کد خبر: ۱۱۲۸۵
تاریخ انتشار: ۲۴ مرداد ۱۳۹۸ - ۲۲:۱۲-15 August 2019
شاخه ای از جامعه شناسی را که به مطالعه روابط بین تفکر و جامعه می پردازد، می توان جامعه شناسی معرفت نامید. 
صرف نظر از تحلیل جامعه شناختی و عملی و اثبات نشده معرفت  و همانگونه که از خود واژه معرفت هم می شود فهمید، مدعیان جامعه شناسی معرفت عملا با گستره کاملی از محصولات تفکر از فلسفه گرفته تا ایدئولوژی، از دکترین سیاسی گرفته تا علم کلام سروکار داشته اند. 

جامعه شناسی معرفت در کلیه این میدان ها درصدد است تا ایده های مورد مطالعه را به آن زمینه های اجتماعی تاریخی ارتباط دهد که این ایده ها محصول و برگرفته از آن هستند.

جامعه شناسی معرفت خصوصا بدلیل کاوش در مسئله حقیقت و اعتبار ایده های تحت بررسی اش، غالبا درگیر بحث هایی بوده که ضرورتا برخی از احکامش را از نظر معرفت شناختی مورد شک و تردید قرارداده است. مثلا آیا تلاش برای استخراج ریشه های خاص قضایای ذهنی از موقعیت اجتماعی مبنی بر آن به یک نسبی گرایی مطلق نمی انجامد؟ 

این بحث ها مهم و شورانگیز اند اما فعلا به سبب مسایل مهم تر محبوریم از آنها صرف نظر کنیم. زیرا به اعتقاد ما پیدایش یک ایده هرگز موید اعتبار یا عدم اعتبار آن نیست. اساسا ما در اینجا با ادعایی سروکار خواهیم داشت که بین ساخت های اجتماعی از یک سو و مقولات تفکر و ایده هایی که در درون چنین ساخت های اجتماعی عمل می کنند از سوی دیگر روابط فونکسیونی وجود دارد.

اگر چه جامعه شناسی معرفت ریشه در تفکر قرن نوزدهمی اروپا دارد اماپیشینه آن به گذشته های بسیار دورتر باز می گردد. وقتی بیکن ( Bacon) نوشت: عواملی که بر ذهن اثر گذاشته و آنرا تحت تاثیر قرار می دهند، از یک سو آثار طبیعت است که در زمره عوامل ذاتی و درونی اند و از طریق جنسیت ، سن، منطقه، سلامتی و بیماری، زیبایی و زشتی و امثال آن بر ذهن اثر می گذارد و از سوی دیگر عوامل بیرونی هستند مانند حاکمیت، نحابت، ثروت، نیاز، طرف مشورت بودن، گمنامی، کامیابی، مراتب دانایی و فرهنگ و امثال آن.

او در واقع حوزه های فکری را طرح ریخت که بعدها در قلمرو جامعه شناسی معرفت قرار گرفت.

اگرچه می توان در میان متفکران قرون هفده و هجده اروپا چشم اندازهای مشابهی از وقوع جامعه شناسی معرفت نظام یافته را نشان داد، لیکن این حقیقت همچنان به قوت باقی است که جامعه شناسی معرفت از دو جریان اساسی تفکر اروپایی قرن نوزدهم، یکی سنت مارکسیستی در آلمان و دیگری سنت دورکیمی در فرانسه ریشه گرفته است.

اگرچه همچون شاخه های بعدی این دو جریان اصلی در کلیه فرض های اساسی خود به هیچ وجه به یکدیگر نزدیک نشدند لیکن غالب تئوری پردازها در این زمینه از این دو مکتب کار خود را آغاز می کنند. 

سنت پراگماتیسم و رفتارگرایی اجتماعی در آمریکا را باید به عنوان سومین محور تاثیرگذار بر رشد و توسعه جامعه شناسی معرفت به حساب آورد. زیرا تفکر آمریکایی معاصر در حوزه جامعه شناسی معرفت را می توان ترکیبی از سنت های اروپایی اولیه در این زمینه با تفکر آمریکایی در سنت پراگماتیسمی و رفتار گرایی دانست.

منبع این مطلب ؛ جامعه شناسی معرفت، لویس کوزر، ترجمه سعید سبزیان است.


نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و ادبیات
نظامی
کمپر و ون لایف
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان