کد خبر: ۱۱۴۲۲
تاریخ انتشار: ۳۱ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۳:۴۰-22 August 2019
جامعه شناسی مصرف
"یکی از مهمترین مسائل در فضای فرهنگیِ ایران کنونی، مسئله‌ی خرید کردنِ خانمهاست."
عصراسلام:
خرید در شرایط کنونی برای زن ایرانی، کارکرد ( function ) متفاوتی پیدا کرده است. خرید برای زنان صرفا ابزاری برای رفع نیازهایِ مادیِ فردی و خانوادگی شان نیست، بلکه کارکردی روان شناختی نیز پیدا کرده است. در پس امر خریدِ زنِ ایرانی دو نوع خواسته ی متفاوت در هم آمیخته شده است:

۱- رفع نیاز مادی و اساسی خانوادگی یا شخصی: که شامل تمامی نیازهای اولیه و ضروری میباشد که در سطح فردی و خانوادگی مطرح میشوند.

۲- رفع نیاز های روانی و اجتماعی در سطح فردی: که شامل مواردی از قبیل توجه، آزادی، در دید عامه‌ی مردم بودن، پر کردن اوقات فراغت، عزت نفس، سرگرمی، لذت، آرامش، شاد بودن و بویژه خودشکوفایی می‌شود.

▪خرید کردنِ زنان، به عنوان یک امر فرهنگی، خصوصیتی دیالکتیکی دارد. از طرفی در دل خود، معنای متضادش را پرورانده و از طرفی دیگر دارای ریشه و سابقه ای تاریخیست که در بررسی آن نمی‌توان به نمود های کنونی آن بسنده کرد. به تعبیر فوکو: "هر جا قدرت وجود دارد، مقاومت هم وجود دارد." 
خرید زنانه نیز به عنوان امری اجتماعی که از روابط قدرت-سلطه‌گری مستثنی نیست، هم زمینه ساز بازتولید و هم شکننده‌ی "رابطه‌ی سلطه‌ محور مردان با زنان ” بوده است. هم مروج قدرت بوده (باز تولید کنندگی) و هم مروج مقاومت (شکنندگی) و این خود همواره مهمترین خصوصیت امر اجتماعی دیالکتیکی بوده است. 

▪خرید زنان، از طرفی زمینه سازِ بازتولید ِ "قدرت: سلطه ی مردانه ” بوده، زیرا زن ایرانی با اتکای اقتصادی‌اش به مرد، در سایر زمینه‌ها گوش به فرمان اوست. عدم استقلال اقتصادی زمینه‌ساز واگذاری استقلال روانی و اجتماعی-فرهنگی زنان به مردان بوده است. از طرفی دیگر تحویل ( reducation ) خرید زنانه از موقعیتِ ” امر مادی ارضاء کننده” به موقعیت امر "غیرمادی ارضاء کننده” باعث شده است که نیازهای غیرمادی-روان شناختی ( اعم از لذت، سرگرمی، عزت نفس و خودشکوفایی) ذیل عملِ خرید زنانه مطرح شوند و این خود در کسوت حربه‌ای برای تنزلِ فکر و اندیشه‌ی زن ایرانی و همچنین ترویج سطحی نگری بی سابقه برای نگهداشت زنان در سیطره‌ی گفتمان قدرت محور ِ” مرد سالاریِ سلطه طلب ” بوده است.

▪خرید کردن در شرایط کنونی، اَفیون توده‌ی زن‌های ایرانی‌ است و بدل به مواد مخدر و تسکین دهنده‌ای شده است که انجام آن بازگرداننده‌ی آرامش از دست رفته در محیط خانواده و اجتماع است. زنان با خرید کردن، اخلاق زورگوایانه‌ی مردان، رابطه ی شکننده‌ی زناشویی، ناآرامی‌ها و سرگردانی‌های روان شناختی خویش و همچنین شرایط نابسامان معیشتی را فراموش میکنند. جایگاه خرید برای زنان ایرانی، بی شباهت با جایگاه دین برای طبقه پرولتاریا ( کارگر)ی مد نظر مارکس نیست. 

هر دو اسیر رابطه کارفرما_کارگر هستند از دو جنس متفاوت. در هر دو موقعیت، این اَفیون است که پذیرش وضع موجود و سپس ادامه دادن را ممکن میسازد؛ برای پرولتاریا (کارگر) دین است که این نقش را بازی میکند و با ارائه‌ی توجیهی الهیاتی بر رابطه‌ی خصمانه‌ی کارفرما_کارگر سرپوش گذاشته و ادامه‌ی رابطه‌ی سلطه‌گر_زیردست را ممکن می‌سازد. برای زنان این” خرید” است که چنین کارکردی داشته و پذیرش تمامی جنبه های ناملایم رابطه ی قدرت محور مرد_ زن_ و زناشویی را ممکن می‌سازد.

آنچه در گفتار فوق مطرح شد، ذیل بعد ” قدرت” قرار میگیرد. علاوه بر همه‌ی گفته‌های فوق، امر خرید در مواردی برای زنان کارکرد رهایی بخش و آزادی طلبانه نیز داشته است. 

بایستی بخش زیادی از این کارکرد را برای "زن مستقل و نیمه مستقل از منظر اقتصادی” معنادار دانست. این بخش از گفتار، ذیل مفهوم ” مقاومت” مطرح میشود. بنابر گفته‌ی فوکو: "مقاومت، قدرت را مختل میکند." 
مقاومت،هم یکی از عناصر عملکرد قدرت و هم یکی از عوامل بی نظمی دائمی آن است. زن ایرانی از آزادی عمل نسبی‌اش در هنگام خرید گاها به صورت آگاهانه استفاده کرده و مدت زمان بیشتری در خیابان می‌ماند و خرید را فرصتی برای رهایی از کار شدید خانگی و وظایف مادرانه و همسرانه می‌پندارد. 

زنان ایرانی در موقعیت خرید، همیشه خریدار کالا نیستند. استراتژی آنها خرید کردن و تصاحب کردن ” فضای مصرف ” است. به طوری که در بیشتر مواقع زنان در مدت زمانی که به خرید اختصاص داده‌اند، صرفا برای پرسیدن در مورد قیمت کالایی وارد مغازه‌ای شده و بدون خرید خارج می‌شوند. در این حالت مصرف و خرید صرفا به کالا ها و ابزارهای مورد نیاز محدود نمیشود، فضا‌ها نیز در این مکانها تولید و مصرف می‌شوند.

زن ایرانی برای کارکرد آزادی بخشی و رهایی، در موقعیت پرسه زن (flaneur ) قرار گرفته است و به یک معنا پرسه زن است. پرسه زن، مصرف کننده‌ی فضا‌ها و محیط شهری در زندگی روزمره است. پرسه زن، بیننده ای است که دیده میشود. به تعبیر والتر بنیامین: ” قدم زدن در شهر بهترین پاداشی است که می‌توان به پرسه زن داد”. پرسه زن‌ها، نه لزوما برای خرید، بلکه برای بازدید از خود پاساژ و مرکز فروش است.

پاساژ و مرکز فروش برای پرسه‌زن ( پرسه‌زن خانم) فضای مالوفی فراهم کرده و بدون آنکه ضرورتا به خرید کالایی بپردازد، در آن به سیاحت پرداخته و مناسبات خاصی با فضا برقرار میکند. 
در موقعیت پرسه زن، خانم‌های ایرانی بیرون از خانه، برای شکستن حصارهای قدرت و مقاومت در برابر آن به نقش دختر بودن قبل از ازدواج خود بازگشته و شباهنگام و در مسیر بازگشت مجددا نقش مادر‌ همسری خود را بازیافته و به منزل برمی‌گردند. در پس این پرسه زنی، عنصر مقاومت با کارکردی آزادی بخش و رهایی کننده نهفته است. 

این پرسه زنی علاوه بر کارکرد آرامبخش، سرگرم کننده، در معرض دید بودن و … دارای کارکرد نهفته‌ی مقاومت بوده که این خود وجه جداکننده‌ی مورد اخیر از دو موردیست که در گفتار فوق به آنها پرداختیم. 

در پس مورد اخیر، شکننده کردن رابطه ی سلطه گر_زیردست نهفته است. این کارکرد از طریق متفاوت آرایش کردن، متفاوت لباس پوشیدن، حجاب نه چندان کامل، با دوستان به پاساژ رفتن، مدت زمان زیادی بیرون از خانه و در خیابان بودن، شب هنگام به خانه برگشتن، و … عملی میشود. 

اینکه امر خرید برای زن ایرانی قدرت را باز تولید کند یا مقاومت، بسته به سطح اندیشه ورزی آنهاست.

در پایان، بنظر می‌رسد امر خرید تا حدود زیادی برای توده زن ایرانی، امری خود ارضاء کننده‌ی روان‌شناختی است که از طریق آن عزت نفس و آرامش از دست رفته مجددا به چنگ آورده شده و ضمن پذیرش رابطه قدرتمند و ناملایم مرد زن و زناشویی، ادامه‌ی میسر ممکن می‌شود. خرید، اَفیون توده زن ایرانیست.



حسین کمالوند
 سایت انگاره 
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان