاه را کشت؟ حال در اینجا هم اشخاص قابل اعتنایی اصرار داشتند، دسیسۀ قتل اصلاً کار همین اتابک اعظم، یعنی صدراعظم، بوده است! می‌گویند او فهمیده بود شاه به زودی می‌خواهد بر او خشم گیرد، پس پیشدستی کرده بود. حال ماییم و چهار جنازه در برگ‌های تاریخمان، با پرسش‌ها و تردیدها...

به ذکر یک منبع بسنده می‌کنم: «سیاستگران دورۀ قاجار»، احمدخان ملک ساسانی، ص ۳۶۹ تا ۵۴۲. 

 
مهدی تدینی

 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان