کد خبر: ۱۱۰۷۳
تاریخ انتشار: ۱۹ مرداد ۱۳۹۸ - ۱۹:۲۸-10 August 2019
بنا به اسناد تاریخی، دوران پادشاهی قباد و همراهی‌اش با موبدی به نام مزدک فریدونی نه تنها نقطه عطف تاریخ ایران بلکه نقطه عطف تاریخ جهان باستان هم بوده. 
مورخان اتحاد جماهیر شوروی حکومت وی را نخستین حکومت کمونیستی جهان دانسته و بسیاری از محققین وی را دین‌آوری در زمره دین آوران شرقی می‌دانند. درین مطلب قصد شرح آرا و اقدامات وی و یارانش و یافتن ریشه و منبع الهام افکار وی را داریم. 
بهترین منبع که نزدیک به زمان مزدک نوشته شده اثر مورخ دربار روم شرقی پروکوپیوس است. وی نامی از مزدک نبرده اما گفته که قباد خود مسئول یکسری بدعت‌ها بوده و این مورخ رومی تنها به اشتراک همسر اشاره دارد و نه چیز دیگر

«چندی که از سلطنت قباد گذشت و قدرت وی در اداره امور کشور بسط یافت؛ برخی بدعت‌های تازه آورد که از آنجمله بود وضع قانونی راجع‌به مشترک بودن زن‌ها در میان مردان. ایرانی‌ها از این قانون ناراضی شدند و رایت طغیان برداشتند و قباد را از سلطنت خلع کردند و او را زندانی ساختند و به جای وی بلاش برادر فیروز(عمومی قباد) را به پادشاهی انتخاب نمودند.»
(جنگ‌های ایران و روم/پروکوپیوس/ص ۲۷ و ۲۸)

منبع بعدی که به لحاظ زمانی به مزدک نزدیک‌تر است تاریخنامه طبری است. وی نیز به اشتراک زناشویی اشاره دارد اما علاوه بر آن به برابری افراد و اشتراک اموال نیز اشاره کرده و دو روایت آورده که در یکی  قباد کاره‌ای نبوده و در دیگری وی را مقصر و همدست مزدک دانسته

«و چون ده سال از پادشاهی قباد گذشت موبد موبدان و بزرگان قوم همسخن شدند و وی را از پادشاهی برداشتند و به زندان کردند و که پیرو مردی به نام مزدک و یاران وی شده‌بود که می‌گفتند خدا روز‌ی‌ها را در زمین نهاد تا بندگان به مساوات تقسیم کنند و مردم در کار آن‌ با یکدیگر ستم کردند و پنداشتند که از توانگران می‌گیرند و از دارا به ندار می‌دهند و هر که مال و زن و خواسته بیش از آن دارد که باید بیش از دیگران نسبت به آن حق ندارد... بعضی مطلعان اخبار پارسیان گفته‌اند که بزرگان پارس قباد را به زندان کردند به سبب آنکه پیرو مزدک شده‌بود» 
(طبری/جلد دوم/بخش قباد) 

اثر معتبر بعدی بخش تاریخی شاهنامه فردوسی است بنا به نظر فردوسی در شاهنامه مزدک موبدی بود که به دربار قباد آمد و حرف‌هایش در مورد بخشش مالیات در فصل بی باران و سخت برای کشاورزان و دهقانان مورد پذیرش شاه ساسانی قرار گرفت و رفته رفته مرامی را بنیاد نهاد که به طور کامل نظام طبقاتی را از میان برداشت و اشتراک محض را ترویج کرد. 

ز چیزی که گفتند پیغمبران
همان دادگر موبدان و ردان

به گفتار مزدک همه کژ گشت
سخنهاش ز اندازه اندر گذشت

همی‌گفت هر کو توانگر بود
تهیدست با او برابر بود

نباید که باشد کسی برفزود
توانگر بود تار و درویش پود

جهان راست باید که باشد به چیز
فزونی توانگر چرا جست نیز

زن و خانه و چیز بخشیدنیست
تهی دست کس با توانگر یکیست

من این را کنم راست با دین پاک
شود ویژه پیدا بلند از مغاک

هران کس که او جز برین دین بود
ز یزدان وز منش نفرین بود

وی اشتراک مال و همسر را اساس آیین خود قرار داد و مال اندوزی را ممنوع و گناه دانست. 
ابوحنیفه دینوری نیز در اثر مشهور خود همانند طبری به بدی ازو یاد کرده اما مانند روایت اول طبری مدعی شده مرام مزدکی نوعی قیام فرودستان همراه با غصب و زور بوده و نه فرمانی از بالا

«مزدک برای مردم ارتکاب کارهای حرام را روا دانسته‌بود و مردم فرومایه را به انجام کارهای زشت تشویق می‌کرد و غصب اموال را برای غصب کنندگان و ستم را برای ستمکاران آسان کرده بود» 
(اخبار الطوال /ابوحنیفه دینوری/ص۹۶) 

اما پرسش اصلی این است که افکار مزدک از کجا سرچشمه گرفته؟ آیا از درون افکار و منابع زرتشتی و ایرانی به این آرا رسیده؟ یقینا خیر زیرا فردوسی از زبان قباد و شاید خودش به مزدک در انجمن موبدان و بزرگان می‌گوید

چنین گفت کسری به پیش گروه
به مزدک که ای مرد دانش‌پژوه

یکی دین نو ساختی پرزیان
نهادی زن و خواسته درمیان

ز دین‌آوران این سخن کس نگفت
تو دیوانگی داشتی در نهفت


پیداست افکار مزدک بومی نیست اما از خودش نیز درنیاورد و از جایی اقتباس کرده اما از کجا؟ معاصر وی نیز چنین افکاری در جایی جاری نبود مگر ده قرن قبل آن هم در آتن و میان نوشته‌های افلاطون و شرح مدینه فاضله یا همان آرمانشهر وی. به متن زیر توجه کنید. 

«آنان(نگهبانان) پس از آنکه بدین سان تربیت یافتند و بار آمدند هرگز نباید زر و سیم یا چیز دیگری را مال شخصی خود بشمارند... زنان و فرزندان را مشترک ساختیم و اقداماتی پیش‌بینی کردیم تا کسی فرزندان خود را از کودکان دیگر باز نشناسد(تا همه یکدیگر را خواهر برادر و بزرگان را پدر و مادر بدانند) 
(آغاز رساله تیمائوس/افلاطون) 

اما افلاطون این آرمانشهر را از کجا اقتباس کرده. معاصر وی و در کنار آتن مردم اسپارت سبک خاصی از قوانین و مملکت آری داشتند که منبع الهام افلاطون و بسیاری از متفکران و سیاستمداران زمان معاصر شده‌بود. 

«برای شناختن افلاطون و در حقیقت بسیاری از فلاسفه پس از وی، مختصر دانشی درباره شهر اسپارت لازم است، اسپارت از دو راه در فکر یونانی تاثیر داشت یکی واقعیت دیگری از راه افسانه و این هر دو دارای اهمیت است. واقعیت، اسپارتیان را قادر ساخت که آتن را در جنگ شکست دهند و افسانه در نظریات سیاسی افلاطون و نویسندگان بیشمار پس از وی تاثیر کرد» 
(تاریخ فلسفه غرب/برتراند راسل/ص۸۷)

شایان اویسی/ماهنامه اقتصادی اجتماعی شب چراغ 

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
به روایت مذهبی ها
نظرسنجی
منشاء پدیده داعش را چه می دانید؟
ناشی از تفکر وهابی-تکفیری
محصول توطئه غرب و اسرائیل
آخرین اخبار
پربازدیدترین
خبری-تحلیلی
اخلاق و عرفان
سیره علی بن ابیطالب(ع)
سیره رسول الله(ص)
تاریخ صدر اسلام
تاریخ معاصر
زمین
سلامت و تغذیه
نماز و احکام
کتاب و متون مرجع
نظامی
کسب و کار
شیطان و گناهان
روشنفکری دینی
مرگ
آخرالزمان