کد خبر: ۱۱۳۷۰
تاریخ انتشار: ۲۹ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۲:۲۴-20 August 2019
وقوع فجایع غم انگیز اخیر مرا بر آن داشت تا از دیدگاه روانشناختی نگاهی به موضوع کوه و کوهنوردی در ایران بیندازم.
آنهم به عنوان کسی که به کوه پیمایی علاقه مندم و به اصطلاح دستی بر آتش داشته و قریب سی سال به صورت متناوب، تمرینات هوازی در تپه های امن شمال تهران انجام میدهم و با بسیاری از کسانی که ادعای کوهنوردی و صعود به قلل دارند و در این اماکن تعداد آنها کم هم نیست، از نزدیک آشنایی دارم. 

ایضاً تحت تاثیر این دوستان دوبار در تله صعود به قللی چون سبلان و دماوند افتاده و هردوبار به سختی نادم و پشیمان بازگشته ام. آخرین بار سال 95 به دماوند از جبهه جنوبی صعود داشتم و بعد از آن هرگز به چنین کاری مبادرت نورزیدم و نخواهم ورزید چون متوجه شدم علم و تخصص اینکار را نداشته و مبادرت به کار بسیار خطرناکی نموده ام. واقعیتی که در این صعود آخر درک کردم این بود که من کوه پیما هستم و نه کوهنورد.

تخصص بنده روانشناسی است و مثل هر انسان دیگری که شغلش همیشه او را همراهی میکند، روانشناسی هم همیشه با من است. لذا وقتی با دوستان در کوه مواجه میشوم خواه ناخواه ویژگیهای شخصیتی و رفتاری آنها توجه مرا جلب می کند. آنچه مشاهده نموده ام نه در مورد همه بلکه در مورد برخی از این دوستان اینست که معمولاً هیجانی نمایشی هستند و توهم خود بزرگ پنداری دارند. 

در اغلب قریب به اتفاق این دوستان وجود ادعای بیمورد بیداد میکند. اکثراً مدعی کوهنوردی هستند که در واقع کوهنورد نبوده و به مانند خود بنده کوه پیما هستند. کوه پیمایی در واقع پیاده روی و قدم زدن در کوه است که گرچه همین نیز نیاز به رعایت یکسری دستورالعمل ایمنی دارد اما ورزش محسوب نمیشود و هرکس با قدری علاقه می تواند به آن بپردازد. کوهنوردی در مقابل ورزشی است سخت و سنگین و تکنیکی که انجام آن مستلزم گذراندن دوره های فنی و امدادی ویژه است که شرح این موارد تکنیکی در حد سواد و تخصص بنده نیست و آن را به دوستان کوهنورد و متخصص در این حیطه واگذار می کنم.

بر کسی معلوم نیست چرا در رسانه ها به کوهنوردی مانند فوتبال پرداخته نمیشود و کوهنوردان تکنیکی و فنی و واقعی و همچنین فنون و تکنیک های کوهنوردی به اطلاع عموم مردم نمیرسد تا هرکسی نتواند با یکی دوبار قدم زدن و به قله رسیدن خود را کوهنورد معرفی کند.
امروزه کسی نمیتواند یک صفحه در اینستاگرام باز کند و خود را فوتبالیست مشهوری جا بزند چون چنین چیزی امکان ندارد. او باید ثابت کند در چه تیمی و چه شهری بازی میکند و در چه مسابقاتی شرکت کرده است. اما کوهنوردی اینطور نیست. عموم مردم کوهنوردی و کوهنوردان را نمیشناسند. 

حالا مشکل از آنجا آغاز میشود که کوهپیمایان غافل از همه جا بدون هیچگونه تخصص به کوهنوردی میپردازند!!! اغلب هم ادعا دارند که در این زمینه تجربه بسیار دارند و به اصطلاح خودشان پیر این کار هستند. اگر فردی 20 بار به دماوند صعود کند و هیچوقت تکنیکی به موضوع نگاه نکند تجربه ای که کسب میکند در جهت غلط و نادرست است. اتفاقا این فرد بی دلیل مغرور میشود که من اینهمه صعود داشتم پس با تجربه هستم. مثل اینکه شما هزار بار یک متن را غلط نگارش کنید و هرگز ندانید درست آن چه است!! شما حق ندارید نام خود را نگارنده بگذارید وقتی هزار بار این کار غلط را انجام داده اید. دوم اینکه در دنیای امروز تجربه به خودی خود ارزش ندارد. شما باید علم یک موضوع را داشته باشید.

 فرض کنید پدر من خیلی در زندگی تجربه دارد اما محال است بتواند آپاندیس مرا جراحی کند. حتما باید کسی این کار را بکند که در این زمینه علم و دانش و مهارت کسب کرده. پس شعار ندهیم که تجربه برای کوهنوردی کافی است. در مورد اخیر بسیار شنیده ایم که طرف با تجربه بوده!! خیر دوستان من اینگونه تجربه کسب کردن نه درست و اصولی است و نه کافی!! تجربه زمانی درست، اصولی و کافی است که علم آن را داشته باشید. 

نکته بعد اینکه کوهنوردی از آن دسته ورزشهاست که هرکسی با خرید یکسری وسایل گران قیمت خارجی میتواند ادای آن را دربیاورد. در دنیای امروز و ظهور شبکه های اجتماعی و وجود سلبریتی هایی با فالورهای بسیار بالا، خیلی ها علاقمند میشوند که مشهور و معروف باشند و به اصطلاح صفحات فالور بالا داشته باشند. برای مشهور و معروف بودن فرد باید ورزشکار یا هنرمند و یا بسیار تحصیل کرده و متخصص در یک زمینه ای بوده تا حرفی برای گفتن و چیزی برای ارائه داشته باشد. 
اما چند مقوله وجود دارد که افراد تشنه معروفیت می توانند در آنها موفقیت های کاذب کسب کنند، بدون اینکه در زندگی شان به اندازه یک فوتبالیست یا مثلا یک پزشک و یا یک هنرمند زحمت کشیده و تلاش کرده باشند. یکی از آنها مدلینگ است.به جزییات مدلهای کذایی که مثل قارچ در شبکه های مجازی میرویند وارد نمیشوم.

مورد دیگر برای معروفیت بدون زحمت که مربوط به این مقاله می شود، ورود به حیطه تخصصی و دشوار کوهنوردی بدون هیچگونه تخصص و علم است. یک کوهپیمای ساده با کوله پشتی و لباسهای رنگ به رنگ و دو باتون ترجیحاً قرمز می تواند مسیر کوه را تا قله بپیماید و به اصطلاح یک صعود نمایشی داشته باشد و در بالاترین نقطه کوه کنار تابلویی که اسم و ارتفاع آن قله روی آن نوشته شده است با ژستهای مختلف از خودش صدها عکس بگیرد. سپس چند عکس بهتر را انتخاب کرده و چهره و اندام خود را در آنها به بهترین شکل ممکن ادیت کند (تا جایی که وقتی از نزدیک طرف را میبینی شک کنی خودش است یا نه) و این عکسهای فوق دستکاری شده را در صفحات مجازی قرار دهد و طرفدارانش القاب عجیب و غریب و من درآوردی نثارش کنند و تشویقش کنند برای صعود های بعدی. تا اینجای کار این فرد کوهنورد به نظر می آید ولی وقتی در فرآیند صعود و فرود برایش مشکلی ایجاد میشود این فرد که تخصص و علم این کار را ندارد سقوط میکند و جان خود را از دست میدهد و همه از خود می پرسند که این فرد با این همه تجربه چرا سقوط کرد!!


اگر منصفانه به قضیه نگاه کنیم بهنگام بروز حوادث فجیع در اینگونه صعود های نمایشی مقصر اصلی خود فرد است. اینکه لیدر کوتاهی کرده و همراهش چرا چنین کرد و چنان کرد، به نوعی برخورد هیجانی با این فاجعه است. در فرهنگ ما قدرت هیجانات در اغلب موارد بر منطق و عقل می چربد. در اینکه لیدر ها و همنوردان تقصیراتی دارند شکی نیست اما آنها خود نیز قربانی توهم خود هستند. منطقی این است که هر فردی در درجه اول خودش باید مسئولیت کارش را به عهده بگیرد و مراقب خودش باشد. خودش باید بداند آیا تخصص کاری که میکند را دارد یا خیر. خودش باید در مورد آنچه انجام میدهد تحقیق و پژوهش کند. خودش باید ببیند با چه تیم و چه افرادی میخواهد سفر کند. و در مورد مرحوم دولتخواه قضیه پیچیده تر هم هست. علاوه بر تمامی موارد بالا، ایشان باید در نظر میگرفت که مادر دو کودک خردسال است و بیش از حد قرار گرفتن در شرایط خطرساز امکان بروز خطر را زیاد میکند حتی اگر نکنیکی و تخصصی کوهنوردی میکردند که بعید به نظر میرسد.. اگر شما هزار کیلومتر رانندگی کنید امکان تصادف 100 برابر وقتی است که 10 کیلومتر رانندگی میکنید.

در روانشناسی و آموزش والدگری آنچه ما به والدین مخصوصا مادران آموزش میدهیم این است که شما تا حداقل هفت سال علاوه بر آنکه تا میتوانید باید حضور فیزیکی کنار کودک خود داشته باشید، شما موظفید بیشتر از کودکتان مراقب سلامتی و جان خود باشید چرا که اگر خدای ناکرده کودک دچار مشکلی شود شما از او مراقبت میکنید ولی شما دچار مشکلی بشوید هردو به دردسر می افتید. 

مورد دیگر که اشاره به آن ضروری به نظر می رشد تعداد گروههای کوهنوردی است که چندی پیش به شوخی به یکی از دوستان میگفتم  تعداد گروههای کوهنوردی از تعداد کوهنوردان ما بیشتر است. کافی است یک روز دوشنبه برای مثال تشریف ببرید ایستگاه دو توچال. تعداد زیادی گروه های پرجمعیت و شلوغ با اسپیکرهای بد صدا و آهنگهای مزخرف که سکوت و آرامش کوهستان را بهم می ریزند مشغول عبور و مرور در این مسیر هستند. اینکه یک عده با هم دوست باشند و دل به تپه های با صفای شمال تهران بزنند و از هوا و زیابیی آن لذت ببرند مشکلی نیست، مشکل علاوه بر رفتارهای عجیب و غریب این گروهها در کوهستان، تصمیماتی است که جهت صعود به قله های مختلف میگیرند. باور کنید اغلب افراد این گروهها مانند خود بنده کوهنورد نیستند و در نهایت با ارفاق میتوان آنها را کوهپیما نامید. بسیار شنیده ام که این گروهها تصمیم میگیرند فلان روز تا ایستگاه پنج بروند برای تمرین هوازی چون آخر هفته میخواهند به فلان قله صعود کنند. با نگاهی به لیدرها و اعضای گروه، چهره هایی می بینیم که نه توان بدنی صعود به قله در آنها دیده میشود، نه تخصص و تکنیک و نه حتی روحیه جمعی و امدادگری
.
نمیخواهم بر مسئولین خرده بگیرم، باور کنید تقصیر خودمان هم هست. وقتی به کوهنوردی و برنامه های سنگین با یک گروه فکر میکنیم چرا کنجکاو نیستیم  که یک گروه واقعی کوهنوردی چه ویژگیهایی باید داشته باشد و برای عضو شدن در این گروهها و شرکت در برنامه های صعود چه تخصص و تکنیکهایی را باید فرا گرفت؟ چرا همیشه از کنار همه چیز ساده رد می شویم و اینقدر تلفات می دهیم؟ 

لازم است از خود بپرسیم آیا اخلاق ورزشی در این گروهها رعایت می شود؟ اصلا هدف من از عضویت در این گروهها چیست؟  لیدر این گروه چقدر تخصص و مهارت دارد؟ آیا لیدر یکنفر است یا چند نفر؟ و صدها سوال دیگر که به فرآیند تصمیم گیری جهت عضویت در این گروهها به فرد کمک میکند.

باور کنید اگر به این مسائل توجه شود تعداد گروهها به یک هزارم میرسد و تازه در هرگروه تعداد اعضاء به تعداد انگشتان دو دست نیز نخواهد رسید.


دکتر زهره نوری/روانشناس
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان